Аатыгар сөп түбэспэтэх тэрээһин

tol 30-10-7

«Биһиги — биир күүспүт!» — диэн балаҕан ыйын 22 күнүгэр «Муус Хайа» аралдьытар кииҥҥэ «тутулуга суох, бастакы» диэн ааттанан, предпринимателлэр өрөспүүбүлүкэтээҕи форумнара буолан ааста.

Суолталаах тэрээһин, үгэс буоларыныы, сыл аайы бэлиэтэнэр Саха сирин Предпринимателлэрин күнүн көрсө ыытылынна. Урукку сылларга тэҥнээтэххэ, быйылгы форуму былааһы кытыннарбакка эрэ, биллэр-көстөр бөдөҥ бизнес-түм­сүүлэр бэйэлэрэ тэрийбит­тэр. Ол курдук, Саха сиринээҕи Эргиэн промышленнай палаатата, дьахтар-предпринимателлэр ассоциациялара, «Опора России», Дьокуускай куорат дьаһалтатын иһинэн үлэлиир киин куорат предпринимателлэрин сүрүннүүр сэбиэт, онтон да атын бэрт үгүс уопсастыбаннай тэрилтэлэр кыттыыны ыллылар. Тэрээһиҥҥэ судаарыстыбаннай былаас бэрэстэбиитэллэрэ ыҥырыылаах ыалдьыт быһыытынан сырыттылар. Ол курдук, бастакы вице-премьер Алексей Стручков, куорат мэрэ Айсен Николаев, миниистирдэр уонна бөдөҥ тэрилтэлэр салайааччылара мунньахха этиилэри, санаалары бэркэ интэриэһиргээн иһиттилэр. Үгүстэр, суруна олороллоруттан көрдөххө, бэйэлэригэр бэрт үгүһү арыйдылар быһыылаах.
Предпринимателлэр интэриэстэрин көмүскүүр боломуочунай Айталина Соколова эҕэрдэ тылы этэригэр:
«90-с­ сыллар саҕаланыыларыгар маннык көҥүллүк санааны этинэр ураты тыын баара. Дьон-сэргэ бэйэтин толкуйун былааска сайа этинэр кэмэ дьоҕус бизнес сайдыытыгар олугу уурбута. Онон бу да тэрээһин үгүс сонун сүүрээни киллэрэригэр баҕарабын», — диэн бэлиэтээбитэ.

Ытаныыга кубулуттулар

Форум хайысхата дьэҥкэ этэ — чааһынай бизнескэ былаас орооһуута уонна дьоҕус бизнес сайдыытын атахтыыр гаас уонна электричество тарыыбын кыччатыы. Ол эрээри, тоҕо эбитэ буолла, форум экономика боппуруоһуттан буолбакка, судаарыстыбаннай уонна чааһынай хаһыаттарга болҕомто уратыларыттан саҕаланна. Ол курдук, «Якутия-инфо» интернет-таһаарыы суруналыыһыттан саҕалаан, «медиамагнат» дэнэр Леонид Левиҥҥэ тиийэ судаарыстыбаннай хаһыаттары былаас аһатан олороруттан иҥиннилэр. Предпринимателлэр үлэлэрин хайдах баарынан сырдатар соҕотох хаһыат кириисис кэмигэр ыарахаттары көрсөн эрэрин, хаһыаттары, интернет-таһаарыылары биир тэҥник үбүлүөххэ наада диэн туруорустулар. Ону тэҥэ, чааһынай хаһыаттар айманыыларыттан сабаҕалаатахха, судаарыстыбаннай хаһыаттары босхо тарҕатыы кинилэр «уйаларыгар ууну киллэрбит» бадахтаах. Биллэн турар, тираж түһүө диэн куттаналлара чахчы. Судаарыстыбаннай иһитиннэрэр-биллэрэр сириэстибэлэр үлэлэрин ис хоһоонун, кинилэр сүрүн соруктарын туһунан бастакы вице-премьер Алексей Стручков бэрт аҕыйах тылынан судургутук быһааран биэрдэ. Кини чааһынай хаһыаттар күннээҕи олох-дьаһах хаамыытын, көстөр кыһалҕалары уонна ону туоратыыны икки тылынан — сахалыы уонна нууччалыы өйдөнөр гына күн аайы улуустарга иһитиннэриэхтэрин-биллэриэхтэрин баҕаралларыгар саарбахтыырын эттэ. Алексей Стручков: «Суруналыыстарга, судаарыстыбаннай тиһиккэ дуу, чааһынайга дуу үлэлиириттэн тутулуга суох, анал граннар уонна куонкурустар ыытыллаллар. Онно сөптөөх үбүлээһин көрүллэр. Олорго кыттыҥ, ким да бопсубат», — диэн бэлиэтээтэ.
Уопсайынан, төһө да тутулуга суох диэн ааттаннар, форум ис хоһооно үчүгэйдик бэлэмнэммэккэ эрэ тэриллибитэ харахха быраҕыллар. Бэрт элбэх бэйэ-бэйэтин кытта ыкса сибээһэ суох дакылааттар кэнникинэн мустубут дьону сылаттылар да, салгыттылар да. Мин тус бэйэм куорат мэрэ Айсен Николаев иһэр уу хаачыстыбатыгар тохтообутун, саха оҥоһуктарын кытайдар үтүктэн эрэллэрин, онно ааптарскай быраабы олохтуохха наадатын, куорат сиригэр-уотугар көҥүлэ суох тутуулары тохтотор туһунан санаатын үллэстибитин сэргии иһиттим.
… Форум ыытылла турдаҕына, эмискэ, киһи үөйбэтэх өттүттэн, форуму тэрийээччилэртэн биирдэстэрэ Егор Макаров: «Бу «Муус Хайа» эрэстэрээн хаһаайына буоларым быһыытынан, тустаах дьокутааттан тэрилтэм канализациятын боппуруоһун субу манна быһаарарыгар модьуйабын!» — диэн мустубут дьону соһутта. Чааһынай боппуруоһун предприниматель бу былаһааккаҕа быһаараары гыммыта тоҕо баҕас дөбөҥөй диэн санаа үөскүүр.
Форум аата «Биһиги — биир күүспүт!» диэн. Баҕар, бастакы буолан буолуо, тэрээһин ис хоһооно аатыгар соччо эпиэттээбэтэ. Форуму ыытарга тэрийээччилэр анал куонкуруһу биллэрбиттэр эбит. Онно Саргылана Мосоркина диэн предприниматель кыайбыт. Киниэхэ 20 тыһ. солк бириис анаммыт.

Виктор ФЕДОРОВ, Ил Түмэн экономика, инвестиция уонна промышленность бэлиитикэтигэр, предпринимательство, туризм уонна инфраструктура сайдыытыгар бастайааннай кэмитиэт салайааччыта:
— Форумҥа элбэх киһи кэлбитинэн сылыктаатахха, быыбар хампаанньата түмүктэнэн, саҥа политическай хамсааһын саҕаламмытынан, сонун сүүрээни киллэрэн, айыах-тутуох санаа баһыйбыта көстөр. Ил Дархан иһинэн үлэлиир Координационнай сэбиэт иһинэн өрөспүүбүлүкэ предпринимателлэрин түмэр бу маннык хабааннаах санаа атастаһар былаһаакканы тэрийэр баҕалаахпыт. Оробуочай бөлөх эрэ үлэлиирэ кыра. Бизнес-кулууп тэриллэрэ хайаан да наада. Бу тэрээһиҥҥэ санааларын этиммит дьон, хомойуох иһин, бэйэлэрин толкуйдарын былаас бэрэстэбиитэллэригэр чопчу тиэрпэтилэр.
Оттон чааһынай хаһыаттар үлэһиттэрэ этиммиттэригэр тохтоотоххо, биллэн турар, судаарыстыбаннай иһитиннэрэр-биллэрэр сириэстибэлэр баар буолуохтаахтар. Кинилэр бырабыыталыстыба уонна Ил Түмэн ыытар үлэлэрин сырдатар эбээһинэстээхтэр.
Туох кистэлэ кэлиэй, өссө сэбиэскэй саҕаттан билигин предприниматель дэнэр киһини «коммерсант», «барыыга» диэн үөҕэр быластаах хомуруйаллара. 2001 сыл ахсынньытыгар СӨ бастакы бэрэсидьиэнэ Михаил Николаев Предприниматель күнүн олохтууругар бу эйгэҕэ үлэлиир киһи суолтатын үрдэтэргэ, кини үлэтин кэрэхсэбиллээх өттүн сырдатарга сорук туруорбута. 15 сыл буолан баран, бу боппуруос өссө сытыытык турда.

Алексей ВАСИЛЬЕВ, предприниматель,
блогер:
— Бу маннык тэрээһин ыытыллара — кэм ирдэбилэ. Ол эрээри мин биири сөбүлээбэтим — уопсай быһаарыныыны ылынар улахан суолталаах кэпсэтиини үгүстэр чааһынай кыһалҕаларын быһаарсар, ытанар былаһааккаҕа кубулуттулар. Холобура, Леонид Левин чааһынай хаһыатын кыһалҕатын уопсай дьүүлгэ таһаара сатаан, барыбыт кыһалҕабыт курдук көрдөрө сатаабытын биир бэйэм өйдөөбөтүм уонна ылымматым. Дьиҥинэн, билигин аан дойдуга интернет муҥутуурдук сайдан, кумааҕы хаһыаттары дьон атыыласпат уонна аахпат буолан эрэр. Холобура, Дьокуускайга «Якутск вечерний» да, Нью-Йоркаҕа «Ньюс таймс» да кыһалҕалара биир — интернет таһаарыылары кытта күрэстэһэр кыахтара суох. Мин санаабар, судаарыстыбаннай хаһыаттары босхо тарҕатыы — саамай сөптөөх быһаарыы. Хаһыаттар дьоҥҥо тиийэллэрэ да судургу, дьон хаһыаты ааҕарыгар интэриэһи да тардыы буолар. Тирааһа улахан буолан, рекламаны да биэрээччи ахсаана үрдүү түһүөҕэ. Оттон харчыга атыыланар хаһыаттарга бу хамсааһын мэһэйи үөскэтиэн сөп. Ол да иһин чааһынай хаһыаттар бу санаа атастаһыытын былаһааккатын, түгэнинэн туһанан, хото туһаннылар.

Елена ПОТОЦКАЯ.