Чебоксарыга толору састаабынан кыттыбатыбыт

IMG_5279

Чэпчэки атлетикаҕа бэтэрээннэр күрэхтэhиилэрэ Арассыыйаҕа 1990 сыллаахтан ыытыллар эбит. Оттон Саха сирин бэтэрээннэрэ 1996 сылтан кыттан барбыттар. Маҥнайгы кыттыы ситиhиилээх буолбутун туhунан балайда суруллубута.

Быйыл мин тохсунньуттан ыла “Арассыыйаҕа тахсан сахалар баалларын санатыаҕыҥ, чөмпүйэнээккэ хайаан да кыттыаҕыҥ” диэн балайда саҥардым, хаhыаттарга суруйбахтаатым да, барар саҕана 6 эрэ буолан хааллыбыт. Араас биричиинэнэн, сүнньүнэн харчы татымынан (бары да биэнсийэлээх дьон буоллахпыт), барыан баҕалаах дьоммут аккаастанан кэбистилэр. Судаарыстыбаттан көмө суоҕа биллэр.
Чувашия киин куоратыгар Арассыыйа араас муннуктарыттан, Москва, Санкт-Петербург куораттартан, барыта 58 регионтан, 540 бэтэрээн кэлбит. Урут хаhан да бачча элбэх кыттааччы суоҕун тэрийээччилэр чопчу бэлиэтээн эттилэр-тыыннылар. Күрэхтэhии Чебоксары куорат киин, “Олимпийскай” диэн аатырар стадионугар ыытылынна. Күн-дьыл да туран биэрдэ, сөбүгэр сылаас, кураан этэ, арай бүтэhик күнүгэр күүскэ куйаарда, онтон эбиэт саҕана эмискэччи этиҥнээх ардах курулаччы кутта, кыттаачылары сөрүүкэттэ.
Бастакы күн биhиги: Ирина Дегтярева, Александра Ноева, Валентина Доргуева, Роман Иванов уонна мин 5000 м, Андрей Турантаев 100 м дистанцияларга сүүрдүбүт. Ирина, Александра биир бөлөххө (Ж-60) сүүрэн бастакы, үhүс, оттон Валентина (Ж-55) иккис миэстэлэргэ таҕыстылар, онон үс мэтээл баар буолла. Төрдүс мэтээлгэ мин, бөлөхпөр (М-65) үhүс кэлэн, тигистим, онтубар үөрдүм. Саамай аҕа саастаахтара буоллаҕым дии. Миигиттэн үс сыл балыс «уолаттар» кыайдылар. Алексей Куличев диэн Тула уобалаһыттан сылдьар бэтэрээн 19 мүн. 47,15 сөк. кэлэн бастаата, Валерий Горохов (Татарстан) иккис буолла, миигин 8 сөк. куотан. Мин көрдөрүүм – 20 мүн. 06 сөк. Күрэхтэhии буолар сарсыардатыгар айаннаан тиийбитим таайбыта дуу, олус ыараханнык сүүрдүм. Горохов бутэhик эргииргэ иннибэр түспүтүн эккирэтэр кыаҕым суох курдук этэ. Сааhыран истэх аайы бөлөхтөр истэригэр сылларынан араастаhыы улам биллэн иhэр эбит, ону сааhырбыт дьон билэр буолуохтаахтар.
Роман Иванов (М-50) маннык улахан сүүрүүгэ төhө да бастаан кытыннар, 18 мүн. 35,07 сөк. көрдөрөн, биэтэккэ сэттис киhинэн кэллэ. Долгуйуу да баhаам буоллаҕа. Хараактыр, өhөс, кытаанах санаа баар киhитэ эбит. Оттон спринтербит Андрей Турантаев финалга кыайан тиийбэтэ, күлүмэх курдук сүүрүүлээх бэтэрээннэр Арассыыйаҕа элбэхтэрэ көhүннэ.
Валентина Доргуева Ирина Дегтяревалыын Кисловодскай куораттан бэлэмнэнэн баран кэлбиттэр, онтулара таайан, саамай ситиhиилээх дьоммут кинилэр буоллулар. Көмүс көлөhүннэрэ таах хаалбатах. Арассыыйаҕа ааттарын доргуччу ааттаттылар. Дьиҥинэн, саха бэтэрээн дьахталларын аптарытыата урут да үрдүк этэ. Варвара Макарова, Мария Неустроева, Ирина Софронова ааспыт 7-8 сыл устата аан дойду, Европа күрэхтэһиилэригэр Арассыыйа чиэhин үрдүктүк тутан кэллэхтэрэ.
Иккис күн Андрейбыт эрэ күрэхтэстэ. Балайда ситиhиилээхтик диэххэ сөп. Финалга тахсан 200 м алтыс көрдөрүүлэннэ. Эчэйиилээх буолан сэрэнэ-сэрбэнэ сүүрэр курдук. Көрдөрүүтэ да ол курдук. Бу сырыыга үгүстэ күрэхтэспит, ситиhиилээх сүүрүктэри кытта алтыhан, кэпсэтэн, эт хараҕынан көрөн элбэҕи биллэ, уопут бөҕөтүн иҥэриннэ.
Өрөбүлгэ 10000 м дистанцияҕа сүүрдүбүт. Саастаах эр дьону (65-тэн үөhэ) уонна дьахталлары барыларын биир сүүрүүгэ киллэрэн сырыhыннардылар. Мин бырагыраама уларыйыытыгар болҕомтото суохтук сыhыаннаhан, түмүгэр ночооттоох хааллым. 400 м cүүрүү, 10000 м спортивнай хаамыы кыайыылаахтарын чиэстиир, наҕараадалыыр түгэннэрин хаартыскаҕа уста сырыттахпына дьонум эрийэн: “Кэлэ оҕус, регистрация бүтэн эрэр”, — диэтилэр. Мин сүүрэн тиийбитим, дьонум стройдаан сүүрэр стадиоҥҥа, старт диэки бара турдулар, судьуйа миигин саа да тэбэр сиригэр чугаhаппата. Бүттэхпит ол! Бачча ыраах дойдуга кэлэн баран ытыспын соттон хааллаҕым, мэтээлтэн көрө маттаҕым ити. Дьэ, кыhыы диэтэҕиҥ! Мин балайда көрдөөн, кылаабынай судьуйаны буллум уонна саатар иккис сүүрүүгэ киллэрэллэригэр көрдөстүм. Киhим радиотелефонунан регистратор судьуйаҕа эрийэн, миигин 60-64 саастаахтары кытта куонкуруhу таhынан киллэрэн сүүрдэллэригэр эттэ. Мин онно да үөрдэҕим дии.
Эппин-хааммын эрчийэ-имитэ таарыйа бэйэм саастыылаахтарым сүүрэллэрин көрдүм, кыргыттарбар “ыарыйдым”. Биhиги Валентинабыт иннигэр бэйэтиттэн лаппа эдэр 2 эрэ сүүрүгү киллэрэн, өҥүрүк куйааhы эрдээхтик тулуйан дистанциятын 47 мүн 40,18 сөк. түмүктээн саастыылаахтарыгар холкутук бастаата, бочуот педьесталын үрдүк үктэлигэр тахсан турда.
Биhиги сүүрэрбитигэр олус омуннаах курулас ардах туhэн ааспыта, онон сүүрэр суол барыта кроссовканы сабар уу буолбут этэ. Бэрт сотору кроссовкаларым ибис-инчэҕэй, атахтарбар биллэр ыйааhыннаах буоллулар. Ону аахсыбакка, эдэр дьонтон олус ыраах хаалбат айдааныгар сырыттым. Сүүрүүнү норуоттар икки ардыларынааҕы кылаастаах спорт маастара Леонид Тихонов (М-60), спорт маастардара Михаил Никифоров (М-60) уонна Николай Иванов (М-55) иилээн-саҕалаан сырыттылар. Түмүк биэтэккэ эдэрдэрэ Н.Иванов 36 мүн. 48,26 сөк. кэлэн бастаата. Тихонов көрдөрүүтэ – 37 мүн. 14,22 сөк. Хас хаары санныгар түhэрэн уулларбыта улахан оруоллааҕын бу да холобуртан көрүөххэ сөп курдук. Мин улаханнык илистибэккэ 41 мүн. 17,10 сөк. түмүк биэтэги буллум. Бэйэм саастыылаахтарбын кытта сырсыбытым буоллар, бу көрдөрүүнү куоhарыахпын сөп курдук сыаналаатым.
Түмүккэ биhиги 6 киhилээх хамаандабыт – 58 хамаандаттан 929,86 очукуолаах 20-с миэстэҕэ тахсыбытын ситиhии курдук сыаналыахха сөбө дуу? Урут эппитим курдук, 15-20 кыттааччылаахпыт эбитэ буоллар, бастакы үс хамаанда иhигэр аа-дьуо киириэх эбиппит диэн толкуйдаах бу бэлиэтээhиммин түмүктүүбүн.

Степан ЛЫТКИН,
хаһыат уопсастыбаннай кэрэспэдьиэнэ, үлэ,
спорт бэтэрээнэ.