Дмитрий Баишев: “Бу киинэ тус бэйэбэр ураты буолла…”

…Киин куорат олохтооҕо Ньургун, син эмиэ сорох эдэр дьон курдук, туох да кыһалҕата суох пицца түҥэтээччинэн үлэлии сылдьан, табаарыһын көрдөһүүтүн ылынан, кини нэһилиэгэр Күүлэйи сырдата тахсар буолан хаалар.

Биир үтүө күн кини үлэтэ суох хаалбыта. Куорат ыччата видеоҕа уста үөрүйэх буолан, маннык сонун этии киирбитигэр, Ньургун доҕорун көрдөһүүтүгэр үөрэ-көтө сөбүлэспитэ. Олунньу 5 күнүгэр көрөөччү дьүүлүгэр тахсыбыт “Күүлэй. От кэмэ!” саҥа киинэ итинник саҕаламмыта.

Бүгүн киинэ сүрүн оруолун толорооччу Дмитрий Баишев — “Итии чэй” балаһа ыалдьыта.

 Илии хотуура —төрүт дьарык тэрилэ

— Дмитрий, киинэ 2024 сыллаахха уһуллубут эбит. Идиэйэтэ хайдах толкуйдаммытай?

— Тыа сирин киһитин олоҕун укулаата сүрүннээн илии үлэтэ буоллаҕа. Хомойуох иһин, аныгы үйэҕэ ол барыта умнуллан барда. Ордук от үлэтигэр. Илии хотуура олох да ампаарга ыйаммыта ыраатта. Билигин ол баар дьонугар баар. Ходуһа аайы — тыраахтар арааһа, “косилка” тэрил, мотуорунан охсор кытайдар хотуурдара (“штиль”). Онон “Күүлэй. От кэмэ!” режиссера Валентин Макаров өбүгэ саҕаттан төрүт дьарыгы көрдөрөр хара үлэ бэлиэтин — илии хотуурунан үлэ туһунан киинэ устарга санаммыт. “Күүлэй. От кэмэ!” — талааннаах режиссер тыа сирин олоҕун киинэҕэ устан көрдөрөр өр сыллаах баҕа санаатын туолуута. “Кэрэл”, “Дьулуур”, “Мин аатым Таптал” киинэлэри ааттаатыҥ да, үгүс киһи үтүөҕэ, кэрэҕэ, ситиһиигэ дьулуһар сырдык тыыннаах дьоруойдары саныы түһэр. Бу киинэлэр дьоруойдарын кэккэлэригэр киирдэрбин диэн баҕалаахпын.

Отчут бастыҥа

— Мэҥэ Хаҥалас Чүүйэтигэр Чоочо баай киэҥ алааһыгар ыытыллар Күүлэйи анаан сырдатар суруналыыс буоларым быһыытынан, бу киинэни ордук чугастык ылынным, бэркэ болҕойон көрдүм. Илии хотуурунан охсууну ылбычча киһи сатаабат. Эн бэйэҥ маннык ньыманан оттуурга төһө үөрүйэххиний?

— Уолаттар бары илиинэн сатаан от охсор эбиппит. Режиссер «Дима, бэркэ охсоҕун, суолуҥ ыраас» диэн бэлиэтээбитэ. Туох кистэлэ кэлиэй, тыа сирин дьоно үксэ куоракка талаһарыттан тыа сирэ иччитэхсийэрэ баар суол. Тыа сиригэр да олоро хаалбыт дьон, аныгы үйэ сиэринэн, тиэхиньикэҕэ көстүлэр. Ол санааттан саха киһитин төрүт дьарыгын сөргүтэр соруктаах, илии үлэтин суолтатын үрдэтэр баҕалаах бу тиэмэ таарыллыбыта. Куоракка үөскээбит дьон илии хотуурун билбэт буоллахтарына, илии үлэтэ саха киһитигэр хааныгар баар. Тыа сиригэр таҕыстаҕына, төһө да аан бастаан илии хотуурун илиитигэр туттар, түргэнник үөрэнэр. Мэҥэ Хаҥалас Төҥүлүтүттэн төрүттээх буолан, мин — сайылык оҕотобун. Онон хара үлэни олох кырабыттан билэ улааппытым. Сунтаартан сылдьар Илья Попов киинэҕэ — мин “өстөөҕүм”. Иккиэн Сайыынабытын былдьаһан, бурайса сыыһар түгэннээхпит. Дьоно бааһынай хаһаайыстыбалаах буолан, Илья эмиэ кыра эрдэҕиттэн хотуурдаах төрөөбүт оҕо. Оттон Киэсэ Луукапсабы этэ барбаккын — төрүт тыа сирин киһитэ. Онон киинэҕэ миигин хотууру сатаан туппат буоларга үөрэтии уустук этэ. Охсор үөрүйэхпинэн аҥаар уһугуттан “күрдьэ” турабын. Онно режиссерум тохтотон кэбистэҕинэ, “арба, хотуурунан сатаан туттуо суохтаах этим дуу…” диэн толкуй кэлэрэ.

Киинэҕэ бэртээхэй айылҕа, дэлэй оттоох ходуһа көстөр. Ити Степан Порядин аҕата Виктор Порядин оттуур ходуһата. Онон Степан бэйэтэ оҕо эрдэҕиттэн оттообут өтөҕүн сирин киинэҕэ уһултаран үйэтиттэ. От саамай үгэнин кэмэ этэ. “Баһаалыста, биир нэдиэлэ кэтэһэ түһүҥ. Устан бүттүбүт да оттооруҥ” диэн көрдөспүппүтүн, хата, ылыммыттара.

Түөлбэлэр киирсиилэрэ

— “Күүлэйгэ” оҕолор “Слово пацана” диэн киинэни үтүгүннүлэр. Ити киинэни угуйук курдук хайаан да көрдөрүөххэ наада этэ дуо?

— Бүгүҥҥү күҥҥэ, биллэн турар, итинник көстүү суох. Ол эрээри киинэҕэ, нууччалыы эттэххэ, “конфликт” хайаан да баар буолуохтаах. Ити “Слово пацана”, “Айхал” курдук киинэлэр ис хоһоонноруттан эпизодтар көрүдьүөс түгэннэрин сытыырхатаары (пародия) курдук киирдилэр. Дьиҥэр, итиннэ нэһилиэк биир ураты өрүтүн көрдөрөөрү гыммыппыт да, ол онно болҕомто ууруллубакка хаалбыт. Ханан эрэ маны Ньургуннаах Уйусхан кэпсэтиилэригэр киллэриэххэ баара. Ол курдук, нэһилиэк эргэ эҥээригэр — саастаах дьон, саҥа тутуу дьиэлэрдээх түөлбэҕэ — эдэр ыаллар. Хатыҥнаахха эһээтин кытта олорор Уйусхан — соҕотох оҕо. Ол иһин атын түөлбэлэр оҕолоро бары мустан чуо киниэхэ эрэ киэптииллэрэ чуолкай буоллаҕа.

Төрөппүттэн эрдэ тэйиэххэ

— Киинэ эмиэ биир суолталаах боппуруоһу көтөхтө. Ол — сааһын сиппит эдэр киһи төрөппүттэрин кытта бииргэ олороро. Ньургун ийэлээх аҕата уолларын ходуһаҕа тиийэ эккирэтэн кэлэллэр. Аҕата “ити баҕалаах тыраахтардарын мин да атыылаһан биэриэм, эн дьиэҕэр төнүн” диир…

— Итинниги өйдөөбөт дьыалам. Куорат уола Ньургун дьонуттан туспа баран, бэйэтэ дьаһанан олоро сатыыр. Мин 17 сааспар дьоммуттан арахсыбытым. Өрүү хотон үлэтэ, сайынын — оттооһун. Оскуолатааҕы сылларбар үөлээннээхтэрбин кытта биирдэ да сынньалаҥ лааҕырыгар сылдьыбатаҕым. Ол да иһин буолуо, оскуолам аанын сабаат, “үөрэххэ хайаан да киирэбин…” диэн көҥүл санааҕа уйдаран куораты булбутум. Онно ойуулуур-дьүһүннүүр кэллиэскэ туттарсан киирбитим. Ааттаах-суоллаах Семен Лукансилыын бииргэ үөрэммитим. Биир сыл үөрэнэн баран, “миэнэ буолбатах эбит” диэн санааҕа кэлбитим. Үөрэххэ туттарсыы буолуон иннинэ “Киин” араадьыйаҕа үлэлии сылдьыбытым. Ол кэнниттэн култуура кэллиэһигэр тыйаатыр салаатыгар үөрэнэн, артыыс идэтин ылбытым. Онон дьиэтиттэн ыччат олох эрдэ тэйиэн наада. Оччотугар киһи бэйэтин олоҕор эппиэтинэһи эдэр сааһыттан ыла үөрэнэр. Сыыстаххына — бэйэҥ алҕаһыҥ, ситиһиилэннэххинэ — бэйэҥ бэйэҕин кытта үлэҥ түмүгэ. Онон мин дьоруойум эдэр сааһыгар дьонуттан тэйэн, тыа сиригэр тахсан олоҕун дьолун булар. Төрөппүт эппиэкэтиттэн эрдэ арахсар туһалаах эрэ буолар.

“Бэйэм айан көрүдьүөстүүрүм…”

— Дмитрий, эн элбэх киинэҕэ уһуллан, артыыстыыр үөрүйэххин. “Күүлэй. От кэмэ!” киинэ сынаарыйын режиссер Валентин Макаров чуо эйиэхэ анаан суруйбут эбит дии?

— “Суорат” айар холбоһук резиденэ буолан, үксүгэр наар күлүүлээх, көрүдьүөс оруоллары толоруу амплуабынан буолбута. Миэхэ урут сынаарый да биэрбэттэр этэ. Үксүгэр бэйэм айан көрүдьүөстүүрүм. Өрүү “ээ маннык гынар эбиппин…” диэн тута айан, бэйэм тылбын-өспүн эбэн биэрэр этим. Бу киинэ тус бэйэбэр ураты буолла. “Күүлэйгэ” артыыс-артыыс курдук сынаарыйга хайдах суруллубутунан оонньоотум. Ардыгар режиссербар “бу маны маннык эттэхпинэ хайдаҕый?” диэтэхпинэ, киһим сөбүлэспэт. “Кэбис, уларыйан хаалыаҕа, сынаарыйга хайдах суруллубутунан бардын” диэн этэр. Арай ити кыра уолаттары үүрэрбэр эрэ “джинсылаахтар ээ өссө!” диэн бэйэбиттэн саҥа аллайан кэбиспиппин уларыппатахтара.

…Дьэ, онон, доҕоттор, саха киинэтин сөбүлээн көрөөччүлэргэ өссө биир бэртээхэй киинэ “тыас таһаарар” буолла. Олунньу 5 күнүттэн киин куораттан саҕалаан бары улуустарга, улахан киинэ экрана баар нэһилиэктэр кулууптарыгар тэҥинэн “Күүлэй. От кэмэ!” киинэ көстөн барыаҕа. Онон Валентин Макаров режиссердаах Дмитрий Баишев сүрүн оруоллаах төрүт үгэһи үйэтитэр киинэни хайаан да көрөргө тиэтэйиҥ.