“Элбэх үүт ыаннаҕына – элбэх бородууксуйа оҥоһуллуоҕа”

“Саха сирэ” хаһыат үүт соҕотуопкатын боппуруоһун болҕомто киинигэр өрүү тутар. Ааспыт нэдиэлэҕэ “Үүт харчыта төлөннөҕүнэ, табыллар” диэн ыстатыйа бэчээккэ барбыт күнүгэр өрөспүүбүлүкэ Ил Дархана Айсен Николаев 2026 сылга тыа хаһаайыстыбатын сайдыытын боппуруостарыгар сүбэ мунньах ыыппытын иһиттибит. Кини онно агро-бырамыысыланнас комплекса тыа сирин-уотун тирэхтээх сайдыытыгар көмөлөһөрүнэн, онон бу эйгэҕэ куруук күүстээх болҕомто  ууруллуохтааҕын бэлиэтээбитэ.

Өрөспүүбүлүкэ тыа хаһаайыстыбатын сайдыытыгар 2025 сыл дьоһун түһүмэҕинэн буолбутун ойуччу тутан, оройуоннар бэйэлэрин тумус тутуллар соруктарын быһаарыыга дьиҥнээх боломуочуйалары уонна үп өттүнэн хааччыллыыны ылбыттарын эппитэ. Бу чопчу түмүктэри биэрбитин холобурдууругар үүт соҕотуопкатын кээмэйэ үрдээн, 63,4 тыһ. туоннаҕа тэҥнэспитин, бу көрдөрүү иннинээҕи сыллааҕар 5 тыһ. туоннанан үгүөрүтүн этэн туран, тыа хаһаайыстыбатын табаарын оҥорооччуларын боччумнаах ситиһиилэринэн сыаналаабыта. “Ол эрээри, өрөспүүбүлүкэ Бырабыыталыстыбата, хомойуох иһин, мин быһаччы сорудахпын толорбото. Онон сыл түмүгүнэн, былааннарын куоһарбыт улуустар, 60 мөл. кэриҥэ солкуобайы ылбатылар. Ону тэҥэ Тыа хаһаайыстыбатын министиэристибэтин улуустарга тиэрдибит 2026 сылга үүт соҕотуопкатын былаана 56 тыһ. туоннанан олохтоммут. Бу ааспыт сыллааҕар биллэрдик намыһах. Маннык сыһыаны кытта олох сөбүлэспэппин. Тыа хаһаайыстыбатын сүрүн сыала-соруга хаачыстыбалаах бэйэ бородууксуйатын оҥорон таһаарыы буолар дии саныыбын уонна биһиги ханнык да усулуобуйаҕа соҕотуопка кээмэйин аччатар кыахпыт суох, төттөрүтүн былааннаахтык элбэтэн иһиэхтээхпит. Онон сибээстээн, Бырабыыталыстыбаҕа олунньу 19 күнүгэр диэри ааспыт сылга нуорманы аһары туттарыллыбыт үүт харчытын улуустарга диэри тиэрдэргэ, ону тэҥэ өрөспүүбүлүкэҕэ үүтү тутууга 2026 сылга 65 тыһ. туонна былааны олохтуурга”, — диэбитэ Ил Дархан Айсен Николаев.

Тыа сирин олохтоохторо Айсен Николаев үүт соҕотуопкатынан этиитэ нэһилиэнньэ дохуот аахсарыгар, бэйэ оҥорон таһаарбыт бородууксуйатынан хааччынарыгар саамай сөптөөх этии диэн сыаналыыллар. Уонна былырыын былааны аһары туттарыы иһин ситэ төлөммөтөх үбү хаһаайыстыбаларга олунньу 19 күнүгэр диэри тиэрдиэхтэрэ диэн эрэнэллэр.

Кини бу уонна да атын тыа хаһаайыстыбатыгар сыһыаннаах боппуруостары салгыы тус хонтуруолбар ылыам диэн МАХ ханаалыгар суруйбута.

Солоҕон уонна “Амтан” бренд

Ил Дархан бэйэ бородууксуйатын оҥорон таһаарыыга соругун толорууга туруммут “Сахаэксперт” тэрилтэ (ген. дириэктэр Павел Трофимов) быйылгыттан Горнай Солоҕонугар үүтү тутарга быһаарынан, нэһилиэнньэни кытта мунньахтаабыт. Ол төрүөтүнэн Өрт сэл. хотонун өрөмүөннээн, Санкт-Петербуртан үрдүк бородууксуйаны биэриэхтээх атын-атын боруода сүөһүлэри аҕалан, научнай суолталаахтык үлэлииргэ санаммыттара буолар. Билим үлэтин генеральнай дириэктэри билимҥэ солбуйааччы М. Миронов сүрүннүүр. Дириэктэр бэйэтэ этэринэн, “Амтан” диэн бренд буолар саҥалыы истииллээх аһы-үөлү оҥорон таһаарыахтара. Үүт субсидиятыгар сөптөөх кээмэйи ылан, билигин бигэргэнэ илик барыллаан былаанынан 200‑чэ туонна үүтү тутар соруктаахтар. Улууска үүтү тутар “Горнай-Ас” тэрилтэ сорох оборудованиетын кинилэргэ хаалларбыт, онон бу кэпэрэтииптиин ыкса үлэлэһэллэр. Дьэ, бу курдук үүт туттарыытыттан сылтаан оҥорон таһаарыы уонна соҕотуопка суолтата кытта үрдүүр кыахтаах.

Чүүйэ үрдүк хаачыстыбалаах үүттээх

Былырыыҥҥы соҕотуопка былаанын толорбуттар ахсааннарыгар киирбит Мэҥэ Хаҥалас улууһун “Чүүйэ “МУП
2025 с. 500 т “Якутский нацпродукт” тэрилтэҕэ туттарарга дуогабардаспытын, аһары толорон, 562,5 т туттарбыт. Быйылгы былаанннарын 700 т диэн быһаарыммыттар, ол чуолкайданыахтаах. МУП генеральнай дириэктэрин э. т. Афанасий Елегяев тустаах тутааччы бу соҕотуопка үлэтин бэркэ тэрийэрин бэлиэтиир. Тутааччыга, үүт бородууксуйатын оҥорон таһаарааччыга үрдүк хаачыстыбалаах үүтү туттарар хаһаайыстыба эмиэ олус суолталаах. Тоҕо диэтэххэ, хаһаайыстыбаҕа “ГеаФарм” Германия пиирмэтин “елочкалыы” тииптээх оборудованиетынан икки ыанньыксыт тута 16 ынаҕы бэрт түргэнник ыыр эбит. Этэргэ дылы, киһи илиитэ таарыйбат буолан даҕаны, үүттэрэ үрдүк хаачыстыбалаах буоллаҕа. Ол түмүгэр “ЯНП” пастеризацияны киллэрэр кыахтаммыт. Афанасий Афанасьевич этэринэн, билигин күннээҕи ыаһын — 1 т 900 к. 120‑чэ ынах төрөөбүт, онон үрүҥ илгэ үрүлүйүө. Тутааччыга билигин кыһыҥҥы кэмҥэ хаһаайыстыбаттан күн өрүү-өрүү 3 т тахсаны ыыталлар.

Хамсатар ньымалар

Үүт соҕотуопкатын былаанын толорууга араас хамсатар олоҕурбут ньымалары туһаныы эмиэ көдьүүстээх. Холобура, “сүөһү төбөтүгэр” диэн бэриллэр 39000 солк. ылааччылар, субсидията суох тутар сыананан туттарыахтарын сөп эбит. “Полюс холода” тэрилтэ маннык ньыманан туппутун түмүгэр Дьааҥы улууһа үүт соҕотуопкатын толорбут. Улуустааҕы тыа хаһаайыстыбатын управлениетын начаалынньыга Кэскил Ефимова Суордаах нэһилиэгэ үүт туттарыытыгар күүскэ үлэлиирин бэлиэтээтэ.

“Нэһилиэгим олохтоохторо ааспыт сыллааҕы туттарбыттарын иһин толору аахсан, үүт туттарыы барыстаах эбит диэн үөрэн олороллор. Биирдии ынахтарыттан 2 т үүтү ыаннар, сыллааҕы былааммытын толордохпут”, — диэн начаалынньыгын этиитин Суордаах тыа хаһаайыстыбатын исписэлииһэ Афанасий Стручков бигэргэттэ.

Оттон былырыын “Чурапчы” кэпэрэтиип арыы собуотун өрөмүөннээбитэ туттарыллар үүт хаачыстыбатыгар, оҥоһуллар бородууксуйаҕа үтүө дьайыылааҕа чахчы. Хайа, уонна үчүгэй собуокка туох да харгыс суох буоллаҕа. Ону тэҥэ быйыл бу улууска Оҥорон таһаарыы сылын биллэрбиттэрэ үүтү тутууга, бородууксуйаны элбэтиигэ үтүө өттүнэн сабыдыаллыыра чахчы.

СӨ Тыатын хаһаайыстыбатын уонна ас-үөл бэлиитикэтин министиэристибэтигэр билигин А. С. Николаев туруорбут соругун быһаччы толорууга үлэлэһэр туһугар улуустарынан былааннары чопчулууллар. Быйылгы бүддьүөккэ 56 тыһ. туонна үүккэ суоттанан, 3 млрд. 711 мөл. солкуобай үп көрүллэн турар. Ону ити ыйыллыбыт 65 тыһ. туоннаны толоруллуохтааҕынан, үп-харчы боппуруоһа чопчуланар.

Үрүҥ илгэ үрдэтиллибит былааны толоруу “Саха Өрөспүүбүлүкэтигэр олохтоох оҥорон таһаарыыны уонна туризмы сайыннарыы” диэн ылыллыбыт стратегическай Ыйаахха этиллибит 2030 сылга диэри тыа хаһаайыстыбата оҥорон таһаарар бородууксуйатын сүрүн 7 көрүҥүн 1,5 төгүл үрдэтэргэ төһүү буолуо этэ дииллэр.

Дьэ, аны билигин былааны таһынан тутуллубут үүт харчыта толору төлөнөрүн кэтэһии.

Владимир Анисимов, Сунтаар улууһун тыа хаһаайыстыбатын управлениетын начаалынньыга:

— Былырыын кубуотаны эбэннэр, 6845 т туттарбыппыт. Сыл аайы былааммыт итиччэ курдук. Ил Дархан Айсен Николаев этиитин истэммит, быйыл даҕаны чопчуламмыт сорукпутун толорорго үлэлэһиэхпит. Төбөтүгэр субсидия ылааччылар үүккэ көһөн эрэллэр. Онон нэһилиэктэргэ төрдүс сылын соҕотуопка боппуруоһунан мунньах ыыта сылдьабыт, киирэр уларыйыылары кэпсиибит. Боруода ынахтардаахпыт, “Кириэстээх” СХПК, “Ил Тосхол”, “Комин” ИП КФХ курдук үчүгэй хаһаайыстыбалардаахпыт. Ил Дархан этэрин курдук, элбэх үүт ыаннаҕына, элбэх бородууксуйа оҥоһуллуоҕа.