Биэтэс Билээхэп: Олох  салҕанар…

— Улуу Туймаада быта, убаайка Биэтэс, туманнаах Туйма үрэх толоонуттан Көстөкүүн бырааккыттан уруй буоллун! Тыл тамаҕар этиллэринэн, томороон тымныылаах тохсунньуну тооротон, Тымныы оҕуһун бастакы муоһун тоһутан, орулуур тымныылаах олунньуга үктэммиппитинэн эҕэрдэ! — төлөпүөммүн кулгаахпар даҕайааппын, уонча сыл балыс, аҕамсыйа барбыт үөлээннээҕим, Күппээл Көстөкүүн кэм да үөс-батааска биэрбэккэ кутан-симэн, күппээллээн барда. Таҥара саҥаран баран бүтүмэ диэн айбыт туора харахтааҕа диэтэҕиҥ.

— Хайдах эбитэ буолла, биир бэйэм өйдүүрбүнэн, бастакы муос олунньу 12‑гэр туура ыстанар буолбатах дуо? — диэн айахтатан, уокка арыы куппут курдук, киһибин бууса күөттээн биэрдим.

— Па-ыы, убаайка, «былыргы киһи», олохтон хаалаахтаабыккын, — Көстөкүүнүм силэ төлөпүөн нөҥүө бырдаҥалыырга дылы. — Сүүрбэ биирис үйэҕэ олорорбутун хайдах өйдөөбөккүн, аныгы сайдыылаах сахалар буоллахпыт. Аны икки Муҥутуур тымныы оройо сирдээхпитин билбэккин дуо? Онон икки Тымныы оҕустаахпыт. Биирэ, ол эн этэр Оҕуһуҥ, Дьааҥы улахатыттан айаатыыр. Иккис Оҕус Өймөкөөн түгэҕиттэн мөҥүрүүр. Онон түөрт муос тостор, икки моонньоох бас быстар бэрээдэгэ олохтонон турар. Тымныыбыт намыраата, халлааммыт сылыйда. Былыргы оҕонньоттор этэллэринии, урукку курдук тыынар салгыныҥ кулгааххар тыһырҕаабат, ииктээтэххинэ сиргэ тиийиэр диэри көрдөрбүтүнэн кыаһаанныра хороччу тоҥмот буолла дэһэбит. Хайыай, оҕустарбыт көрсүстэхтэрин аайы кыйаханан буугунаһан, күрдьүөттэһэн уохтарын-кылыннарын массыына көлүөһэтин тэстибит хаамыратын курдук мээнэнэн таһаара сылдьаллар. Инньэ гынан, былыргы Оҕуспутугар быданынан тиийбэттэр. Бытархан тымныынан тыымматтар, сытыы дьыбарынан дьааһыйбаттар, силлиэнэн-буурҕанан силбиэтэммэттэр. Ааттара эрэ — Тымныы оҕуһа.

Көстөкүүн күппээллиирэ таах да оруннаах курдук. Аныгы үйэҕэ араас барыта буолуон, уларыйыан сөп. Амыарыкалар, аангылыйалар эстэн эрэр Дьобуруопа дойдуларын бүк баттааннар куомуннаһыннараннар, күннээх хара саһыллар, кылбаа маҥан кырсалар үөскээбэт сирдэрэ Украйыынанан сылтаҕыран Арассыыйаны утары сэрии уотун төлө тардан аан дойдуну аймааннар, били остуоруйабытыгар кэпсэнэр Муус Кудулу байҕал түгэҕэр олорор абааһылар кыйаханан Орто дойду олохтоохторун “сэриилэһэ оонньообуккутун сэттэҕитин биэриэхпит!” диэн суоһурҕанан ити Байҕал түгэҕиттэн тымныынан тыынар Дьыл Оҕуһун таһаарбыттар. Сүүнэ улахан, үп-үрүҥ, ойоҕоһугар халлаан күөҕэ ойуулаах оҕус баарын биллэриэ. Ыйы-күнү бүөлээн, халлааны сабардаан ыыс-быдаан туманы оргутан, тоһуттар тымныынан ааҥнаан тоҥортоон өлөртүүрэ буолуо. Аан дойду сылыйан, аны кыһыммыт улаханнык тымныйбат дэспиппит тохтуура буолуо.

Эрэлбит эрэ эр санаалаах Дьүкээбил Боотурга! Муус Кудулу байҕал үрдүнэн умаппыт кутаатын сарадаҕынан хараҥа халлааны хайыта суруйан, Дьыл Оҕуһа силлиэнэн-буурҕанан уһуура-уһуура суптурута түһүөлүүрүн аһаран биэрэ-биэрэ, кылаан муостарын сытыы кылыһынан кэрдэн, дөйүөрдэн, уоҕун-кылынын мүлүрүтэр, охсуһуу кытаанаҕа! Сахалар эрэнэбит, остуоруйабытыттан билэбит, эр санаалаах Дьүкээбил Боотур үүммүт олунньу 12 күнүгэр Дьыл Оҕуһун тоһуттар тымныылаах аҥаар муоһун туура дабыырын. Кэрэ кыыс Ньургуһун сардаҥалаах сааһы көрсө харалдьыкка, хара сиргэ тоҥ буору тобулан тыыннаах сибэкки буолан тыллан, тапталлааҕын кэтэһэрин.

Тус хоту, Тус хоту — мин дойдум,

Мин муҥум, кыһалҕам, тапталым.

Хаар-муус дойдуга, хоту сиргэ, туох да диэбит иһин, утаҕы ханнарар курустаал ыраас сүүрээн чаҕылыйа сыккыстыыр, сөҕүрүйбэт суостаах холумтан сылааһынан илгийэр, олох салҕанар…