Бүгүҥҥү «Саха сирэ» хаһыакка тугу ааҕыахха?

Ааспыт нэдиэлэ бүтүүтэ Саха сирин олохтоохторо үс күнү быһа өрөспүүбүлүкэбит сайдар кэскилин түстүүр быыбарга кытынныбыт.

Саха сирин кэскилин түстүүр бас-көс дьоммутун – Ил Дарханы, Ил Түмэн сэттис ыҥырыытын норуот дьокутааттарын, Дьокуускай куорат Дууматын дьокутааттарын таллыбыт. Суруналыыс Сайаана Львова быыбар түмүгүн ырытыытын бүгүҥҥү хаһыакка ааҕыҥ.

Хас биирдии эбийиэк сахалыы оһуорунан-­мандарынан киэргэтиллибит. Ону таһынан, көрдөрүүгэ ураһа уонна дьүкээбил баар. Павильон хас даҕаны былаһааккаҕа арахсар: сүрүн сыана, «Сделано в Якутии» көмүс оҥоһуктар, саха быһаҕын, сэлии муоһуттан сувенирдар уо.д.а. быыстапкалара уонна өрөспүүбүлүкэ инвестиционнай, инновационнай бырайыактарын, туризм эйгэтин сырдатар былаһаакка үлэлээтэ. Бу балаҕан ыйын 10-13 күннэригэр Владивостокка ахсыс Илиҥҥи экэнэмиичэскэй пуорум үлэтин туһунан сырдатыыттан холобурдаатым. Матырыйаалы суруналыыс Айаал Аргунов бэчээккэ бэлэмнээтэ.

“Күһүҥҥү киһи күлбүтүнэн” диэн сомоҕо домох хоһуйар кэмэ кэллэ. Кырдьык, дьиэ хаһаайкалара билэллэр, бу күннэргэ кэккэ оҕуруот аһын сыаната лаппа чэпчиир, онон суһаллык дьаһанан, хаһаана охсорго тиэтэйэллэр. Чэпчэки, ону тэҥэ хаачыстыбата үрдүк аһы оҥорон таһаарар хаһаайыстыбаҕа ала-чуо тиийэн булуохха сөп. Бу күннэргэ Саха сиригэр биир саамай биллэр-көстөр оҕуруот хаһаайыстыбатыгар, Эм дьиэ кэргэн сиригэр-уотугар суруналыыс Егор Карпов тиийэ сылдьан, анал репортаж оҥордо. Бу интэриэһинэй матырыйаалы ааҕыҥ уонна сэргээҥ.

«Пехота ротатыгар 39-с биригээдэҕэ бүлүмүөтчүкпүн. Өстөөҕү уонна чэпчэки тиэхиньикэлэри суоһарарга бэртээхэй сэрии-сэбэ. Билигин үксүн оборуонаҕа, көмүскэниигэ баарбыт. Хамнаһым кэмигэр кэлэ турар. Бааһырбыппар, 3 мөл. солк. кэлбитэ. Барыта холбоон, ый аайы 190-200 тыһ.  солк. хамнас быһыытынан ылабын.  Бу ыстандаарт дэниллэр хамнас. Снаряд үлтүркэйэ атахпар түһэн бааһырбытым. Бастаан утаа Санкт-Петербурга баар госпитальга эмтэммитим. Салгыы Читаҕа баар госпитальга тиийбитим. Уопсайа ыйтан ордук эмтэммитим. Икки нэдиэлэлээх уоппускабын кулун тутарга ылбытым, дойдубар баран кэлбитим. Эдьигээҥҥэ күн-дьыл туруга мөлтөөн, сөмөлүөт көппөккө дьоммор кыайан тиийбэтэҕим», — диэн байыаннай дьайыыга сылдьан кэлбит  суруналыыс Александр Тарасов кимниин кэпсэппитин «Этэҥҥэ сырыт, байыас!» матырыйаалыгар ааҕыҥ.

«Бу сааскыттан саҕалаан Дьокуускай куорат 17-с кыбартаалын олохтоохторо сабыс-саҥа, аныгылыы оҥоһуулаах “Звезднай” микрооройуоҥҥа көһүүлэрэ саҕаламмыта. 50-ча сылы быһа икки мэндиэмэннээх мас дьиэҕэ олорбут Светлана В. эмиэ саҥа дьиэ күлүүһүн тутан, “Звезднай” олохтооҕунан буолла. Бүгүҥҥү туругунан өрөспүүбүлүкэ киин куоратыгар 1100-тэн тахсан дьиэ саахалланар туруктаах» диэн дириҥ хорутуулаах ырытыытын саҕалыыр суруналыыс Анивера Акимова.  «Хаарбах дьиэлэри саҥалар солбуйдулар» диэн матырыйаалы үгүс ааҕааччы сэргиэҕэ.

«Ый аҥаарынан быысаһан Дьокуускайга кыбартыыра сыаната эмискэ үрдээтэ» диэн социальнай ситимҥэ кытта араастаан суруйан ыллылар. Бу эмискэ уларыйыыны үгүстэр Киин баан сүрүн ыстаапкатын үрдэппитин кытта ситимнээтилэр. Маны ис дьиҥин билээри, бу боппуруоһу суруналыыс Александр Тарасов анаан хасыһан үөрэттэ. Маны быһаарарга хамсаабат баай-дуол эспиэрэ Аркадий Назаров көмөлөстө. Бу туһунан «Саҥа кыбартыыра сыаната түһүө. Тоҕо?» диэн матырыйаалы ааҕыҥ.

Өймөкөөн улууһунан аатырбыт «Халыма» федеральнай суола ааһар буолан, омос иһиттэххэ, суола-ииһэ олус сайдыылаах, туох да харгыһы, кыһалҕаны көрсүбэт улуус дии саныыгын. Ол эрээри, сайыҥҥы ардахтаах кэмҥэ тыа сирин диэки туһаайыыга федеральнай суолтан арахсан, «Өймөкөөн» өрөспүүбүлүкэтэҕи айан суолугар киирдэххэ, улахан кыһалҕа саҕаланар.  Манна сыл аайы хайа уута айан суолларын алдьатан, олохтоохторго араас мэһэй үөскүүр. Бүгүҥҥү хаһыакка «Өймөкөөн суолларын быһаарыы – дойду таһымыгар» матырыйаалбар ааҕыҥ.

Кэнники кэмҥэ кыра оҕолорбут нууччалыы саҥаҕа көһөн эрэллэрэ дьиксиннэрэр. Дьэ, дьикти кэмҥэ олоробут. Аҕыйах сыл иһигэр барыта уларыйан хаалла – оннооҕор сахалыы эйгэлээх тыа сиригэр кыра оҕолор ситэхото тыллана да иликтэриттэн, нууччалыы чубугуруур буоллулар. Тоҕо маннык буоларый? Бу кыһалҕаттан туора турбакка, эдэр ыал ийэлэрэ ылсан эрэллэрэ, саҥаны киллэрэ сатыыллара кэрэхсэтэр. Бу туһунан суруналыыс Ангелина Васильева «Сахалыы остуоруйалардаах сыһыарыы» матырыйаалыгар ааҕыҥ.

Соторутааҕыта Амма Покровкатын олохтооҕо Михаил Александров бурдук умнаһыттан – соломоттон туристическай бааза дьиэтин туппутун туһунан сурах өрөспүүбүлүкэни тилийэ көттө. Бу интэриэһинэй ньыма туһунан бүгүҥҥү хаһыакка сырдаттым.

«Эркээни хочото» пилотнай бырайыакка Хаҥалас улууһун Төхтүр, Өктөм, Уулаах Аан уонна Нөмүгү нэһилиэктэрэ киириэхтэрэ. Бастатан туран, манна социальнай уонна инженернэй инфраструктура сайдыаҕа. Ол түмүгэр саҥа үлэ миэстэтэ тахсыаҕа. Киин куоракка бэйэ бородууксуйата атыыга хамаҕатык барыаҕа. Бэйэ бородууксуйатын оҥорон таһаарар урбаан эйгэтигэр үлэлиир дьоҥҥо саҥа сокуон туһуламмытын туһунан – бүгүҥҥү хаһыакка.