«Сицилианскай көмүскэнии» дракон ньымата абыраата

21-04-02

Өрөспүүбүлүкэбит киин куоратын саахымакка биирдиилээн бастыыр иһин күрэхтэһиитэ өссө Аҕа дойду Улуу сэриитин инниттэн саҕаланан, баччааҥҥа диэри си-дьүгээр, тиһигин быспакка ыытыллан кэллэҕэ. Ол тухары төһөлөөх эҥинэ бэйэлээхтэр, аар-саарга да аатырбыттар күрэстэһэн, илин-кэлин түһүспүттэрэ буолуой?

Элбэхтэн аҕыйаҕы аҕыннахха, 1958 сыллааҕы 20-с чөмпүйэнээт кыайыылааҕа, учуонай, маастарга хандьыдаат Афанасий Даниловы, ол кэннинээҕи сылга 21-с чөмпүйэнээккэ бастаабыт Ирбэт тоҥу үөрэтэр институт учуонайа Израиль Кутасовы, 60-с уонна 70-с сылларга ситиһиилээхтик оонньоон уос номоҕо буолбут, «мас куорат чөмпүйүөнэ» аатырбыт Николай Попову ахтан-санаан ааһыахха сөп этэ.
Урукку өттүгэр Дьокуускай куорат таһымыгар биир да түһүлгэҕэ аан дойдутааҕы ЭЛО рейтинг (коэффициент) ааҕыллыбат буолан, туһугар эмиэ ыарахаттары үөскэтэрэ. Ити итэҕэс хойутаан да буоллар, быйыл кэлэн дьэ, туоратылынна. Бу күннэргэ ыытыллыбыт 78-с чөмпүйэнээт аан маҥнай аһаҕас статустанан, Россия уонна Саха Өрөспүүбүлүкэтин календарнай былааннарыгар киллэриллэн, кыттааччыларыгар ЭЛО рейтиннэрэ ааҕылынна. Ол да иһин буолуо, килбэйэр киин куораттан эрэ буолбакка, уонча араас улуустартан уонна куораттартан кэлэн, хаһааҥҥытааҕар да элбэх оонньооччу суруттарда: 59 киһи, ол иһигэр 2 маастар, 13 маастарга хандьыдаат. Саамай элбэх кыттааччыны Уус Алдан уонна Таатта (биэстии киһи), Өлүөхүмэ (түөрт), Хаҥалас (үс), Кэбээйи (икки) улуустара ыыппыттар. Этэргэ дылы, 8 саастаах оҕотуттан 78 саастаах оҕонньоругар тиийэ түмсэн, биэс күннээх саахымат дьиҥнээх түһүлгэтэ тэрилиннэ.
Туох кэлиэй, сорох ааттаах-суоллаах өттө инники күөҥҥэ тахсан, киин куорат чөмпүйүөнүн солотун, ону тэҥэ өрөспүүбүлүкэ үрдүкү лигатыгар кыттар быраабы ыларга бигэ эрэллээхтэрин кистээбэттэр даҕаны. Былырыыҥҥы чөмпүйүөн, маастар Роман Ганжуров өссө ахсынньы ыйга үрдүкү лигаҕа бастаабыта, онон «саамай күнүгэр» сылдьар. Маастар Дмитрий Егоров, маастарга хандьыдаат Нариман Мустафин быйыл эмиэ үрдүкү лигаҕа төннөр санаалаахтар. Эдэр маастарга хандьыдааттар Ньургун Винокуров (Нам), Вячеслав Гаврильев (Дьокуускай), Айсен Федоров (Уус Алдан) кэнники сылларга тыыллан-хабыллан, эмиэ баалларын биллэрэн эрэллэр. Онон бириистээх миэстэлэри, сүрүннээн, бу дьон былдьастылар. Сороҕор кинилэргэ баай уопуттаах, олус сытыытык оонньуур хандьыдаат Павел Бекетов мэһэй-таһай буолла.
Сэттэ туур кэнниттэн Д.Егоров 6 очукуоланан соҕотоҕун лидердээн, адьас кыайбыт курдук сананнаҕа. Ол эрэн салгыы быһаарыылаах көрсүһүүгэ хараларынан оонньоон Н.Мустафин күүстээх ыгыытын кыайан тохтоппокко бэринэргэ күһэлиннэ. Тиһэх тохсус түһүмэх өссө сатаммата. Хас да чаастаах «испанскай партия» сытыы вариана, хараларынан хардары күүстээх оонньууну ылбыт П.Бекетов туһатыгар түмүктэннэ.
Тиһэх түһүмэх иннинэ лидердэр үһүө буоллулар: 6,5-дыы очукуолаах Н.Мустафин, Р.Ганжуров уонна В.Гаврильев. Коэффициенэ В.Гаврильев туһатыгар. Онон анарааҥҥылар кыайыыга эрэ оонньоотохторуна сатанар. Сэрэбиэйэ Н.Мустафиҥҥа ордук табылынна диэххэ сөп. Онтон Гаврильев Ганжуровтыын утарыта көрүстүлэр. Маастар кылааһа да таайдаҕа, «сицилианскай көмүскэнии» дракон варианын мындырдык оонньотон 36-с хаамыыга кылбар кыайыыны ситистэ. Н.Мустафин тиһэх уһугар киин куорат чөмпүйүөнүн үрдүк аатын мэктиэлээтэ. Киниэхэ коэффициенынан баһыйтаран маастар Р.Ганжуров быйыл иккис миэстэлэннэ. Төһө да тиһэх түһүмэххэ «илии сотуннар», В.Гаврильев 6,5 очукуотунан «эбии көрдөрүү көмөтүнэн» үһүс бириистээх миэстэни хааччынна. Бу эдэр саахыматчыт бастакы улахан ситиһиитэ, кэскилэ өссө иннигэр.
Уус Алдан оҕолорун көрдөрүүтэ киһини эрэ үөрдэр: А.Федоров 6,5 очукуо (6-с миэстэ), Нь.Баишева – 5, Д.Избекова – 5,5 очукуолаахтар. Таатта үөрэнээччилэриттэн А.Посельскай бастыҥ көрдөрүүлээх (5 очукуо). Бу улахан түһүлгэҕэ 27 саахыматчыт ЭЛО саҥа рейтинин ыллылар.

Афанасий ПАВЛОВ, чөмпүйэнээт кылаабынай судьуйата, хаһыат
уопсастыбаннай кэрэспэдьиэнэ.