Чыамайыкыларга Күөх Боллох бэристэ

Саха сирин үгүс улуустарыгар бу күннэргэ муҥха бөҕө тэрилиннэ. Онон сир-дойду аайы хайа күөлгэ муҥхалыылларын туһунан ыҥырар ис хоһоонноох биллэриилэр тарҕаннылар.

Күһүҥҥү муҥха — бырааһынньык кэриэтэ. Нэһилиэктэн элбэх киһи кыттар дьарыга. Ол курдук, эр дьону сэргэ дьахталлар, оҕолор, кыттан, кыһыҥҥы собону хаһаанарга кыттыһаллар.

Бу ааспыт өрөбүлгэ Мэҥэ Хаҥалас улууһун Чыамайыкы нэһилиэгин олохтоохторо сүүрбэттэн тахса сыл тардыллыбатах күөллэригэр муҥхалаан, үөрүү-көтүү бөҕө буолбуттар.

Муҥхалааһыны байанайдаах булчут Семен Уткин үүннээн-тэһииннээн салайбыт. Кини адьырҕа бөрөлөрү сыл аайы кэриэтэ сонордоһор. Нэһилиэк сиригэр-уотугар тыатааҕы мэнээктээһинин тохтотууга эмиэ булчуттардыын турунар. СӨ Экологияҕа, айылҕаны туһаныыга уонна ойуур хаһаайыстыбатыгар министиэристибэтин ыытар тэрээһиннэригэр куруук кыттар. Онон кимнээҕэр даҕаны булка сыһыаннаах тэрээһиннэри нэһилиэккэ тэрийээччинэн, өйөөччүнэн биллэр.

Эбэ күөлүттэн — 50 тахса куулу

Онон дэриэбинэттэн 12 км сиргэ баар Эбэ күөлүгэр олохтоохтор кыра саастаах оҕолоругар тиийэ түмсэн балыктаабыттар. Эбэ күөлүгэр бу дьоро күн 70‑ча киһи мустубут.

Муҥха саҕаланыытыгар салайааччылара Семен Уткин буранынан сылдьан, дьонун сөпкө аттаран туруортаан: “Эн арыычча тэйэн биэр”, — диир чуор саҥата видеоҕа иһиллэр. Балыктаһа кэлбит дьахталлар, оҕолор сүрүннээн балыгы күрэтэн, Күөх Боллох быйаҥыттан бэриһиннэрэргэ көмөлөһөллөр. Көрөргүт курдук, нырыы үксүгэр хахыйахтан оҥоһуллубут, собону күрэтэр ураҕас. Дьэ, нырыыһыттар оннук ураҕастаахтар. Элбэх, көхтөөх нырыыһыттардаах муҥхаҕа элбэх көмүс хатырыктаах баһыллар дииллэр. Үөрүү-көтүү үксүүр, саҥа-иҥэ эбиллэр.

Дэриэбинэ балыксыт эр дьонун уонна нырыыһыт дьахталлар, оҕолор көмөлөрүнэн күүстээх үлэ түмүгэр 50‑тан тахса куул көмүс хатырыктааҕы хостообуттар. Онон бу күннэргэ Чыамайыкы хас ыалын аайы минньигэс собо бустаҕа. Муҥха диэн тугун көрө-истэ кэлбит кыра оҕолор уонна оскуола үөрэнээччилэрэ ордук үөрбүттэр, балыктаабыттарыттан астыммыттар. Киэһэ дьиэлэригэр балыктаах тиийэн, төһө эрэ кэпсээн-ипсээн буоллулар ээ…

Муҥхаҕа үлэлэспит улахан дьоҥҥо — биирдии куулу, дьахталларга уонна оҕолорго куул аҥаардыытын түҥэппиттэр.

Семен Уткин, Чыамыйыкы олохтооҕо, байанайдаах булчут (муҥхалааһыны төрдүс-бэһис сылын салайар):

— Тоҕо бу эбэҕитигэр сүүрбэттэн тахса сыл муҥхалаабатаххытый диэн ыйыттыҥ. Тоҕо диэтэххэ, андаатардар хорон кэбиһэн, оччолорго күөл уута куотан хаалбыт эбит. Ону быйыл быһытын эҥин, үрдэтэн оҥорон, дьэ, тартыбыт.