Өймөкөөҥҥө олохтоох салалта отчуотугар — сонун бачыым

Быйыл Өймөкөөн улууһун нэһилиэктэригэр хайа да сыллааҕар түмүктээх, сонун сүүрээннэри саҕар олохтоох былаас отчуота буолан ааста.

Онон бу туһунан саас-сааһынан билиһиннэриим. Социальнай ситим нөҥүө олоххо көхтөөх уопсастыбанньык Дария Тихомирова биир дойдулаахтарын иннигэр Томтор нэһилиэгин баһылыга Алексей Винокуров былырыыҥҥы сыллааҕы үлэтин-хамнаһын, 2026 сылга соруктарын туһунан отчуоттаатын кытта суруйбута. Ол онно кэрэхсээн бэлиэтии аахпытым диэн, нэһилиэк дьонугар 150-тан тахса куурусса аҕалан түҥэппиттэр. Ол аата, быйыл эмиэ түргэнник ситэр салааҕа ылсыахтара диэн эрэл баар. Бу бэрт сонун. Аны баһылык куораттан дьон сайаапкатынан Дьокуускай сыанатынан ас-үөл атыылаһан, босхо аҕалар  үгэстээх эбит. Быйыл эмиэ ол ол үлэтин салгыы ыытан, дьону үөрдэр былааннааҕын истэн, киһи эрэ үөрэр. Дария Тихомирова өссө биир үтүөкэннээх иһитиннэриини ол отчуоттан билиһиннэрбитэ. Н.М.Заболоцкай аатынан  кыраайы үөрэтэр түмэл дириэктэрэ Айталина Иванова кэлэр сылтан хас биирдии нэһилиэк тэрилтэтин салайааччыта нэһилиэк баһылыгын кытта тэҥҥэ отчуоттуурун туруорсубут. “Мин сыл аайы нэһилиэк баһылыгын отчуотун кэмигэр ити этиини киллэрээччибин да, күн бүгүҥҥэ диэри туола илик. Онон тэрилтэ салайааччылара хайаан да отчуоттууллара, олохтоохтор иннилэригэр эппиэтинэһи сүгэллэрэ наада”, – диэн бэлиэтиир Дария Тихомирова.  Онон Алексей Винокуров бу сөптөөх этиини кэлэр отчуотугар учуоттууругар эрэнэбит.

Нэһилиэк баһылыктарын отчуоттарын кэнниттэн оройуон баһылыга Александр Оконешников салайар хамаандата бэйэтин отчуотун оройуон олохтоохторугар аһаҕас кэпсэтии киэбинэн ыытта.

Бу мунньаҕы олохтоохтор астыммыттарын туоһутунан улуус социальнай ситимнэринэн Сордоҥноох нэһилиэгин олохтооҕо Михаил Винокуров суруйуута, тылынан этиниитэ тарҕаммыта буолла. Быһа түһэн бэлиэтээтэххэ, бу улуус баһылыгын отчуотугар өрөспүүбүлүкэҕэ аан бастакы бэртээхэй холобур, сонун сүүрээн буоларын саарбахтаабаппын. Дьэ, Михаил Винокуров баһылык отчуотун кэнниттэн туох санааны этэн, биир дойдулаахтарын соһутта да, үөртэ да?

Бастаан утаа кини Томтор баһылыгын нэһилиэгин балыыһатыгар сытан, кылаабынай быраас Уруйдаана Протопопова өрөбүл күҥҥэ тиийэ кэлэн ыарыһахтарын туруктарын билсэрин сөҕөн кэпсээбитэ. “Бириэмэтин таба аттаран, кини өссө чугастааҕы нэһилиэктэргэ тиийэн дьону көрөн-истэн кэлэр” диэн бэлиэтиир Михаил Винокуров. Саҥа туппут амбулаториялара алта эрэ миэстэлээх, кыараҕас буолан, чугастааҕы нэһилиэктэртэн кэлэр ыарыһахтары эргэ балыыһаларыгар сытыараллар эбит. “Бу дьиэ 1975 сыллааҕы сэбиэскэй кэм тутуута буолан, олус хаачыстыбалаах, өссө да өр турар кыахтаах. Куһаҕана диэн толору хааччыллыыта суох. Санитарка кыргыттары аһынным аҕай, итиччэ элбэх киһи уутун-хаарын илиилэринэн таһан сүүрээхтииллэр. Мин аллергиялаан сыппыт буолан, итиччэлээҕи көрөн баран сытыам баара дуо, санитаркаларга илии-атах буолан, ууну-хаары таһааран, киллэрэн, хаардарын күрдьүһэн, тыа сирин киһитин быһыытынан, ааранан эппин-хааппын чэбдигиртим” диэн кэпсиир Михаил Винокуров. Онтон улуус баһылыгын отчуота буоларын истэн, быраастан көҥүллэтэн тэрээһиҥҥэ кытта барбыт. “Таарыйа бу балыыһаҕа хайаан да толору хааччыллыыны туруорустахха сатанар диэн толкуйдаах бардым. Хата, мин дьолбор, фойеҕа улуус баһылыгын солбуйааччы Алексей Федотов, тыа хаһаайыстыбатын управлениетын салайааччыта Инна Яковлева, үөрэх управлениетын салайааччыта Константин Тимофеев  бэйэлэринэн тураллар эбит.  Кылгас кэмҥэ кэпсэтээт, тус бэйэм кыһалҕабын тоҕо тэбээтим. Лааҕырым оҕолоругар нэһилиэнньэ дьарыктаах буолуутун кииниттэн бииргэ үбүлээһин чэрчитинэн 20 тыһыынча солкуобайга тиийэ көмө биэрэллэр эбит. Дьонум ”ол оннук өйөбүл баар” диэн бигэргэттилэр. Бэйэм хамнастыы сылдьар киһиэхэ бу олус улахан өйөбүл. Миэхэ тус бэйэбэр буолбакка, оҕолорум эбии хамнастаныа этилэр буоллаҕа. Онтон да атын бытархай боппуруостарбар тустаах хоруйу ылан астынным. Аҕыйах мүнүүтэ иһигэр сылы быһа толкуй оҥосто сылдьыбыппын быһаартаран кэбистим. Саалаҕа ыҥырбыттарыгар отчуоту бэркэ болҕойон иһиттим. Барыта баары эттилэр. Улуус дьаһалтата хас хардыытын иһитиннэрэр-биллэрэр буолан, саҥа истэр буолбатахпыт. Көрө-истэ сылдьабыт. Улууспут салалтата, төһө да саҥа хамаанда буоллар, былырыын улахан тургутууну чиэстээхтик ааста. Баһылыкпыт Александр Оконешников биллэ уопутурбут, солбуйааччыта Уус Алдан киһитэ Алексей Федотов улууспут төрүт олохтооҕун курдук буолбут. Иккиэн эппит тылларыгар турар дьон буолан биэрдилэр. Ол курдук, Алексей Васильевич былырыыҥҥы отчуокка атыыр оҕус туруорсубуппутугар “сайын аҕалан биэриэхпит” диэбитигэр, соччо итэҕэйбэтэҕим. Арай, сай ортото икки оҕуһу – биири биһиэхэ, иккиһи – Өймөкөөҥҥө бэйэтинэн тиэйэн аҕалбытыттан соһуйбуппут аҕай. Ол эдэр оҕустарбыт эһиилгиттэн “үлэлээн” барыахтара. Дьэ, мунньахпар төннүүм. Дьон син этиммиттэрин кэннэ мин Томтор балыыһатын туалетын туруорустум. Биллэн турар, араас төрүөт элбээн барда, мөккүһэн да ыллыбыт. Быһата, олох тутуллар кыаҕа суох буолла. Онно олорон толкуйдаан баран, бачыым оҥордум – оччотугар быйыл сайын бэйэм кыахпынан туалет эбии тутуу дьиэтин (пристрой) тутан биэриэм диэн. Эр дьон буоллахпыт, бары туһанар балыыһабытыгар кыра эбии тутууну оҥорон биэрэр кыахпыт суох дуо? Тоҕо барыта харчынан кэмнэниэхтээҕий? “Норуот күүһэ – көмүөл күүһэ” диэн мээнэҕэ эппэттэр. Мунньах кэнниттэн миэхэ бэрт үгүс киһи санаатын эттэ, “ылыс, көмөлөһүөхпүт» диэччи элбээтэ”, — диэн санаатын үллэһиннэ Сордоҥноох нэһилиэгин олохтооҕо Михаил Винокуров. Бу күннэргэ Михаил Винокуровка Томтор балыыһатын кэлэктиибэ махтанан, тыаҕа сылдьарыгар остуоллаах олоппос хомуллар кэмбилиэгин бэлэх ыыппыт. “Сарсыарда 5-6 чааска туран хаар күрдьүбүт, аһыыр ууну таспыт, миэбэллэрин өрөмүөннээбит “хамнаһым” быһыылаах. Үөрдүм. Тыа киһитигэр наадалаах тэрил”, — диэн үөрэ кэпсиир сэһэргэһээччим.

Дьэ, ити курдук сыл аайы ыытыллар Өймөкөөн улууһун баһылыгын отчуота бэрт түмүктээх буолла. Михаил Винокуров курдук, хас биирдиибит ким эрэ хантан эрэ кэлэн оҥорорун кэтэспэккэ, ити курдук төрөөбүт дойдубутун тупсарар үлэни ыытан, кыралаан көмөлөһө, өйөһө сырыттахпытына, биллэн турар, улахан хамсааһын тахсара чахчы. Онон Сордоҥноох нэһилиэгин олохтооҕо улууһун олохтоохторугар эрэ буолбакка, өрөспүүбүлүкэбит дьонугар-сэргэтигэр бэртээхэй бачыымы көтөҕөн, улахан холобуру көрдөрдө. Биир дойдулаахтарыгар тыа сирин киһитэ өрүү элбэх үтүө дьыаланы оҥоро сылдьар. Онон Михаил Винокуров тылыгар турара чахчы!