Анаабыр иистэнньэҥин үлэлэрэ – быыстапкаҕа

Анаабыр улууһун Сааскылаах бөһүөлэгин сатабыллаах иистэнньэҥэ Афина Дарианова бу күннэргэ киин куоракка анаан кэлэн иистэнэ сылдьар.

Кыыһыгар ыалдьыттыы кэлбитин истэн, биир дойдулаахтара сакааһынан “көмөн” кэбисппиттэр. Иистэнньэҥи кытта болдьоспут чааспар дьиэ­тигэр тиийбитим, ыһыахтар чугаһаан, күн солото суох сылдьар эбит. Кыыһын биир хостоох дьиэтин дьоҕус саалатын иистэнэр сыах оҥостон, маастар үлэлии аҕай олорор кэмэ этэ.

ТҮМЭЛГЭ – КӨСТҮҮМНЭРИ ҮӨРЭТЭ

– Бу “Бакалдыҥҥа” Анаабыр улууһуттан куонкуруска кыттар эдэр киһи таба тириититтэн оҥоһуллубут сарыы көстүүмүн тигэ олоробун, – диэн кэпсэтиибитин саҕалыыр сэһэргэһээччим. Афина Николаевна иистэнэр хоһо араас матырыйаалынан, сахалыы уонна аҕыйах ахсааннаах норуоттар оҥоһуктарынан толору. Иистэнэрин быыһыгар оҕуруо эмиэ тиһэр эбит. Ол ону бэлэм бастыҥалар, харысхаллар сыталлара туоһулуур. “Бу араас омук таҥаһа маннык буолуохтаах диэн хантан билэн тигэҕиний?” диэн ыйыппыппар, иистэнньэҥ “араас түмэл­лэргэ сылдьан, көстүүмнэри үөрэтэбин. Ону хаартыс­каҕа түһэрэн, онон сирдэтэн тигэбин. Анаабырга эбэҥкилэр уонна долганнар олорор буолан, бу омуктар култуураларын билэбин. Хотунан-соҕуруунан тарҕанан олорор эбэҥкилэр таҥастарын өҥнөрүнэн араарыахха сөп. Ол курдук, Анаабыр эбэҥкилэрин оҕуруоларын өҥө – маҥан, күөх, хара эрэ. Оттон соҕуруу улуустар эбэҥкилэрин өҥүгэр от күөхтэн саҕалаан, өҥ барыта кэриэтэ баар. Онон иистэнньэҥ киһи ханнык улуус – хоту дуу, соҕуруу дуу эбэҥкитэ буоларын араарар”, диэн хоруйдаата.

ФАБРИКА КУРДУК

Афина Николаевна иистэнэр эрэ буолбатах, атах таҥаһын эмиэ оҥорор. Сиэрис таҥас сабын хатыйан эрийэн, ичигэс бачыыҥка оҥорорго үөрэммит. “Бокуойа суох буолан, олохтоохтук ылса иликпин. Барыта илиинэн тигиллэр атах таҥаһа буолан, бириэмэни эрэйэр. Оттон мин бу күннэргэ массыынабыттан арахсыбаппын. Бу маннык бачыыҥканы тигэ үөрэниэххэ наада – унтуутааҕар ичигэс. Дьэ, ити курдук сатабыллаах маастар биир бэйэтэ соҕотоҕун фабрика курдук. Сонтон саҕалаан бэргэһэтигэр, үтүлүгэр, атах таҥаһыгар тиийэ илиитинэн тигэн таһаарар. Оҕуруонан оҥоһукка улахан кыыһын эмиэ уһуйбут. Куораттан ылан, Сааскылаахха оҕуруо ыыта олорор эбит. “Сүрүннээн эбэҥки таҥаһын тигэбин. Бастыҥа, түөскэ кэтэр кулуон, харысхал хамаҕатык атыыга барар. Эбэҥкилэр өҥнөрүн билэр буолан, табан оҥоробун”, – диэн санаатын үллэстэр Афина Николаевна.

Иллэҥ кэм көһүннэр эрэ, эргэ таҥас кырадаһыннарыттан араас суумкалары тигэр. Онон кэтиллибэт таҥас иккистээн “саҥалыы тыыннанан” араас суумка буолан тахсар. Ол билигин муода буолбут кэмигэр араас таҥаска дьүөрэлээн тигиллэр суумкалары былдьаһыгынан ылаллар.

АРАССЫЫЙА ТАҺЫМЫГАР

Афина Нико­лаевна 2021 сыллаахха балаҕан ыйын 12 күнүгэр буолбут Москва куорат Сокольники пааркатыгар “Арассыыйа худуоһунньуктара уонна маастардара” XVI Норуоттар икки ардыларынааҕы быыстапка-дьаарбаҥкаларыгар кыттан кэлбитин олус күндүтүк саныыр. Бу Сибиир уонна Уһук Илин аҕыйах ахсааннаах норуоттара кыттар сүрүн тэрээһиннэрин маастардар уонна айар кэлэктииптэр олус күүтэн туран, анаан кыттар тэрээһиннэрэ эбит. Сылы быһа кытта үөрүйэх дьон тигэн, ойуулаан, таҥан, уустаан-ураннаан оҥоһук арааһын оҥорон, сонун фольклорнай туруо­руулары, ырыалары уонна үҥкүүлэри бэлэмнээн көрдөрө тиийэллэр.

– Сыстыганнаах дьаҥ иннинэ суолталаах тэрээһини сыл аайы саас ыытар эбиттэр. 2020 сылтан ыла балаҕан ыйын саҥатыгар ыытар буолбуттар. Бу үгүстэргэ саамай табыгас­таах кэм эбит – уоппуска даҕаны, устудьуоннар үөрэхтэриттэн көҥүллэтиэхтэрин сөп, халлаан да туруга ичигэс. Ол сыл Саха сириттэн үс айар бөлөх кыттыбыппыт: «Аборигенка», «Северянка» хоту улуустар дьахталларын түмсүүлэриттэн уонна Бүлүү улууһуттан иистэнньэҥнэр бөлөхтөрө. Ия Герес салайар “Аборигенка” түмсүү иистэнньэҥнэрэ Алдан, Аллайыаха, Анаабыр, Эдьигээн, Өлүөхүмэ, Өлөөн, Усуйаана оройуоннарыттан уонна Дьокуускай куораттан кыттыбыппыт. Мин куонкуруска таба тыһыттан түү көбүөрү кытта эбээннэр уонна долганнар национальнай таҥастарын тигэн илдьибитим. Онно «Долганочка» көстүүмүм “Полярнай истиил” куонкуруска «Этническэй элеменнээх бастыҥ аныгы көстүүм” номинацияҕа 2-с миэстэни ылбытыгар үөрбүппүөн! Оттон түү көбүөрүм “Быысапка уонна түү мозаика” номинацияҕа бас­таан, лауреат аатын ылбытым. Бу куонкуруска Иркутскай уонна Сахалинскай уобаластартан, Ямало-Ненецкэй автономнай, Ханты-Мансийскай автономнай уокуруктартан олус күүстээх маастардар кэлэн миэс­тэлэспиттэрэ. Онон бу сыллар тухары оҕо эрдэхпиттэн иистэммит үлэм сөптөөхтүк сыаналаммытыттан олус үөрбүтүм. — диэн кэпсиир.

Оскуолаҕа үөрэнэр эрдэҕиттэн ыстаада чуумугар үлэлиир ийэтигэр көмөлөһөн, дьиэтээҕи дьонун барыларын түүлээх таҥаһынан хааччыйар иистэнньэҥҥэ тиийэ үүммүт Афина Николаевна сатыыра үгүс. Ким эрэ киниэхэ таба тириитин имитэн аҕаларын кэтэспэт – бэйэтэ имитэ охсон, тикпитэ эрэ баар. Сааскылаахха биисинэс-инкубаторга резидент быһыытынан киирэн, түүлээх таҥаһы тигэр. Ити курдук, сатабыллаах маастар-иистэнньэҥ Анаабыр уонна Дьокуускай икки ардынан сылдьан элбэх киһини бэргэһэтиттэн сонугар, атах таҥаһыгар тиийэ таҥыннарар.

Бу нэдиэлэ саҥатыгар “Симэх» национальнай галерея быыс­тапкалыыр саалатыгар Норуот уус-уран оҥоһугун күнүн көрсө хотугу улуустар иистэнньэҥнэрин быыстапкалара аһылынна. Кинилэр истэригэр Анаабыртан Афина Дарианова өр сыллаах үлэлэрэ эмиэ дьон көрүүтүгэр-истиитигэр турда. Онон бэс ыйын 18 күнүгэр диэри бу быыстапкаҕа хаһыаппыт бүгүҥҥү дьоруойун үлэлэрин кытта билсиэххитин сөп.