Саша Антоева: «Сынньанарбыт эрдэ»

1

Алын кылаас оҕотун олоххо суолун ыйар, салгыы дьоҕурун көрөн сайыннарар педагогическэй этэрээттэр биһиги өрөспүүбүлүкэбитигэр тэнийэн эрэллэр. Оҕо — уопсастыба, норуотун туһугар иитиллэн, салгыы устудьуоннуу киирэн баран чочуллан, салайар дьоҕурун сайыннарар. Уопсастыбанньыктар сийиэстэрин көрсө, педэтэрээти иилиир-саҕалыыр лидер кыыс Александра Антоевалыын сэһэргэстибит.

— Саша, педагогическэй этэрээттэр үлэлэрин туһунан сырдат эрэ.
— Үлэбит хайысхата оҕолор уонна устудьуоннар этэрээттэрэ диэн икки көлүөнэҕэ арахсар. Оскуола педэтэрээттэрэ «Дьулуур» оҕо биир сомоҕо хамсааһынын иһинэн «Я – юный вожатый» диэн хайысханан үлэлииллэр. Учууталларга, иитии үлэтигэр дириэктэри солбуйааччыларга араас тэрээһиннэри, спортивнай күрэхтэһиилэри ыыталларыгар көмөлөһөллөр. Тэрийээччи-учуутал уҥа илиитэ буолаллар. Салайааччы быһыытынан сайдарга, дьону бииргэ түмэргэ үөрэнэллэр. Оттон устудьуоннар пед этэрээттэрин биһиги Саха сиригэр 2012 сыллаахха тэрийбиппит. Бу этэрээттэр үрдүк, орто үөрэх устудьуоннарын түмэллэр. Үөлээннээхтэрин киһи, үлэһит быһыытынан салгыы сайыннарар туһугар үлэлииллэр. 2012 сылтан баһаатайдары бэлэмниир оскуоланы тэрийбиппит. Бу бырагыраама быйыл төрдүс сылын үлэлиир. ХИФУ уонна Үөрэх министиэристибэтин сэбиэтиттэн лицензия ылан устудьуоннары үөрэтэбит. Баҕалаах барыта киирэн үөрэнэр кыахтаах. Оскуолабытын сыл аайы 50-тан тахса оҕо бүтэрэр. Сыл аайы слеттары ыытабыт. Быйылгы слет алтынньы ыйга уон бэһис төгүлүн буолуохтаах. Бүгүҥҥү күҥҥэ өрөспүүбүлүкэбит үрдүнэн 14 оҕо этэрээтэ уонна 13 устудьуоннар этэрээттэрэ баар. 500-тэн тахса баһаатайдаахпыт.
—Эн санааҕар, ыччат уопсастыбаннай хамсааһыҥҥа көхтөөх дуо?
—Урукку сылларга уопсастыбаннай хамсааһыҥҥа ыччат улаханнык кыттыыны ылбата. Итиннэ, түмсүүлэр аҕыйахтара төрүөт буолара. Ол эрээри бэйэтэ ис-иһиттэн уопсастыбаннай хамсааһыҥҥа сыстар чаҕылхай устудьуон, кэлин үлэһит буолан да баран, салгыы тэрийээччиттэн салайааччыга тиийэ үүнэн үлэлиир. Билигин оҕо биир сомоҕо хамсааһына улахан хамсааһыны таһаарда дии саныыбын. «Дьулуур» оҕону 2-с кылаастан кэлэктиипкэ үлэлииргэ, этэрээт диэн тугун өйдүүргэ үөрэтэр. Орто сүһүөххэ таҕыстахтарына, социальнай тэрээһиннэргэ, тимуровскай үлэҕэ, фестивалларга кытыннаран, анаан талан, үчүгэй үлэлээх этэрээт оҕолорун «Океан», «Орленок» лааҕырдарга сынньаталлар. Оҕолор араас хайысханан сайдаллар. Инникитин дойдуга туһалаах, патриот дьон буола үүнэллэр.
— Чаҕылхай уопсастыбанньык диэн кими ааттыаҥ этэй?
— Уопсастыбанньык диэн, норуотун, дойдутун туһугар сүрэҕинэн бэриниилээх, оҥорор үлэтигэр, сайыннарар дьыалатыгар итэҕэллээх уонна эрэллээх киһи буоллаҕа. Оннук киһинэн «Дьулуур» оҕо биир сомоҕо хамсааһынын салайааччытын Геннадий Охлопковы ааттыам этэ. Кини, кырдьык, үлэтигэр дууһатынан бэриниилээх. Уопсастыбанньык дьон араас хайысхаҕа үлэлиир. Устудьуоннар хайысхаларыгар Александр Сусоев үлэтин биһириибин.
— Ыччат сийиэһигэр туох бырайыагын көмүскээри сылдьаҕытый?
— Пед этэрээппитинэн бастакы куурус устудьуоннарыгар анаан бырайыак суруйдубут. Бастакы кууруска үөрэнэ кэлбит устудьуоннарга куорат олоҕор, үөрэнэр сирдэригэр ыарахаттары көрсүбэттэригэр, түргэнник устудьуон күннээҕи олоҕор киирэллэрин ситиһиэхтээхпит. Нууччалыы эттэххэ, этэҥҥэ адаптацияланалларыгар туһуланар. Үөрэнэ кэлбит оҕо барыта мунаах буолбатах эрээри, симик, эбэтэр төттөрүтүн култууралара мөлтөх соҕус ыччат баар. Кинилэри барыларын сөптөөхтүк түмэн үөрэтэр санаалаахпыт. Сорох оҕо куоракка дойдутун түмсүүтэ баарын билбэт буолааччы. Билигин тохсус кылаас кэнниттэн үөрэххэ ылыы кэҥээтэ. Ол аата 14-15 эрэ саастаах оҕолор төрөппүттэриттэн тэйэн, куорат балысхан олоҕор баар буола түһэллэр. Кэнэҕэскитин бу оҕолортон чаҕылхайдара салайааччы, уопсастыбанньык буола иитиллэн тахсалларын ситиһиэхтээхпит. Кылгастык сырдаттахха, итинник. Бу бырайыакпын сийиэскэ көмүскүөҕүм.
— Дьокуускайга Оҕо дыбарыаһа баар. Ыччакка оннук Дьиэ наада дуо?
— Оннук, Ыччат дьиэтэ олус наада. Бу бырайыагы өссө 2004 сыллаахха олоххо киллэрэ сатаабыттара. Оччолорго 11-с кылааска үөрэнэ сылдьан, итини истэн үөрбүппүт-көппүппүт. Хомойуох иһин, кэккэ төрүөттэринэн табыллыбатаҕа. Маннык кииҥҥэ ыччат түмсүө, араас тэрээһиннэри ыытыа этэ. Биһиги ыччаты кытары үлэбит өссө кэҥээн, сайдыа турдаҕа. Ыччат дьиэтэ тутуллан, бары биир сиргэ түмсэн тэрээһиннээхтик үлэлээтэхпитинэ, үлэбит-хамнаспыт өссө күүһүрүө, таһаарыылах буолуо этэ. Уопут атастаһыытыгар, хайысхаларынан түмсэн үлэлииргэ табыгастааҕа өйдөнөр. Билигин ыччат түмсүүлэрэ тэрээһиннэрбитин ким ханна кэпсэппитинэн, миэстэ булбутунан ыытабыт. Ол биллэн турар, биһиги үлэбитигэр кэккэ ыарахаттары үөскэтэр.
—Педэтэрээккэ кэлиэҥ иннинэ ханна учууталлаабыккыный?
— Бэйэм идэбинэн история учууталабын. ХИФУ-ну 2010 сыллаахха бүтэрбитим. Ити кэннэ үс сыл Хореографическай колледжка историяны үөрэппитим. Оскуоланы, оҕолору кытта үлэлиирбин сөбүлүүбүн.
— Тус олоххор уопсастыбаннай хамсааһыҥҥа үлэҥ мэһэйдээбэт дуо?
— Суох, төрүт мэһэйдэппэппин. Киһи маннык үлэҕэ сылдьан, бириэмэни сатаан аттарынарга уонна сөпкө туһанарга үөрэнэр. Күммүн эрдэттэн былаанныыбын. Үлэбитигэр бэйэ-бэйэбитин билсэр буоламмыт, интернети, батсаабы» туһанабыт. Үлэм түмүгүн көрөрбүн наһаа сөбүлүүбүн. Онтон дуоһуйабын.

Утум ЗАХАРОВ.