Айар куттаах Басхаай -– Туймаада туонатыгар

Олунньу ый 12 күнүгэр Туймаада туонатыгар «Ника» банкеттыыр саалаҕа хара тыа маанылаах оҕото, балыксыт, булт абылаҥын туһунан үгүс кэпсээннэрдээх, аны хоһооҥҥо холоно сылдьар, Бүтэй Бүлүү түгэҕэр, Түҥ Эбэ төрдүгэр бүгэн сытар төрөөбүт Тылгыным олохтооҕо, 1 Күүлэттэн төрүттээх Егор Егорович Никифоров-Басхаай айар биэчэрэ ыытылынна.

Олус иһирэх тэрээһин ааптара — «Айар кут» хоһоонньуттар уонна суруйааччылар эрэгийиэннээҕи сойуустарын чилиэнэ, көмүс куоластаах, кэрэ-мааны Далбар хотун Зоя Никандровна Данилова-Кэкэрдэ. Чахчы даҕаны, бэйэлэрэ биллэ-көстө сатаабат дьону киэҥ эйгэҕэ таһааран билиһиннэрии — үтүө дьыала. Тэрээһини ыытааччы кыайан кэлбэт буолан хаалан, норуот ырыатын-тойугун сэргээччи, тарҕатааччы, «Дьээ-буо» этно-бөлөх салайааччыта Любовь Афанасьевна Каратаева ыытта.
Тэрээһин олус сэргэхтик, биир тыынынан барда. Басхаай олоҕун аргыһа Александра Прокопьевна, кыыһа, сиэнэ, сиэн балтылара, айар кутун сэргиир биир дойдулаахтара тиийэн кэлэн, кэрэни кэрэхсиир эйгэтэ өссө сылыйан, сымнаан, налыйан биэрдэ. Төрөөбүт дойдум сылаас салгына илгийэн, сүрэҕим сылаанньыйан, кутум уоскуйан олорон иһиттим, көрдүм, сэргээтим, сэҥээрдим.
Егор Никифоровы суруйааччы Иван Михайлович Попов-Уһук Уйбаан, «Долун» типография дириэктэрэ Егор Гаврильевич Федоров эҕэрдэлээтилэр. Ону таһынан, «Иэйии», «Тыл сүмэтэ», «Кэрэ эйгэ» уо.да араас түмсүүлэр иэйиилээх хоһоон ааҕан, тус баҕа санааларын эттилэр, айар үлэтэ кэҥии турарыгар алгыстарын анаатылар.
Бу тэрээһин биир дьиктитэ диэн, Басхаайы хаһан да харахтаан көрбөтөх айар куттаах дьон, аҥардас батсаап нөҥүө айымньытын ааҕан, сүрэхтэринэн ылынан, илэ билсиһэ кэлбиттэрэ кэрэхсэннэ. Алгыс тыл амалыйан, үксүн Басхаай хоһооннорун иэйиилээхтик ааҕан, ылбаҕай ырыа ыллаан, ис сүрэхтэн иэйэн, үҥкүүнэн эҕэрдэлээн ураты уйан кутун кистэлэҥ кэрэ эйгэтин сэгэттилэр. Чахчыта даҕаны, Гоша Никифоров бэйэтэ оннук айылҕатынан сэмэй, киһиэхэ барытыгар ис сүрэҕиттэн үтүөнэн сыдьаайар, күөх оту тосту үктээбэт көнө, сымнаҕас майгытынан дьон-сэргэ ортотугар хайдах баарынан «эһээ, оннук» дии сылдьар судургу киһи. Дьиҥэр, кинини дьыл бары кэмигэр айылҕалыын илэ алтыһан, сиэрин-туомун тутуһан, аал-уот оттон, Баай Барыылаах Байанайыттан көрдөһө-ааттаһа сылдьан, айылҕа кистэммит кэрэтин уйан кутунан ылынан, дьиҥ олоххо буолбуту кэлэр кэнчээри ыччат ааҕан олоҕор туһаныа, билиэ, көрүө этэ диэн санааттан суруйар кэпсээнньит быһыытынан сыаналыыбын.
Биир дойдулаахпар, убай киһибэр Басхаайга уран тылыҥ иччитин сэрэнэн, харыстаан туттан, айа-тута, олохтон сүбэлэргин кэлэр кэнчээри ыччаккар бэлэхтии тур диэн баҕа санаабын тиэрдэбин. Туску!

Ангелина СПИРИДОНОВА-Сир Симэҕэ («Чараҥ» түмсүү аатыттан)