Тустууктарбытыгар махтанабыт

лебедев

Олимпиада оонньууларыгар саха уолаттара Виктор Лебедев, Айаал Лазарев көҥүл тустууга күрэхтэһэн кыттыбыттарыгар улахан үөрүү!

Виктор Лебедев үлүгэрдээх эрэйи-мускууру туораталаан, көбүөргэ тахсан, саха тустуутун булгуруйбат дьулуурун көрдөрдө. Уолбутугар махтанабыт. Олус элбэх ыйааһыны — 12 киилэни түһэринэр эбит. Бу сырыыга иккитэ уҥа-уҥа тиллэн, ыйааһынын оҥостубут. Тыыннаах эрэ сылдьан хапсыспыт тустууктан элбэҕи эрэйэр сатаммат. Ыйааһын түһэриинэн үлүһүйүү саха кэскиллээх тустууктара салгыы сайдалларын кэҕиннэрэр. Улахан күрэхтэһиилэргэ көрдөххө 57 киилэҕэ диэри элбэх саха уолаттара уота-күөһэ суох хапсыһаннар илиилэрин соттоллор. Элбэҕи түһэриммэт, 61 киилэҕэ диэри тустар уолаттар ордук ситиһиилэнэллэр. Александр Контоев күөгэйэр күннэрин аһаран баран, бэйэтин ыйааһынын булан, бэккэ эриһийтэлээн сырытта. Виктор Лебедев 61, 65 киилэлэргэ тустубута буоллар, төһө эрэ ордук туруктаах буолуо, төлөһүйүө этэ.
Билигин ити ыйааһыннарга холонон киирэрэ наада дии саныыбын. Ол гынан баран биомеханика сокуонун кэһэр алҕаһыттан арахсыахтаах. Бу сырыыга Хасан Рахимины кыайарга хапсыһыытыгар ити мөлтөһүөр туруктаах даҕаны сылдьан, тэҥнэһэрин ааһан кыайыан даҕаны сөп эбит. Виктор тааһа үрдүк, онон сатаан үтүөлэспэт, туора көтөн быыһана сатыыр. Ол сылдьан син-биир көбүөр таһыгар тахсарга күһэллэр, атахтатар. Онон баһыйтарар. Оттон бэйэтэ атахтыан көмүскэнэртэн солото суох, үөһэттэн аллара түһэн атахтыан — табыла суох. Ити алҕаһыттан арахсар наадатыгар Роман Дмитриев курдук, билиҥҥи Рамонов курдук, хаптас гынан аллараанан атахтаан, эпсэри тардынан, үөһэнэн кыайталыан сөп. Виктор атын албастары оҥортуон наада, ол абырыа этэ. Атахха киирии устуруктууратын ылынарга ураҕас аннынан умсан, кэдэс гынан тахсан, атахтыырга эргиллии олус наада.
Кыра ыйааһыннаах, кэмчи ахсааннаах сахалартан Ньургун Боотур курдук Айаал Лазаревпыт эрийии–эллэһии, сүүмэрдээһин бөҕөнү ааһан Олимпиадаҕа кытынна. Аан дойду 19 ыарахан ыйааһыннаах бухатыырдарыттан биирдэстэрэ биһиги Айаалбыт буолар.
Айаалга, тириэнэригэр Иван Николаевич Сивцевкэ барҕа махтал буолуохтун! Айаал Саха сиригэр ыарахан ыйааһыннаах бөҕөстөр суох буоланнар атын бөдөҥ бириистэрдээх сиргэ эргиллэргэ күһэллэр. Ол туох аанньа буолуой? Дьонуттан-сэргэтиттэн, дойдутуттан тэйэн, соҕотох кэриэтэ сылдьан сылы сыллаан дьарыктанара, уйулҕатыгар ыарахан буолуохтаах. Ити сабыдыала быһаарыылаах түгэҥҥэ билиннэ.
Айаал Лазаревы Олимпиадаҕа кыттар чиэскэ тириэрдибит тренер Иван Николаевич Сивцев буолар. Иван Николаевич улахан ыйааһыннаах тустууктары Саха сиригэр бэлэмнииргэ тугун даҕаны хаалларан туран туруулаһан үлэлиир. Атын дойдуга сатаан кэпсэтэн, төгүрүк сылларга дьарыктыырыттан киһи сөҕөр. Үлүгэрдээх үп-харчы наада, спонсордары булан көмөлөһүннэрэ сатыыр. Дьокуускайга хас даҕаны бөдөҥ бөҕөстөрү түмэн эргитэ сатыыр. Ол соҕотох киһи холугар олус ыарахан. Онон маннык бөҕөстөрү өйүүр, үбүлүүр, эрчиллэр усулуобуйа тэрийэр Дьокуускайга киин тэрийэр наада.
Олимпиада оонньуула­рыгар Айаал сатаан арыллыбата. Кини 2015 сыл Азия чөмпүйэнээтигэр кими даҕаны тулуппатаҕа, аан дойдуга бэркэ тустан бэһис буолбута. Быйылгы Олимпиада чөмпүйүөнүн кытары тэҥҥэ эриһэн, 2:0 ахсааҥҥа хотторбуттах. Оттон Олимпиада боруонса мэтээлин ылбыт Петриашвилины аан дойду чөмпүйэнээтигэр кыайа сыспыта. Ол аата, Айаал уйулҕата уйан диэн буолбатах, Олимпиада күүрээнигэр сатаан уйулҕатын бэлэмнээбэтэх диэн түмүккэ кэллим. Бэйэтин олус кымньыылаан, кыһарынан этин-хаанын күүрдэн, илиитэ-атаҕа бааллан хаалла. Ити умайыы буолбатах. Күрэхтэһии күүрээнигэр тустуук барыта бэйэтин уратытыгар дьүөрэлээн тустар турукка киирэр.
Классическай тустууга Олимпиада икки төгүллээх чөмпүйүөнэ Валерий Рязанцев: “У меня чувство юмора исчезла еще за два месяца до Олимпиады, а Тедиашвили выходит на ковер и если ничего не выкинет, так хоть просто пошутит. Помню Тедиашвили без улыбки. Вот и возникает вопрос чем же он борется?”, — диэн эппитэ.
Күрэхтэһии диэн оонньуу, ол аата үөрүүлээх-көтүүлээх буолуохтаах. Тустуук көбүөргэ киириитэ — үөрүү. Көбүөргэ хапсыһарын олус таптыыр киһиэхэ көбүөр көрүлүүр эйгэтэ буолар. Оттон Олимпиада ааттыын оонньуу, буолары буолан аан дойду дьонун оонньуута, ыһыаҕа буоллаҕа. Онно кыттыы — улахан үөрүү. Ол иһин, Леван Тедиашвили үөрэ-көтө сылдьан күрэхтэһэн, үрдүк ситиһиилэнэрэ.
Олипиадаҕа кыттар үөрүүгэр дьонуҥ-сэргэҥ өйөбүлэ эбиллэр. Онон олус эппиэтинэстээх. Ыалдьааччылар эрэллэрин толоруу эрэй буолбатах, төттөрүтүн – үөрүү, үрдүк чиэс. Онон тустуукка ыар баттык буолуо суохтаах. Санааҕын көтөҕөр, күүскүн-уоххун эбэр, кыайыыга кынаттыыр сылтах буолуохтаах. Ону баара ол эппиэтинэс сорохтору ыга баттаан, хам тутан, кэлбэт-барбат гынан кэбиһэр курдук.
Рязанцев тустар турукка киирэр тыйыһырыыта киһиэхэ барытыгар барбат. Ордук элбэх сыраны-сылбаны ирдиир, олус бөҕө уйулҕалаах тулуйуо. Оттон Тедиашвили үөрэ-көтө күрэхтэһэрэ сэниэтин эспэт, күүһүн-уоҕун күлэн-үөрэн күөттэнэ сылдьар. Ханнык даҕаны хам баттааһыны билбэт. Тустуук Олимпиадаҕа үөрүү көөнньөрүүлээх күүрээнигэр сылдьан күрэхтэһиэхтээх. Хапсыһарын саҕана өйө-санаата ырааһырар, көрөрө-истэрэ сытыырхайар, сүргэтэ көтөҕүллэр, сүһүөҕэ чиччигиниир, өйө-хаана эрчимирэрэ, кыайыа да суоҕун кыайар, сатыа да суоҕун сатыыр туйгун турукка киирэ сылдьан, өрөйөн-чөрөйөн киирсиэхтээх!
Тустууктарбытыгар саха уйулҕатын олус үчүгэйдик билэр психологтар наадалар. Сахалар дьолбутугар оннук тустуукка оннооҕор ыраахтан сэниэ уган биэрэр Слепцов-Сылык баар. Туораттан сылдьан тустууктарга туһалыы сатыы сылдьар. Кинини туһаныаҕыҥ.

Николай Сафронов – Дьырылы
СР үтүөлээх тренерэ,
ССРС спордун маастара.