Ньурба көмүс күһүнэ

Чуукаар Ньурба уоттара тумсуу чилиэннэрин кытта Ньурба Аар Хатынын аттыгар (1)

Ньурба улууһугар «Ньурба көмүс күһүнэ» диэн литература күннэрэ буоллулар. Бу сэргэх тэрээһин аан маҥнай 1989 сыллаахха Николай Чуор, К.Д. Уткин, Прокопий Чуукаар көҕүлээһиннэринэн ыытыллыбыта. Манна саха бастакы поэтессата Варвара Потапова олорбут дьиэтин тэлгэһэтигэр айар куттаах дьон түмсэн кинини кэриэстээбиттэрэ, ахтан-санаан ааспыттара, сэргэ туруорбуттара.

Быйылгы «Ньурба көмүс күһүнэ» И.А. Дмитриев–Сиэн Чолбодук 85, Прокопий Чуукаар 75, Варвара Потапова 70, Ахмед Дмитриев 65 саастарыгар ананан ыытылынна. Дьокуускайтан, Мирнэйтэн, Сунтаартан, Үөһээ Бүлүүттэн суруйааччылар, Прокопий Чуукаар, Д.Ф. Наумов, В.П. Харлампьев–Хара Лааҥкы, А.М. Григорьева–Сандаарыйа, учуонайдар, п.н.д. Е.М. Поликарпова, ф.н.к. В.Б. Окорокова, филос.н.д. А.С. Саввинов, журналист Е.Е. Николаева уо.д.а. ыалдьыттаатылар, Ньурба улууһуттан элбэх киһи кыттыыны ылла. Оскуола оҕотуттан улуус баһылыгар тиийэ бары хоһоон аахтылар.
Бастакы күн Ыраах Убайааҥҥа Варвара Потапова олорбут дьиэтигэр сылдьан тыл этиититтэн, хоһоон ааҕыыттан саҕалан­на. Бу кыра дьиэт­тэн куорсун ан­ньынан олох киэҥ­ аартыгар үктэммит эбит. Ва­рвара Пота­пова­ бастакы поэтесса эрэ буолб­акка, көҥүл санааны аһаҕастык эппит хорсун поэт буоларын дьон тоһоҕолоон бэлиэтээтэ. Кини орто дойдуга төһө да баара-суоҕа 33 эрэ сааһыгар диэри олордор, саха литературатын үйэлэри уҥуордуур, өлбөт-сүппэт айымньыларын суруйан хаалларбыт эбит.
Салгыы Ньурбачааҥҥа И.А. Дмитриев–Сиэн Чолбодук олорбут дьиэтин уһаайбатыгар үөрүүлээх тэрээһиҥҥэ сылдьан, кини туһунан ахтыылары иһиттибит, испэктээкилиттэн быһа тардыыны көрдүбүт. Сиэн Чолбодук устудьуоннуу сылдьан суруйбут «Ньургуһуннар» хоһоонугар В.Н. Протодьяконов мелодия айан саха омук уостан түспэт ырыата буолбутун бары билэбит. Кини үйэтин тухары П.А. Ойуунускай аатынан Саха академическай театрыгар литературнай чаас сэбиэдиссэйинэн үлэлээн олорон, элбэх айымньыны тылбаастаан, сахалыы саҥардыбыта. Онтон саамай биллибитэ – «Хаарыан хампа күөх кытылым». Сиэн Чолбодук талаанын өссө биир чаҕылхай өттүнэн кини прозата буолар. Сүрдээх уйаҕас, киһи дууһатын таарыйар кэпсээннэрин аахпыт киһи барыта сэргиир.
Онтон киэһэлик Дьиикимдэҕэ талааннаах очеркист Степан Федотов олорбут Дьөттүн алааһыгар Варвара Потапова хоһооннорун 33 дьахтар дорҕоонноохтук аахта, суруйааччы Прокопий Чуукаар биобиблиографическай ыйынньыгын сүрэхтэниитэ буолла. Бу кинигэни Ньурба киин библиотекатын үлэһитэ Павлова С.Н. үс сыл устата сыралаһан үлэлээн таһаартарбыт эбит.
Ньурбатааҕы драматическай театрга литературнай биэчэр өрө көтөҕүллүүлээхтик ыытылынна. «Ньурба уоттара» түмсүү чилиэннэрэ бэйэлэрэ айбыт хоһооннорун ааҕан иһитиннэрдилэр. Саҥа биллэн эрэр Дмитрий Пономарев хоһооннорун дьон сэргээтэ.
Иккис күн култуура салалтатын дьиэтигэр Ахмед Дмитриев «Айыы саха» кинигэтин сүрэхтэниитэ буолла. Бу кинигэҕэ ааптар саха омук үөскээһинин, аан дойду историятыгар ылар миэстэтин анааран, ырытан суруйбут, туһааннаах дьон булан ааҕыаххытын сөп.
Онон «Ньурба көмүс күһүнэ» диэн литература күннэрэ үрдүк таһымнаахтык аастылар. Искусствоведение кандидата Е.Р. Степанова култуура салаатын салайааччынан ананан үлэлиэҕиттэн бу тохтуу сылдьыбыт тэрээһин хат сөргүтүллэн, Ньурба сириттэн-уотуттан төрүттээх суруйааччылар ааттара, айар үлэлэрэ өрө тутуллан, кинигэлэрэ бэчээттэнэн, бар дьон махталын ылыан ылла. Кэлэр өттүгэр маннык тэрээһин буола турдун, өссө сайдан истин.

Айталина Кузьмина,
филологическай наука кандидата.