Өтөр-наар мустубатах элбэх кыттааччылаах волейбол түһүлгэтэ

М.К. Аммосов аатынан ХИФУ успуорка саалаларыгар 35, 40, 45, 50, 55, 60, 65, 70 үөһээ саастаах дьахталлар уонна эр дьон 11 бөлөххө волейбол кулууптарын, улуустарын 52 хамаандаларын 500-кэ күрэсчиттэрэ икки нэдиэлэ устата тиргиччи бу күннээххэ ким күүстээҕин, үчүгэй бэлэмнээҕин быһаарыстылар. Көрөөччүлэргэ чаҕылхай түгэннэри бэлэхтээтилэр. Судьуйалар түмсүүлээх бөлөхтөрө бары балассааккаларынан сатабыллаахтык үлэлээтилэр.

 Эдэр-эмэн саастарыттан өрөспүүбүлүкэ күрэхтэһиилэригэр үгүстүк кыайыы үөрүүтүн билбит, миэстэлэспит, билигин сааһырыы боруогун атыллаабыт “70+” бөлөҕүн волейболистара кыайардыы оҥостон кэлбиттэр. “Подачалаатахтарына” мээчиктэрэ эриллэ-эриллэ барар. Ыларга уустуктук тиийэн кэлбит мээчиги  бэрт сылбырҕатык “орооннор” төттөрү утаараллар. Таба туруоруллубут мээчиги тыастаахтык охсоннор, утарсааччыларын уолуталлар. Күннэригэр сылдьар эрчимнээх кэмнэригэр өрөспүүбүлүкэ “Урожайыгар” элбэхтик бастаабыт Чурапчылар бу сырыыга оонньуулара тахсыбата. Бииргэ түмсэн дьарыктамматахтара таайда.

Бүлүү курдук ыраах сиртэн, аара массыыналара моһуоктаан, уонча чааһы быһа айаннаан кэлбит Бүлүүлэр, биир тэҥник, эриэ-дэхситик оонньоотулар. Үрүҥ көмүс мэтээлгэ тиксибит хамаанда хапытаана Константин Афанасьевич Прокопьев санаатын кытта үллэһиннэ: “Урут да оонньуур этибит, хайаан даҕаны миэстэлэһиэхпит диэн күүстээх санаабытын киллэрэммит, хомулламмыт кииристибит. Утарсааччыларбыт бары күүстээх оонньооччулардаах хамаандалар. Аҕа саастаах дьон буоларбытынан бэйэбитин көрүнэбит. Спорт диэн сайдыы көстүүтэ, онон, дьүккүөр баар. Өрөспүүбүлүкэҕэ биллэр сүүрүк-быһый Александр Корякин инсульт ыарыы кэнниттэн хамсанан-имсэнэн, атаҕар туран, бэккэ оонньосто. Бэйэм быраатым Вячеслав төһө да дьүлэй буоллар, дьарыктанарарын сөбүлүүр. Быраас, физрук, учуутал, эргиэн, тыаттан кэлбит, көннөрү оробуочай курдук, араас идэлээх дьон баарбыт. Үгүспүт биэнсийэҕэ тахсан олоробут. Физкультура-спорт дьаһалларыгар көтүппэккэ кыттабыт. Анал эрчиллиибит суох эрээри “фанат” буоламмыт маннык күрэхтэһиилэргэ кэлэ турабыт, миэстэлэһээччибит. Бу да сырыыга мэтээл күлүмнээн, үөрүүбүт улахан”.

Боруонса мэтээллэммит Уус-Алдан хамаандатыттан 79 саастаах, олоҕун бүтүннүү успуорка анаабыт, “Азия оҕолорун” Спортивнай оонньууларын сүрүн судьуйата, аатырбыт боксер, Олимпийскай оонньуулар икки төгүллээх чөмпүйүөнэ Борис Лагутиҥҥа солбуйааччынан үлэлэспит, үтүөлээх тренер, өрөспүүбүлүкэ спордун салайааччыта, тэрийээччитэ Прокопий Прокопьевич Готовцев: “Маннык форматтаах өрөспүүбүлүкэ бэтэрээннэрин волейболга күрэхтэһиилэрэ элбэх хамаанданы, кыттааччыны хабар буолла. Аҕам саастаах волейболистар бэлэмнэрэ, оонньууллара тупсубут. Хамаандабыт хапытаана Иван Неустроев мэлдьитин үчүгэйдик оонньуур. Быйыл “распасовщиктаата”, Семен Румянцевтыын туруоран биэрбиттэрин охсуталаатыбыт. Ааҕан көөртүм, 1967 с. аан бастаан оройуонум хамаандатыгар өрөспүүбүлүкэҕэ киирэммит “Динамо” саалатыгар Чурапчылар кэннилэриттэн иккис миэстэлэнэммит жетонунан, грамотанан наҕараадаламмыппыт. Бу сырыыга, 2:0 кыайдыбыт. Кэлүөнэбит дьонун, күүстээх волейболистардаах хамаанданы кыайаммыт  үөрэ-көтө сылдьабыт. Ыалларбытын кытта эдэр саастарбытыттан билсэн, өйөһөн, өйдөһөн кэлбиппит саныырбытыгар астык. Быйыл биһи, эһиил кинилэр. Үйэ аҥаарыттан ордук кэм устата балассааккаттан тахсыбаппыт. Доруобуйабыт мөлтөөбөтүн туһугар хамсанабыт-имсэнэбит, көрсүһэрбититтэн сүргэбит көтөҕүллэр. Оонньуу, күрэхтэһэ сылдьарбыттан бэйэм бэйэбиттэн үөрэбин. Волейболлуурбун тохтотор санаам суох”.

Ыраах айан суоппарынан, автобуска, таксига уһуннук үлэлээн бочуоттаах сынньалаҥҥа тахсан, билигин тэрилтэ харабыла Петр Петрович Афанасьев эрчимнээх хамсаныылардаах, сэргэх оонньуулары көрдөрдө: “Быйыл сүүмэрдэммит хамаандаҕа волейболга 60-ус сылбын оонньуубун, оройуоммар, өрөспүүбүлүкэҕэ, мас тардыһыытыгар эмиэ миэстэлэһэн, кыайыы үөрүүтүн элбэхтик биллим. Дьарыгым элбэх. Ыһыахтарга атах оонньуур этим. Баскетболга 60-ча сыл оонньоотум. Билигин да эдэрдэри кытта оонньоһобун. “Виктория” хамаандаҕа баарбын.  Кыайабыт-хотобут. Эрчиллии үгэнэ. Уус-Алдан хамаандата урут үчүгэй этэ, кэлин кыттыбат буолан хаалбыта, онтон, хат тиллибититтэн үөрэбит.

Мэҥэ-Хаҥалас “Манчаары” спорткулууба биир да хотторуута суох бастаата. Финалга тэҥнээх бүтэһик оонньууга Уус-Алданнарга бастакы паартияҕа хотторбуттара. Иккис паартияны кыайаннар, ахсаан 1:1 тэҥнэһии буолбутугар, кытаанах киирсии саҕаламмыта. Хамаандаларга иккиэннэригэр биир кыайбыттара бастыахтаах улахан эппиэтинэстээх мүнүүтэлэр тирээн кэлбиттэригэр, быһаарыылаах көрсүһүү 15:8 Роман Яковлев, Егор Пермяков, Иван Необутов, Иосиф Колесов, Иван Сентизов, Илья Кысылбаиков, Василий Борисов, Василий Кузьмин оонньооччулардаах “Манчаары” туһатыгар түмүктэннэ. Бу туһунан, оскуола дириэктэриттэн, совхоз парткомугар тиийэ үлэлээбит, Майа нэһилиэгэр баһылыктаабыт, улуус депутаттарын мунньаҕын салайбыт, өрөспүүбүлүкэҕэ норуоттар дьыалаларын департаменыгар тэрийэр-салайар үлэлэргэ уһуннук  үлэлээбит, 1989 с. “СахаВА” бастыҥ президиэнин аатын ылбыт, хамаанда хапытаана Роман Алексеевич Яковлев: “Кыайыыга дьулуурбутун көрдөрдүбүт. 80-нун туолаары сылдьар, Үрдүкү Суукка судьуйалаабыт Иосиф Колесов, спорду көҕүлээччи, сааһын тухары физруктаабыт Иван Сентизов,  көмүскээччи Иван Необутов үгүс кыайыы очколарын аҕалтаатылар. Күрэхтэһиилэргэ илиин-атаҕын, өйүн-мэйииҥ, харахтарыҥ бүтүннүү үлэлээннэр, ыстаҥалыы сылдьар буолаҥҥын улаханнык чэбдигирэҕин. Туох баарынан, доруобуйа кыайарынан өссө да оонньуохпут!”.

Сүрүн судьуйа

Университет физическэй иитиигэ кафедратын тириэньэр-преподавателэ, волейболга өрөспүүбүлүкэ чөмпүйүөнэ, күрэхтэһии тэрийээччитэ уонна сүрүн судьуйата Семен Васильевич Сабарайкин: “Хаһан да мустубатах элбэх кыттааччылаах, муҥутуур күрэхтэһии буолла. Географиябыт кэҥээн иһэр. Сылы эргиччи ситими быспакка, тэтиэнэх сылдьаары дьарыктанабыт. Бу муҥутуур улахан күрэхтэһиибит. 70-рын ааспыт аҕам саастаах волейболистар, бэйэлэрин кэмнэригэр чаҕылхай оонньуулары көрдөрбүт Иван Неустроев, Афанасий Сивцев, Петр Гуляев, Аркадий Пермяков, Иван Сентизов, Роман Яковлев хамаандарын сүрүннүүллэр. Балассааккаҕа сылдьалларын көрөн үөрэбит. Ааспыт сыл финалыгар Уус-Алдан, Бүлүү, Мэҥэ-Хаҥалас инники күөҥҥэ сылдьыбыттара. Иван Неустроев “Бастыҥ оонньооччу” аатын ылбыта.  Быйыл да кыайыыга туруммуттара сирэйдэрэ-харахтара уоттааҕыттан биллэр. Ытык кырдьаҕастарбыт тыҥааһыннаах, күүстээх оонньуулары көрдөрдүлэр. Ким бастыыра биллибэт этэ. “Манчаары” инники таҕыста, Бүлүү иккис, былырыыҥы чөмпүйүөн Уус-Алдан үһүс, Чурапчы төрдүс миэстэлэннилэр.  Тэҥ баайыылаахтар. Спорт Министиэристибэтэ, федерациябыт календарнай былааҥҥа киллэрдэхтэринэ, эһиил эмиэ маннык күрэхтэһиини тэрийиэхпит.  Элбэх хамаандалар кыттаннар, волейбол бастакы нүөмэрдээх спорт маассабай көрүҥүнэн буоларын итэҕэттилэр. Сыл аайы дьарыктааччылар элбээн иһэллэр. Волейбол географията кэҥиир. Уус-Алданнар саастарынан тыырыллыбыт күрэхтэһиигэ тоҕус хамаанданы туруорбут соҕотох улуус”.

Бастыҥнар

Амма, Бүлүү, Хаҥалас улуустарын, Дьокуускай куорат, “Сэргэлээх”, “Манчаары”, “Олимп”, “Стерх”, “Виктория”, “Дабаан” волейбол кулууптарын хамаандалара кыайыы үөрүүтүн биллилэр. 35+ Туйаара Емельянова (Амма), Степан Прядезников (“Сэргэлээх”; 40+ Лилия Никифорова (Амма), Семен Атласов (Хаҥалас); 45+ Анна Свинобоева (“Манчаары”), Валерий Дьячковскай (“Сэргэлээх”); 50+ Матрена Антонова (“Стерх”), Алексей Жирков (Амма); 55+ Елена Чичигинарова (“Виктория”), Алексей Захаров (“Сэргэлээх”), 60+ Зоя Борисова (“Стерх”), Степан Кириллин (Бүлүү); 65+ Полина Гуляева (“Дабаан”), Марк Харлампьев (Дьокуускай); 70+ Роман Яковлев (“Манчаары”) “Бастыҥ оонньооччу” анал бириистэринэн биһирэннилэр.

Көхтөөх олоҕунан олорорго киһи төһө-хас саастааҕа мэһэйдээбэтэ арылхайдык көһүннэ. Волейбол балассааккаларыгар эдэрдии эрчимнээх, үрдүк техникалаах, күүстээх, сытыы охсуулардаах, түргэн, имигэс хамсаныылардаах киирсиилэр,  кыайыыга дьулуур, биир сомоҕо буолуу тыына түһэлгэни киэргэттилэр.

Саха Өрөспүүббүлүкэтин волейболга федерациятын президенэ Владимир Чичигинаров тэрийээччилэргэ, күрэсчиттэргэ, тренердэргэ, судьуйаларга, спорт саалаларын көҥүллээбит университиэт салалтатыгар махталын биллэрдэ. ХИФУ иһинэн “Дабаан” спорткулуубу тэрийбит, волейболу көҕүлээһиҥҥэ, сайыннарыыга сыллата үлэлэһэр Агафья Дмитриевна Ефимова Бочуотунай грамотанан наҕараадаланна.

Сааһырыыны киэр кыйдыыр бэтэрээннэр эдэрдии эрчимнэринэн, тулхадыйбат тулааһыннарынан барыбытын кынаттыыллар! Махтал! Эҕэрдэлиибит!

Баһылай Посельскай