Эдэр киһи… сыарҕаҕын эрдэттэн бэлэмнэн

Үрдүк үөрэх кыһалара 2026-2027 үөрэх дьылыгар туттарсыы быраабылатын саайтарыгар таһаардылар. Быйыл туох уларыйыылар киирдилэр? Туохха болҕомто уурар ирдэнэр?

 

Куонкурус үрдүүр чинчилээх

Кистэл буолбатах, бүддьүөт миэстэтэ сыллата аҕыйаан, ону кытта күөн күрэс үрдээн иһэр. Байыаннай дьайыы кыттыылаахтарыгар, кинилэр оҕолоругар туспа миэстэлэр көрүллэллэр, сорох миэстэлэри, сүрүннээн мэдиссиинэ, педагогика хайысхаларын тус сыаллаах үөрэхтэргэ тыыраллар, атыттарыгар олимпиадаҕа миэстэлэспиттэр быһалыы киирэллэр, онтон хаалбыт миэстэлэргэ дьэ улахан күөн күрэс буолар. Юриспруденция эҥин курдук хайысхаларга бүддьүөттэн уон тарбах иһинэн миэстэ көрүллэр, онон үөрэххэ туттарсааччы букатын 250‑тан үрдүк бааллаах буоллаҕына эрэ хапсар кыахтаах. Дьэ, туох саҥа уларыйыылар киирдилэр?

 

Төлөбүрдээх миэстэ хааччахтаах

Иккиһинэн, төлөбүрдээх үөрэххэ туттарсыыга эмиэ болҕомтону уурарга сүбэлииллэр. Тоҕо? “Саҥа үөрэх дьылыттан, РФ Бырабыыталыстыбатын дьаһалыгар уонна РФ Билимҥэ, үрдүк үөрэххэ министиэристибэтин бирикээһигэр олоҕуран, бакалавриат уонна специалитет сорох салааларыгар төлөбүрдээх үөрэххэ ылыы хааччахтаах буолуо” диэн эттилэр. Манна архитектураттан, ньиэп, гаас идэтиттэн саҕалаан стоматологияҕа тиийэ хабыллыахтара. ХИФУ төлөбүрдээх миэстэлэри муус устар 15 күнүгэр диэри быһаарыаҕа, ол эрээри, сорох идэлэргэ миэстэ хааччахтаныаҕа диэн Киин тутар хамыыһыйа иһитиннэрдэ. Бу иннинээҕи сылларга төлөбүрдээх миэстэлэргэ баала хапсар, төлүүр кыахтаах оҕолору барыларын үөрэххэ ылан иһэллэрэ. Онон мантан инньэ төлөбүрдээх да идэлэргэ куонкурус үрдүүр чинчилээх.

Орто үөрэҕи бүтэрбиттэртэн — БКЭ

“Быйыл үөрэххэ туттарсыыга саҥаны киллэрии — кэккэ тиэхиньиичэскэй хайысхаларга физикаҕа биир кэлим эксээмэн түмүгэ булгуччу ирдэниитэ. Ол иһигэр үөрэх бу бырагыраамаларыгар: «Физика», «Радиотехника», «Теплоэнергетика уонна теплотехника», «Электроэнергетика уонна электротехника».

 

2026-2027 үөрэх дьылыгар туттарсарга 2022 сылтан бэттэх туттарыллыбыт биир кэлим эксээмэн түмүгүнэн үөрэххэ туттарсыахха сөп.

 

Быйылгыттан орто анал үөрэх кэнниттэн туттарсар абитуриеннар үрдүк үөрэх бэйэтин эксээмэннэрин туттаран, орто анал үөрэхтэрин хайысхатыгар сөп түбэһэр хайысхаларыгар (бакалавриат, специалитет) эрэ киирэр кыахтаахтар. Сөп түбэһэрин дуу, суоҕун дуу университет бэйэтэ быһаарар, ол туһунан Киин тутар хамыыһыйа саайтыгар көрүөххэ сөп”, — диэн ХИФУ Киин тутар хамыыһыйатын начаалынньыга Елизавета Ильина эттэ.

Судургутук быһаардахха, орто үөрэхтэрин идэтэ үрдүк үөрэххэ туттарсар идэлэриттэн атын хайысхалаах түгэнигэр, биир кэлим эксээмэн баалын түмүгүнэн эрэ үрдүк үөрэххэ киирэр кыахтаналлар. Урукку курдук ханнык баҕарар орто үөрэх кэнниттэн үрдүк үөрэх таптаабыт идэтигэр туттарсар тохтоото. Бу иннинэ, холобур, буҕаалтыр дьупулуомнаах дьон университет бэйэтин эксэмээннэрин (сэһэргэһии, тест…) туттаран баран, ханнык баҕарар идэлэргэ туттарсан киирэллэрэ.

Аны биир кэлим эксээмэҥҥэ сайабылыанньаны олунньу 1 күнүгэр эрэ диэри ылаллар. Ол иннинэ туттарсар үөрэхтэрин кыһаларын саайтыгар эрдэттэн киирэн ханнык биридимиэт ирдэнэрин билсэллэрэ ордук. Олунньу 1 күнүн кэнниттэн биридимиэти уларытар, сайабылыанньа биэрэр кыаллыбат.

Түмүктээн эттэххэ, кыра эрдэҕиттэн үөрэҕэр кыһаллыбыт, биир кэлим эксээмэнин үрдүк баалга туттарбыт, чахчы чиҥ билиилээх эрэ оҕо үрдүк үөрэх дьупулуомун сиэбигэр уктар үйэтэ кэллэ. “Эксээмэнин баала кыра даҕаны түгэнигэр оҕобун төлөөн да туран үөрэттэриэм” дииллэрэ аны тохтууһу.

 

Тус сыаллаах үөрэххэ

Сытыы, киириилээх-тахсыылаах соҕус төрөппүттэр оҕолорун иннин толкуйдаан номнуо үүтү-хайаҕы көрдөөн, саайтарга киирэн ааҕан-көрөн, идэҕэ эрдэттэн бэлэмниир тэрээһиннэргэ оҕолорун кытыннаран, сүбэ-ама ылан эрэллэр. Холобур, мэдиссиинэ үгүс миэстэлэрэ тус сыаллаах дуогабарынан көрүллээччилэр. Онон ханнык тэрилтэни кытта сөбүлэҥ түһэрсиэхпитин сөбүй диэн номнуо туоһулаһаллар. Тус сыаллаах миэстэни быйыл үөрэх көрүҥүн, идэтин ыйан туран чопчу сакаасчыкка сыһыараллар. Онон үөрэххэ туттарсааччылар барытын саайт нөҥүө көрөллөр, көрдүүллэр.

Үөрэххэ туттарсыыга сайабылыанньаны, докумуону быйыл үс көрүҥүнэн ылаллар: 1. “Судаарыстыбаннай уонна муниципальнай өҥө единэй портала” федеральнай информационнай систиэмэнэн; 2. ХИФУ тутар хамыыһыйыгар бэйэтигэр илдьэн; 3. Буостанан заказной суругунан университет Киин тутар хамыыһыйатын аатыгар.

Биэс үөрэх тэрилтэтигэр хас биирдиитигэр биэс идэҕэ сайабылыанньа биэриэххэ сөп.

 

АЛЫН БААЛ

Бастатан туран, М. К. Аммосов аатынан Хотугулуу-Илиҥҥи федеральнай университет Киин тутар хамыыһыйата иһитиннэрбитинэн, быйыл кэккэ биридимиэттэргэ биир кэлим эксээмэн алын баала үрдээбит. Бу РФ Билимҥэ уонна үрдүк үөрэххэ министиэристибэтэ ыйыытынан үрдэтилиннэ диэн быһаараллар.

Физикаҕа — 41 баал (39 этэ),

устуоруйаҕа — 40 баал (36 этэ),

информатикаҕа — 46 баал (44 этэ),

омук тылыгар — 40 баал (30 этэ),

биологияҕа — 40 баал (39 этэ),

химияҕа — 40 баал (39 этэ),

нуучча тылыгар — 40 баал,

литэрэтиирэҕэ — 40 баал,

географияҕа — 40 баал,

обществознаниеҕа — 45 баал.

Бу алын баал ХИФУ уонна Экэниэмикэ үрдүкү оскуолата үп-экэниэмикэ институтун “Экэниэмикэ” кыттыгас икки дьупулуомнаах бырагыраамаларыттан ураты идэлэргэ барытыгар ирдэнэр. Онтон икки дьупулуомнаах идэҕэ мантан өссө үрдүк баал көрүллэр.

 

СЫЫППАРАЛАР

Хотугулуу-Илиҥҥи федеральнай
университет үрдүк үөрэҕин
хайысхаларыгар быйыл бүддьүөттэн
барыта

3765

миэстэ тыырыллыбыт,

15 

саҥа бырагыраама аһыллыаҕа.

 

Людмила Попова
Хаартыскалар: ЯСИА архыыбыттан.