Арассааданы хайдах олордоҕун – оннук үүнүүнү ылаҕын

Сорох үүнээйи, оҕуруот аһын сиэмэлэрин ыһыы болдьоҕо хайыы үйэ кэллэ. Өлгөм үүнүүнү ыларга арассаадаҕа олордуллар сиэмэни табан ылыы улахан оруоллаах.

Исписэлиистэр сүбэлииллэринэн, фольгалаах, икки хос бакыакка угуллубут сиэмэлэри ылар ордук. Фольга сииктэн уонна сырдыктан харыстыыр. Маннык бакыаттарга угуллубут сиэмэлэр туттуллар болдьохторо — икки сыл, оттон боростуой бакыаттаахтар — биир сыл. Сиигирбит бакыаттааҕы ылар туһата суох.

Аны бакыат хаачыстыбатын эмиэ сирийэн көрүллэр:

— үчүгэйдик силимнэммит дуо;

— туох эмэ алдьаныылаах дуо;

— суруга, уруһуйа үчүгэйдик көстөр дуо?

Атыыласпыт бакыаккытыгар хаһан ылбыккытын, салгыы буорга ыспыт күҥҥүтүн сурунуҥ. 

Сүрүн быраабылалар:

Даачаҕа, оҕуруот сиригэр ыһарга маннык сиэмэни атыылаһыҥ диэн сүбэлиир уустук. Ол гынан баран, уопсай быраабылалары тутуһуохха сөп.

Сиэмэ угуллубут бакыатын сыныйан ааҕыҥ. Онно суруллар:

— Үүнээйи аата (гибрид, суорт);

— хаһан ыһылларын уонна ситэрин болдьоҕо (эрдэ эбэтэр хойут);

— үүнээйи төһө уһуннааҕа (уһун эбэтэр кылгас, биир кэлим эбэтэр салааларга арахсан үүнэрэ);

— көрүү-харайыы ньымалара. Хайдах сиргэ: аһаҕас эбэтэр сабыылаах сиргэ олордуллара, бу култуура аһын эбэтэр сибэккитин туһунан быһаарыы;

— биир бакыакка төһө сиэмэ баара;

— сиэмэттэн төһө үүнээйи тахсар кыахтааҕа (бырыһыанынан). 80% уонна онтон үөһээ бырыһыаннааҕа үчүгэйинэн ааҕыллар;

— сиэмэ туттуллар болдьоҕо бэчээтинэйинэн буолбакка, штампаламмыт буолуохтаах;

— сиэмэлэр стандартка сөп түбэһэллэрэ бэрэбиэркэлэммит буоллаҕына, ГОСТ нүөмэрэ суруллар;

— табаар баартыйатын нүөмэрэ;

— оҥорон таһаарааччы туһунан чахчылар: аадырыһа уонна төлөпүөнэ. Суруллубатах буоллаҕына, хаачыстыбата мэктиэлэммэт буолуон эмиэ сөп.

Онон болҕомтону, бастатан туран, табаар болдьоҕор, ыйааһыныгар (кыраамынан) эбэтэр ахсааныгар ууруллар.

Орто балаһаҕа үүнэр, бэйэҕит урут үүннэрэн бэрэбиэркэлээбит, талымаһа суох сиэмэлэри ыларгыт ордук. Кинилэр араастара сыл аайы эбиллэн иһэр. Онон, оҕуруокка барытыгар ыһа охсуох иннинэ аҕыйах сиэмэни кыра учаастакка олордон көрөргө сүбэлииллэр.

Ардыгар араас угуйуктар, эрэннэрэллэрин курдук, хаачыстыбата суох уонна бакыаттарга ойуулар, хаартыскалара маркетинг ньыматынан эрэ буолаллар.

Сиэмэни атыылаһан баран харайыы эмиэ улахан суолталаах: күн сардаҥата тыкпат уонна сылытар тэриллэртэн ыраах харайыллар. Бакыаттары быраҕымаҥ. Холобур, үүнээйигит өлгөм үүнүүнү биэрдэҕинэ аатын сурунуохха эбэтэр хаартыскаҕа түһэрэн хаалларыахха сөп. Эһиил эмиэ итинниги олордуоххут турдаҕа.

Эустома

Кэнники сылларга хаһаайкалар Ирландия розатынан ааттанар эустома (лизиантус) сибэккини сөбүлээн олордоллор. Уопуттаах хаһаайкалар бэл, дьиэ иһигэр олордон, хас эмэ сылы быһа үүннэрэллэр.

Ол эрээри, эустоманы арассаадалаан олордуу улахан тулууру эрэйэрин бэлиэтииллэр. Тоҕо диэтэххэ, үүнээйи бытааннык сайдар. Кэрэчээн сибэкки сиэмэтин тохсунньуга-олунньуга сииктээх кырыс үрдүнэн ыһыллар. Фитолаампанан сырдатыллар, чараас бүрүө анна +21, +25 кыраадыс буолуохтаах.

Арассааданы сотору-сотору салгылатыллар, сөбүгэр соҕус уу кутуллар уонна 6–8 нэдиэлэнэн атын сиргэ уларытан олордуллар. Үүнээйини ыам ыйын бүтүүтэ-бэс ыйын саҥатыгар олордуллар.

Эустома оҕуруокка уонна дьиэ иһигэр олордорго аналлаах буолар. Сөптөөх усулуобуйаны тутустахха, дьиэ иһигэр үчүгэйдик үүнэн, хараҕы үөрдэр.

Сиэмэтин хайдах талабыт?

Бастатан туран, эустома уга кээмэйинэн араастаһар: 90–120 см, 50–80 см, 15–25 см уһуннаахтар. Кинилэри барыларын таһырдьа аһаҕас сиргэ үүннэриллэр. Онтон дьиэ иһигэр көһүйэҕэ олордуоххутун баҕарар буоллаххытына, кылгастары 15–25 см талар сөптөөх.

Арассаадаҕа олордуу

Үксүгэр сиэмэлэрэ драже курдук быһыылаахтар. Тас инпиэксийэттэн көмүскүүр анал суурадаһыннаах хахтаахтар.

Бастаан арассаада иһиттэрин бэлэмниибит. Эустоманы сиэмэтин ыһарга орто кислотностаах (pҺ 5,5–6,5) бэлэм туорпалаах субстраты ылабыт. Оннук туорпалаах кырыс даача анал маҕаһыыннарыгар атыыланар. Манна эбэн эттэххэ, фиалкаҕа аналлаах кырыс буор олус барсар. 5–10 см үрдүктээх былаастык иһиттэри ылан буорунан толоробут, кыратык чиҥэтэбит. Буор үөһээ араҥата уонна иһит кытыытын икки арда 1–1,5 см буолуохтаах. Кутуллубут буорбутун спринцовканан эбэтэр испирииһинэн уунан илитэбит. Ууну аһара элбэҕи кутуллубат, кырыс барбах эрэ сииктээх буолуохтаах.

Ыһыы

Сиэмэлэри буорбут үрдүгэр бэйэ-бэйэлэриттэн 1–1,5 см тэйиччи буолалларын курдук уурабыт. Буорга батары анньыбаппыт. Сиэмэлэри ыһан баран, пульверизаторынан кыратык ыстарабыт уонна иһиттэрбитин курдары көстөр хаппаҕынан, аска туттуллар бүрүөнэн (пленка) эбэтэр өстүөкүлэнэн сабабыт.

Сылаас сиргэ уурабыт. Сууккаҕа 10–12 чаас устата эбии сырдатар туһугар сиэмэлээх иһиттэр үрдүлэринэн анал фитолаампалары эбэтэр люминесцентнай лаампалары 10–12 см үрдүккэ ыйыыбыт. Биир квадратнай миэтэрэҕэ 36 Вт кыамталаах биир лаампа сөп буолар.

Араскыта

Күн аайы сарсыарда уонна киэһэ сабыыларын ылан, 20–30 мүнүүтэ салгылатабыт. Эустома түргэнник быга охсубатынан уратылаах. Үксүгэр бастакы араскы 1–3 нэдиэлэнэн быгар. Дьиҥнээхтии сэбирдэхтэнэн бардаҕына, эмиэ салгылатабыт. Нарын-намчы үүнээйилэри хос усулуобуйатыгар үөрэтэр курдук, салгылатар бириэмэбитин күн аайы чаас аҥаарынан уһатан биэрэбит. Буор төһө куурарыттан-хатарыттан көрөн, араскылар икки ардыларыгар пульверизаторынан сиигирдэн биэрэбит.

Көрүү-истии

Эустома арассаадата кытаанах, чиҥ буоларын туһугар 10–12 чаас устата фитолаампанан сырдатарбытын умнубаппыт.

Үс паара дьиҥнээх сэбирдэхтэр баар буоллахтарына, тус-туспа иһиттэргэ көһөрөн олордобут.

Онуоха 200 мл кырата суох кээмэйдээх көһүйэлэргэ эбэтэр ыстакааннарга үөһээтигэр диэри буор кутабыт. Арассаадалаах иһиккэ уу кутабыт, уутун бэйэтигэр иҥэриниэхтээх. Ол кэнниттэн үүнээйини буордаах мөкөчөтүн кытары хостуубут. Силистэрин алдьаппат туһугар биилкэ көмөтүнэн араскыларын бэйэ-бэйэлэриттэн араарабыт. Арассаадаҕа спринцовканан эбэтэр испирииһинэн кыратык (50 мл) уу кутабыт.

Хас биирдии иһиккэ эустома суордун суруйарбытын умнубаппыт. Үүнээйилэрбитин лаампа анныгар ууран баран курдары көстөр ыстакаанынан сабабыт. Икки күн маннык туруоруу үүнээйилэр саҥа усулуобуйаҕа бэлэм буолалларыгар туһалаах. Ол кэнниттэн ыстакааннары төттөрү ылабыт уонна хос температуратыгар хаалларабыт.

Ууну кутуу

Орто сүнньүн тутуһабыт, ол эбэтэр, кырыспыт аһара хатыа суохтаах уонна аһара сииктээх буолуо суохтаах. Аһара куурдаҕына, силистэргэ дьиэ сылааһа температуралаах ууну 2–3 күҥҥэ биирдэ кутабыт. Бу кутарбытыгар уу сэбирдэххэ таммалыа суохтаах, тоҕо диэтэххэ, үүнээйибит фитолаампа анныгар «бааһырыан» сөп.

Аһаҕас сиргэ олордуу

Үүнээйилэр тас көрүҥнэрэ хайдахтарыгар болҕомтобутун уурабыт. Эустомаларбыт 8–10 см кылгаһа суох уонна 5–6 паара сиппит-хоппут сэбирдэхтээх буолуохтаахтар. Арассаада ситэри улааппатах буоллаҕына, ыксаабат ордук. Дьиэ усулуобуйатыгар өссө улаата түспүтүн кэннэ аһаҕас сиргэ бэс ыйыгар олордуллар.