“Чэпчэки хамнас” толуга – хаайыы

Былырыын атырдьах ыйыгар сэттэ эдэр киһи наркотигы тарҕатыынан дьарыктанан тутуллубуттар, олортон түөрдэ сокуоннай саастарын туола илик оҕолор диэн официальнай иһитиннэрии тарҕаммыта. Онтон бу күннэргэ эдэр дьону сэрэтэр ис хоһоонноох видео өрөспүүбүлүкэни тилийэ көттө.

Кутталлаах сыыппара

Иллэрээ сылтан саҕалаан сотору-сотору Саха сирин эдэр дьоно наркотигы тарҕатыыга буруйданан хаайыыга киирбиттэрин туһунан официальнай иһитиннэриилэр, социальнай ситимнэринэн сурахтар киэҥник тарҕаналлар. Кэлин сүрдэннэ.

Арассыыйатааҕы аһаҕас чахчылар туоһулуулларынан, 2024 сыл түмүгүнэн наркомания диагноһын туруоруу ахсаанынан Арассыыйаҕа Хабаровскай кыраай бастакы эбит — Саха сирин ыкса ыала. Аны былырыын полиция үлэһиттэрэ дойду үрдүнэн наркотигы кытта сибээстээх 145 тыһ. буруйу оҥорууну булбуттар, 25 туоннаттан тахса көҥүллэммэт бэссэстибэни былдьаабыттар.

Устудьуоннар

Сири аннынан кэпсэтиилэртэн иһиттэххэ, сүлүһүнү тарҕатааччылар анаан-минээн устудьуоннары, эдэр дьону сойуолаһаллар үһү. Устудьуоннар уруккуттан дэлэҕэ “вечно голодный” диэн ааттаныахтара дуо — үлэтэ суох дьон курдарын ыга тардынан туран, үөрэх туһа диэн туруулаһаллар. Токур “үс” сыана туһуттан истипиэндьийэ диэни сорохтор устудьуоннуулларын былаһын тухары харахтаан көрбөттөр, төрөппүт ыытар харчытын сыыһа айахтарыгар эрэ барар. Дьэ, бу курдук кыһалҕалаах эдэр дьону мэҥиэлэригэр киллэрэллэр. Социальнай ситимнэргэ, мессенджергэ аҕыйах чаас иһигэр элбэх хамнаһы төлүүбүт диэн ис хоһоонноох биллэриилэри үгүс дьон аахпыт буолуохтаах. “Кыра баһыылка оҕотун чопчу миэстэҕэ илдьэн ууран баран хаартыскаҕа түһэрэн ыыттыҥ да каартаҕар харчы кэлэн түһэр” диэн эрэннэрэллэрэ иһиллэр. Кыһалҕалаах дьон бу курдук мэҥиэлэргэ киирэн биэрэллэр. Кырдьык, харчы түһэр, ол эрээри, төлөрүйэр кыахтара суох буолар.

—18 саас

Ол эрээри, устудьуоннар, эдэр дьон эрэ киирэн биэрэллэр диэн толкуйдуур сыыһа. Хомойуох иһин, наркотигынан эргинээччилэр хармааннарын хаҥатар халыҥ харчы туһугар тугу да кэрэйбэттэр — сокуоннай саастарын ситэ илик оҕолору кытта “үлэлэтэллэр”. Былырыын атырдьах ыйыгар наркотигы тарҕатыынан дьарыктаммыт сэттэ эдэр киһи тутуллубутун, онтон түөрдэ сокуоннай саастарын туола иликтэрин (!) туһунан иһитиннэрии барыбытын даҕаны соһуппута.

Эдэр дьон “закладчик” буолалларын сэрэйэн эбэтэр куһаҕаны оҥороллорун өйдөөн баран аккаастанаары гыннахтарына полицияҕа үҥсүөхпүт, кырбыахпыт диэн куттууллар. Биирдэ киирбит киһини ити курдук араастаан сантаастаан, куттаан туран төлөрүйбэттии ытарчалыы ылаллар диэн сэрэтэллэр.

Судургу хамнас содула

Судургу хамнас содула тугуй? Хаайыы! Аҕыйах сыллаахха диэри сокуоннай саастарын туола илик оҕолору хаайыыга ыыппаттар диэн этэллэрэ. Билигин баара-суоҕа 16–17 саастаах, өйдөрүн тута, олоҕу билэ илик оҕолор холуонньаҕа аттаналлар. Этэҥҥэ эргиллэн кэлбиттэрин да иһин күөгэйэр күннэрэ баранар, үөрэхтэн маталлар, “хара бээтинэлээх” үчүгэй үлэни булаллара, олохторун оҥостоллоро уустук. Онон сокуону билбэт буолуу эппиэтинэстэн босхолообот. Эбэтэр биирдэ “тайникка” кистээн баран бүтүөм дии саныыр сыыһа. Судургу харчы, чэпчэки үлэ диэн суох. Сокуоннайа суох эргинии эрэ элбэх хамнастаах, судургу үлэлээх. Бу сырыыга буолбатаҕына, кэлэр сырыыга хайаан даҕаны тутуллаллар. Онон эдэр дьон төрөппүттэрэ, чугас дьоно, доҕотторо болҕомтолоох буолаллара ирдэнэр.

3 оскуола оҕото, 10 устудьуон

СӨ ИДьМ наркотигынан эргиниини хонтуруоллуур управлениетын начаалынньыгын солбуйааччы, полиция полковнига Игорь Ильин: “Ааспыт 2025 сылга Ис дьыала уорганнарын үлэһиттэрэ наркотигынан, психотропнай бэссэстибэнэн уонна олор прекурсордарынан сокуоннайа суох эргиниини кытта сибээстээх 216 киһини булбуттара, итинтэн 3 — оскуола үөрэнээччитэ, 9 — алын уонна орто үөрэхтээһин тэрилтэтин устудьуона, 1 — үрдүк үөрэх кыһатын устудьуона.

Ыччат наркотигынан сокуоннайа суох эргиниитигэр эрдэттэн сэрэтэр үлэни ыытыы биһиги сүрүн боппуруоспут буолар.

Сүрүннээн бу төрүөттэринэн эргиниигэ киирэн биэрэллэр:

Бастакытынан, социальнай-экэнэмиичэскэй төрүөт. Үлэтэ суох буолуу, кыра дохуот. Буруйу оҥоруунан дьарыктанар бөлөхтөр түргэн, “чэпчэки” харчыны эрэннэрэллэр, материальнай уустуктарынан киирэллэр. Үксүгэр “бэйэ киһитэ — бэйэ киһитигэр” бириинсибинэн билэр дьон, доҕоттор, ыкса ыаллар нөҥүө.

Иккиһинэн, эрдэҕэс, улаатан эрэр саастаах оҕолор куһаҕаны-үчүгэйи араара үөрэммэтэхтэрэ, атыттартан ураты буола сатааһыннара эбэтэр наркотигы туһанар, атыылыыр хайа эрэ чопчу хампаанньаҕа атыттартан хаалсымаары, аптарыатыаттаах дьон дьайыылара оонньуур.

Үсүһүнэн, наркотигы тарҕатыыга куйаар ситимэ уонна сыыппара эйгэтэ сүрүн ханаалынан буолар. Социальнай ситимнэр, мессенджер уонна сабыылаах пуорумнар угуйугу туһаналлар, кистэлэҥ ыҥырыылаах буолаллар. Наркотигы кытта сибээстээх туох да кыһалҕата суох олох баар диэн албынныыр чаҕылхай контены туһаналлар. Тустаах ситим кистэлэҥ буолан улаханнык куттамматтар, эппиэтинэскэ тардыллыахпыт суоҕа дии саныыллар.

Төрдүһүнэн, дьиэ кэргэҥҥэ иитии, төрөппүтү кытта хардарыта эрэнсии суоҕуттан, оҕону көҥүл ыытыыттан эбэтэр төттөрүтүн олус хонтуруоллааһынтан манныкка тиийэллэр. Наркотигынан сокуоннайа суохтук эргинии иһин ыстарааптан саҕалаан олохторун тухары хаайыыга олорууга тиийэ РФ сокуонунан эппиэтинэскэ тардыллаллар”, — диэн быһаарар.

Наталья И., төрөппүт:

— Кырдьык, кэлин наркотигы туһаныынан, тарҕатыынан эдэр дьон тутулуннулар диэн элбэх иһитиннэрии кэлэр. Оҕо сокуоннай сааһын туола илик буоллаҕына — бу төрөппүт суобаһа. Күннээҕи туттар харчылаах уонна күннэтэ кэпсэтэ, алтыһа сылдьар буоллахха, оҕо ити курдук угаайыларга киирэн биэрбэтэ чахчы. Ийэ, аҕа иитиэхпит, улаатыннарыахпыт диэн эппиэтинэһи бэйэлэригэр ылынан төрөттөхтөрө уонна ону толорбокко, хааччыйбакка, оҕолорун олоҕун алдьаталлар. Оҕо, ордук куорат сиргэ, хайаан даҕаны туттар харчылаах сылдьыахтаах дии саныыбын, син биир ымсыыра көрөрө элбэх. Сокуоннай сааһын туола илик оҕону, үлэлиир кыаҕа суох устудьуону — төрөппүт хааччыйар эбээһинэһэ. Ол омук дойдуларын олохтоохторо оҕолоро 18 сааһын туоллулар да көҥүл ыытан кэбиһэллэр үһү диэни истэн эмискэ хонтуруолтан таһааран кэбиһии эппиэтинэстэн көлбөрүтүнүү буолар.