Үлэтэ суохтар босуобуйалара оннунан хаалла

95567_Bezrabotitsa_Klipart__bezrabotitsa_poisk_raboti_obayavleniya_vakansii_760x0_6016.4021.0.0

Бүгүҥҥү туругунан Россияҕа үлэтэ суохтар босуобуйаларын алын кээмэйэ ыйга 850 солк., оттон муҥутуур улахан кээмэйэ 4900 солк. тэҥнэһэр. Кэлэр сылга инфляцияны батыһа, босуобуйа кээмэйэ үрдээбэккэ оннунан хааларын туһунан РФ бырабыыталыстыбата иһитиннэрдэ.

Кириисиһинэн сирэйдэнэн сарбыйыыны ыыта олорор тэрилтэлэртэн «үүрүллүбүт» дьон, хомойуох иһин, бачча кыра босуобуйаны судаарыстыбаттан көмө быһыытынан ылыахтара. Ону даҕаны үлэтэ суохтарын дакаастаатахтарына. Онон хас да сылы быһа дойду экономикатын кэрбээн сии сылдьар аан дойдуга бүрүүкээбит үп-харчы кириисиһэ, быһыыта, ааһан-араҕан биэриэ суох быһыылаах. Бу сыл саҕаланыаҕыттан Дьокуускай куорат Дьарыктаах буолуутун киинигэр 179 тэрилтэ 2120 киһини сарбыйар былааннаахтарын биллэрбиттэр.
Оттон өрөспүүбүлүкэни барытын иилии хабан көрдөххө, статистика чахчыларынан, Саха сиригэр баар араас тэрилтэлэргэ үлэлиир киһи ахсаана 345 тыһыынчаҕа тэҥнэһэр. Оттон үлэтэ суохтар аармыйалара 36 тыһыынча киһинэн ааҕыллар эбит буоллаҕына, Россия үрдүнэн бу сыыппара 4,4 мөлүйүөҥҥэ тиийбит.
Билигин үгүс тэрилтэлэргэ дуогабар быһыытынан үлэлэтии ньымата итиэннэ «аутсорсинг» диэн өйдөбүл олоххо киириэҕиттэн, Үлэ кодексын кэһии, дуогабары тутуспат буолуу түгэннэрэ элбээтэ. Оннооҕор биэнсийэҕэ тахсар саастарын ситэ илик, хат сылдьар дьахталлары күүстэринэн кэриэтэ үлэлэриттэн уураталлар. Онон, хас биирдии үлэһит, үлэҕэ киирээччи Үлэ кодексын, Үлэ дуогабарын ымпыгар-чымпыгар диэри хасыһан үөрэтиэн наада.
Сорох хампаанньалар сарбыйбыт үлэһиттэригэр анал компенсацияларын төлөөбөккө уураталлар. «Маассабай» сарбыйыыны ыытыы тэрилтэҕэ үп-харчы өттүнэн ордук ночооттооҕунан, биирдиилээн салайааччылар үлэһиттэри баҕа өттүнэн уурайарга күһэйэллэр. Бу сокуону кэһии биир көрүҥэ. Үлэһиттэр маннык сайабылыанньаны суруйуо суохтарын наада. Үлэ кодексын үчүгэйдик билбэппититтэн сылтаан, холобур, икки сылга биирдэ хайаан да төлөнүөхтээх айан төлөбүрүн сатаан аахсан ылбаппыт. Үлэнэн хааччыйааччылар үп-харчы кырыымчыгар сигэнэннэр, биһиги сокуонунан көрүллэр бырааппытынан ситэ туһаннарбаттар.
Үлэ кодексын кэһиигэ хас да холобуру аҕалыым. Ол курдук СӨ Үлэҕэ судаарыстыбаннай инспекциятыгар киирбит сайабалыанньаҕа олоҕуран, бэрэбиэркэ ыытыллыбытын түмүгэр, «Агроснаб» атыы-эргиэн дьиэтэ» ХЭУо үлэһитигэр 2013 сылтан хамнас алын кээмэйинээҕэр кыра харчыны төлүү сылдьыбыта биллибит. Оттон Таатта улууһун олохтооҕо, «Взаимодоверие» кирэдьиитинэй потребительскэй кэпэрэтиип үлэһитэ прокуратура көмөтүнэн хамнаһын уонна уоппускатын харчытын ылары ситиспит. Дьиҥэр, маныаха маарынныыр түбэлтэлэр үгүс улууска, куораттарга, биирдиилээн тэрилтэлэргэ тахса тураллар.
Оттон сарбыйыыга түбэспит киһи тута үлэ булбатаҕына Үлэлээх буолуу киинигэр учуокка туран, ый ахсын босуобуйа ылар бырааптанар. 1032-1 №-дээх федеральнай сокуоҥҥа олоҕуран, анал босуобуйа Үлэлээх буолуу киинигэр учуокка турбут официальнай үлэтэ суох статустаах киһиэхэ бэриллэр. Онон үлэ булбакка сылдьар бэҕэһээҥҥи устудьуоннар, сарбыйыыыга түбэспит дьон маннык статуһунан туһаныахтарын сөп.

Анивера АКИМОВА.