Герпес уонна неврология — туох ситимнээхтэрий?

Өрөспүүбүлүкэтээҕи 2 №-дээх балыыһаҕа-Мэдиссиинэ Суһал көмөтүн киинигэр Саха сирин улуустарын Киин балыыһалара, поликлиникалар, атын балыыһалар ыыппыт дьонноро кэлэллэр эбэтэр «суһал көмөнөн» киирэллэр. 

Балыыһа “приемнай покойугар” кэлбит ыарыһах туохха үҥсэргиирин ыйыталаһан, уопсай туругун көрөн-истэн баран, чопчу ханнык бырааска, отделениеҕа ыыталларын быһаараллар. Неврология хайысхатынан эдэркээн невролог быраас Диана Семеновна Еремеева көмөтүгэр, сүбэтигэр-аматыгар эмиэ аҕыйаҕа суох ыарыһах наадыйар. Кини: “Биһиги балыыһабытыгар неврология ыарыыларын эмтииргэ икки отделение баар: инсульт уонна уопсай неврология хайысхаларынан. Мин уопсай неврология отделениетыгар үлэлиибин. Биһиэхэ чуолаан эпилепсия, миастения, рассеяннай склероз, невралгия, нейродегенеративнай ыарыылаахтар киирэллэр.

Үксүгэр киһи биир эрэ буолбакка, атын кэккэ ыарыылаах буолуон сөп. “Приемнай покойга” кэлбит ыарыһахпыт саахарынай диабеттаах буоллаҕына, эндокринолог уонна невролог-быраастары кытта тэҥҥэ, сүбэнэн үлэлиибит. Искэннээх ыарыһахтар неврология өттүгэр эмиэ кыһалҕалаах буолуохтарын сөп.

Мэйиибит икки полушариета хах араҥалаах. Бу араҥаттан сигнал бэриллэрэ мөлтөөтөҕүнэ, киһи илиитэ-атаҕа хамсыыра эмиэ мөлтүүр. Онон, бастатан туран, ыарыһаҕы ханнык исписэлиис эмтиэхтээҕин быһаарыахтаахпыт. Ол түмүгүнэн бүгүн эбэтэр сарсын терапевт бырааска уонна неврологка көрдөрүнэригэр сүбэлиибит. Поликлиникаҕа мэйии эргийиитин, инсульт содулун, илии-атах невропатиятын, төбө ыарыытын уо. д.а. эмтииллэр, кэтииллэр.

Төбө ыарыытын арааһа наһаа элбэх: мигрень, төбө уонна моонньу быччыҥнара күүрүүлэрэ, SUNCT-синдром уо. д.а. Уопсайа «первичнай» уонна «вторичнай» диэҥҥэ арахсаллар. Саамай ыарахан ыарыыларга «боковой амиотрофическай склероз» уонна утумунан бэриллэр «спиноцеребеллярнай атаксия» (аччыгый мэйии атрофията уонна хаамарын, саҥарарын, харах хамсыырын уларыйыыта) киирсэллэр”, — диэн быһаарар.

Тройничнай ньиэрбэ невралгията

— Сүрүннээн тройничнай ньиэрбэ туһунан этэр буоллахха, 2 көрүҥнээх: билимтиэ (чувствительнай волокно) уонна хамсатар (двигательнай волокно). Үс сүрүн лабааҕа: харах, үөһээ уонна аллараа сыҥаахха арахсаллар. Киһи сирэйин, айаҕын көҥдөйүн, тииһин уонна ыстыыр, сыҥаах хамсатар быччыҥнар үлэлэрин хааччыйар ньиэрбэ. Ньиэрбэ бэйэтэ кииннээх (ядролаах), киин сороҕор бэйэтэ, сороҕор салаата (периферическэй) ыалдьар. Тройничнай ньиэрбэ наһаа уһун, аллараа моойго тиийэ барар. Онон ыарыы хайдах киирэрэ эмиэ уратылаах.

Тройничнай ньиэрбэ невралгията — киһи сирэйин аҥаарын (иэдэһин, сыҥааҕын, хараҕын, сүүһүн) уоттуу хаарыйар, кымаахтыыр, кыйар ыарыы. Бу ыарыы тииһигэ (приступ) аҕыйах сөкүүндэлээх эбэтэр 2–3 мүнүүтэлээх буолар уонна эмискэччи, кылгастык уонна ыараханнык киирэр. Ыалдьар сири таарыйдахха, тугу эмэ ыстаатахха, саҥардахха, салгын да үрдэҕинэ, тииһик күүскэ киирэр. Тииһик киирэр кэмигэр сорохтор тиистэрин да кыайан суумматтарын туһунан этэллэр. Ыарыыта өссө бэргээн, сирэйэ ыалдьан тардыстар (тик). Итии, тымныы ууну кыайан испэт, бэл, салыҥнаах бүрүөтэ (слизистай) иһиэн уонна кытарыан сөп. Оннук ыарыһах олоҕун хаачыстыбата мөлтүүр: кыайан үлэлээбэт, санаата түһэр, ытыыр-соҥуур.

Туохтан ыалдьалларый?

— Тройничнай ньиэрбэ невралгиятынан киһи мээнэ сылдьан эрэ ыалдьыбат. Икки сүрүн төрүөтү ыллахха, холобур, киһи айаҕар тахсыбыт боростуой герпес буолуон сөп. Оттон ыарыыны утары охсуһар кыаҕа (иммунитета) мөлтөөбүт, тымныйбыт киһи герпеһэ киһи ньиэрбэтигэр охсор түбэлтэлэрэ бааллар. Онуоха сороҕор киһи ыалдьар сирэйигэр, кулгааҕын диэкинэн баас тахсар. Герпес таҕыста да, тута ыарыыны утарсар эмтэри иһиэххэ наада.

Ону таһынан, ыарыһах сирэйэ ыраас, герпеһэ суох, ол гынан баран, сирэйэ ыалдьар. Тоҕо диэтэххэ, мэйиигэ «мостомозжечковый угол» диэн баар, ол онно “верхнемозжечковай артерия” тройничнай ньиэрбэни баттыан сөп.

Бу маннык ыарыы кыраттан саҕаланар, күүскэ бэргиэн иннинэ киһи бырааска баран көрдөрүөхтээх. Куйаар ситимиттэн «сүбэлэтэн» эмтэнии кутталлаах. Эмп куртахтарыгар, сүрэхтэригэр дьайыан, ыарыылара намырыа да суоҕун сөп. Быраас кэтээн, сөп түбэһэр эми талан эмтиэхтээх. Тройничнай ньиэрбэ невралгиятыгар киһи ыарыытын эмтээбиппит үрдүнэн сороҕор ситэри көмөлөспөт, үчүгэй өттүгэр уларыйыы суох буоллаҕына, ыарыһаҕы нейрохирурга ыытабыт.

Уопсайынан, тройничнай ньиэрбэ ыарыыта син өр эмтэниллэр, хонтуруолланар. Эмискэ күнүнэн ааһан хааллаҕына, төттөрүтүн, толкуйдуубут: чопчу тройничнай ньиэрбэ дуу, атын ыарыы дуу диэн уонна кэтээн көрөбүт. Тоҕо диэтэххэ, бу ыарыы рассеяннай склерозка да, искэҥҥэ да тиэрдиэн сөп.

Харыстаныы

— Киһи ыарыйда да, бырааска көрдөрөн, доруобуйатын туругун билиэхтээх. Сүрүнэ, хаһан баҕарар киһи бэйэтин доруобуйатын көрүнэ сылдьыахтаах, диспансеризацияны ааһыахтаах. Халыҥнык таҥныахтаах, наһаа итиини, тымныыны иһиэ суохтаах. Герпеһи тута көрдөрөн эмтэниэхтээх. Саахарынай диабеттаахтар саахардарын, хааннарын баттааһыннара уларыйа сылдьар дьон хааннарын баттааһынын хонтуруолланыахтаахтар.