Бэҕэһээҥҥи кырачааннар – бүгүн чинчийээччилэр

“Инникигэ хардыы” кэмпириэнсийэ-күөн күрэскэ тыһыынчаттан тахса чинчийии тухары араас тиэмэлээх, киэҥ далааһыннаах үлэлэр, саҥа арыйыылар, ураты көрүүлэр даҕаны үгүстэр. Кэмпириэнсийэҕэ аан маҥнай холонор, бэҕэһээҥҥи алын кылаас үөрэнээччилэрэ кыттар тиэмэлэрэ сэргэх, дьоһуннаах уонна туһалаах.

Сунтаар улууһун Аллыҥа оскуолатын 5-с кылааһын үөрэнээччитэ Витя Никифоров “Чемодан памяти” диэн интэриэһинэй ааттаах бырайыагы толкуйдаабытын сэргии көрөн кэпсэтэн ааһабын. “Аҕа дойду Улуу сэриитин устуоруйатыгар сыһыаннаах оскуола түмэлин эспэнээттэрин оҕолор аҕыйахтык көрөллөр. Онно хараллан сытар эспэнээттэри олоҕурбут көрүҥүнэн олоччу үөрэтэр кыаллыбатын иһин, маныаха үлтүркэй уонна сэдэхтик көрдөрүллэр маллары сыыппара технологиятын, виртуальнай реальность көмөтүнэн куттала суох көрдөрүөххэ сөп. “Түмэли чемодаҥҥа” аан маҥнайгытын VR туһанан олоччу сыыппара форматынан кардөрүллэр”, – диэн кэпсиир. Манна Витя Аҕа дойду Улуу сэриитигэр кыттыбыт дьон мэтээллэрин, уордьаннарын, былыргы маллары туһаммыт. Маны барытын куйаар-код нөҥүө көрүөххэ сөп эбит. Миэхэ фронтовиктары, тустаах биридимиэттэри VR ачыкы нөҥүө көрдөрдө. Чахчы, киһи түмэлгэ турар эспэнээттэри тутан-хабан көрөргө дылы. Онон эдэр чинчийээччи көмөтүнэн, кылгас кэмҥэ, хаһан даҕаны үктэнэн көрбөтөх Аллыҥа оскуолатын түмэлигэр баран кэллим.

Бу үлэтин иитинэн кини оччотооҕу устуоруйаны да иҥэн-тоҥон билэр, эспэнээттэри сыыппараҕа киллэрэр, аныгы технологияны үөрэтэр. Этэргэ дылы, биир бырайыагы көмүскээри хас даҕаны соругу ситиспит. Уол инникитин үлэтин өссө сайыннарар, саҥа эспэнээттэри киллэрэр, саҥалаан-иҥэлээн биэрэр, интерактивнай элэмиэннэри эбэр уонна суругунан быһаарар толкуйдаах. Бу бэһис кылаас үөрэнээччитэ салайааччытын, информатика, физика учуутала, эдэр педагог Анна Влиандровна Степанова көмөтүнэн оҥорбут.

Салгыы эрээттэр быыстарынан хаамыталыыбын. Хараҕым дьиэтээҕи усулуобуйаҕа тиис суунар паастаны оҥоруу туһунан истиэндэҕэ хатана түһэр. Бу Мэҥэ Хаҥалас улууһун Е.Л.Чистяков аатынан Майа оскуолатын 5-с кылааһын үөрэнээччитэ Лилия Боярская үлэтэ. Кырачаан Лилия тэрээһиҥҥэ аан маҥнай кыттар диэтэххэ, хоп курдук кэпсиир. Тиис суунар паастаны математика учуутала Валерьяна Валерьевна Боярская салайыытынан оҥорбут. “Тииһи үчүгэйдик суумматтан араас кыһалҕа үөскүүр – куһаҕан сыттан саҕалаан тиис саһарыытыгар, тиис уонна миилэ ыарыытыгар тиийэ. Судургутук көстөр ингредиентан дьиэтээҕи усулуобуйаҕа паастаны толкуйдуохпуттан оҥорон таһаарыахпар диэри алта ый барда. Манна петрушканы, муора глинатын (туой) уонна аскорбиновай кислотаны туһанныбыт. Бу пааста бактерияны утары охсуһар, туох даҕаны эбилигэ суох айылҕа компоненнарыттан турар”, – диэн быһаарар. Лилия дьиэтээҕи усулуобуйаҕа бу курдук паастаны оҥоруохха сөбүн энциклопедияттан ааҕан, онтон идиэйэ ылан, салгыы чинчийэн көрөргө быһаарыммыт. Учуутал ийэ оҕото кыратыттан уопут оҥорорун сөбүлүүрүн билэр буолан тута өйөөбүт. Лилия дьонун кытта сайын устата бэйэтэ оҥорбут паастатын туһаммыт, аллергиялаппат диэн кэпсиир. Биир кыра бааҥка сыаната 200 солк. суумаҕа тэҥнэһэр диэн этэр. Эдэр чинчийээччи үлэтин өссө дириҥэтэр, атын компонены эбэн биэрэр былааннаах.

Ити курдук бэҕэһээҥҥи алын кылаас үөрэнээччилэрэ, бүгүн орто сүһүөх кылаас оҕолоро чинчийиигэ маҥнайгы, дьоһуннаах уонна сэргэх бырайыактарын биһирии, сэҥээрэ көрдүм. Оҕолор күн талбыт тиэмэлэрин, түһээн даҕаны баттаппатах бырайыактарбытын көмүскүүллэрэ сөхтөрөр.