Салгыы
«Халлаан каравана» улуустары ситимниэ дуо?

«Халлаан каравана» улуустары ситимниэ дуо?

31.08.2025, 12:00
Хаартыска: Оҥоһуу өй
Бөлөххө киир:

Пилота суох көтөр аппарааттар, дирижабллар уонна экранопланнар инникитин хотугу таһаҕаһы тиэрдии — ол эбэтэр, Сибиир уонна Уһук Илин ыраах сытар нэһилиэнньэлээх пууннарын аһынан-үөлүнэн, эминэн-томунан, саппаас чааһынан хааччыйар сыл ахсын ыытыллар киэҥ далааһыннаах тырааныспар логистикатын үлэтин биллэрдик чэпчэтиэхтэрин сөп. Хотугу таһаҕаһы тиэрдиигэ аныгы технологиялары киллэриигэ саҥаны саҕааччынан ааттыыллар.

Холобур, Дьокуускай куораттан Аллараа Бэстээххэ диэри бэлэм аһылыгы дрон көмөтүнэн 15 мүнүүтэ иһигэр тиэрдии, бааһыналарга агродроннары туһаныы, буостаны дронунан тиэрдии, ойуур баһаардарын кэтээһин, тыаҕа сүппүт дьону көрдөөһүн — бу номнуо бүгүҥҥү күн чахчыта. Эдэр IT-исписэлиистэр бырайыактара олох хаачыстыбатын тутатына тупсарда уонна өрөспүүбүлүкэҕэ логистика сайдыытын саҥа кэрдииһин арыйда.

Кыһалҕаттан саҥа арыйыыларга

Альтернативнай тырааныспар сириэстибэлэрин барыстаах өрүттэрин туһаныы дойдуга билим эйгэтигэр дьүүллэһии биир саамай сүрүн тиэмэтинэн буолар. Хоту таһаҕаһы тиэрдии дойду 25 эрэгийиэнигэр ыытыллар. Ол эрээри, таһаҕас тиэрдии сүрүн кээмэйэ (кээмэйинэн 85% уонна сыанатынан 75%) түөрт эрэ эрэгийиэҥҥэ тиксэр — Саха сиригэр, Чукоткаҕa, Магадан уобалаһыгар уонна Красноярскай кыраайга. Сыл ахсын хоту таһаҕас тиэрдиинэн дойду 3 мөлүйүөн кэриҥэ киһитэ хабыллар. Навигация кэмигэр Арктика улуустарыгар таһаҕас байҕал уонна өрүс тырааныспарынан тиэрдиллэр — бу үлэҕэ 300‑чэ кэриҥэ суудуна кыттар. Ол гынан баран, саамай уустук кэм — саас уонна күһүн, муус устар уонна сэтинньи ыйдарга. Бу кэмҥэ паром сылдьыбат, өрүс үрдүнэн мууһунан айан-сырыы суох. Аны туран, салгын сыттыктаах суудуналар уонна бөртөлүөттэр тарыыптара биллэрдик эбиллэринэн, былдьаһыктаах кэмҥэ таһаҕас тиэрдии кыһалҕалаах киһиэхэ уустук балаһыанньаны үөскэтэр.

Билигин ити кыһалҕа быһаарыыта көстөн эрэh диэххэ сөп. Пилота суох көтөр аппарааттар эбэтэр биһиги үөрэнэ истибиппитинэн, дроннар, өрөспүүбүлүкэ ыраах, уустук суоллаах сытар улуустарын уонна киин пууннарын ситимниэхтэрэ.

Логистика — олох боппуруоһа

Пилота суох көтөр аппарааттар, эбэтэр дроннар, өссө бэҕэһээ фантастика эйгэтин технологиялара дэнэллэрэ, оттон бүгүн — хоту таһаҕаһы тиэрдиигэ сүрүн эрэл буолар. Кыһалҕа сытыытын атын эрэгийиэннэртэн ордук билэр Саха сирэ, пилота суох логистиканы тургутар уонна олоххо киллэрэр дойду сүрүн полигонугар кубулуйда. Манна түөрүйэттэн бырайыак күүскэ быраактыкаҕа кубулуйар. Санатар буоллахха, кэнники сылларга өрөспүүбүлүкэҕэ бырайыак олоххо киирэр кыахтааҕын дакаастаабыт хас да пилотнай бырайыак баар.

«Арассыыйа буостата» — пилота суох аппараатынан таһаҕаһы тиэрдиигэ “пионер”. Аныгы технология көмөтүнэн 50 киилэҕэ диэри таһаҕаһы сүүһүнэн биэрэстэҕэ тиэрдэр кыахтаах гибриднэй көрүҥнээх БПЛА туһаныллыбыта. Бырайыак тиэхиньиичэскэй кыаҕын уонна экэнэмиичэскэй өттүнэн табыгастааҕын дакаастаан, биир киилэ таһаҕаһы тиэрдии тарыыба бөртөлүөттээҕэр быдан намыһах буолан таҕыста. Иккиһинэн, «Boon Market» сервис нөҥүө дронунан Аллараа Бэстээх олохтооҕо Дьокуускай кииниттэн уонча мүнүүтэнэн сылаас аһылыгы дьиэтигэр тутар кыахтанна.

Бырайыак сайдыытын мэһэйдэрэ

Ситиһиилэр төһө да киһини сөхтөрдөллөр, пилота суох логистиканы киэҥник олоххо киллэриигэ араас мэһэйдэр бааллар. Бүгүҥҥү күҥҥэ ырыынакка баар серийнэй дроннар таһаҕаһы көтөҕөр кыахтарынан сир тырааныспарын кытта күрэстэспэттэр. 100–200 киилэҕэ диэри эрэ таһаҕаһы көтөҕөллөр. Быдан ыарахан таһаҕаһы тиэрдэргэ саҥа көлүөнэ пилота суох аппарааттар наадалар. Ону кытта Саха сирин ыраах оройуоннарыгар суотабай сибээс суох, оттон спутник навигациятын (GPS/ГЛОНАСС) сигналлара туруга быстар мөлтөх. Итини кытта биир сүрүн кыһалҕа — Саха сирин тыйыс тымныылара ханнык баҕарар электроника сүрүн өстөөҕө. –40 °C уонна онтон аллараа салгын температуратыгар литий-ионнай аккумулятордар иитиилэрин 50–70% тиийэ сүтэрэллэр, тиэхиньикэ үлэтэ кылгыыр, аппараат куорпуһа кэбириир, о. д. а. Бу кыһалҕаны быһаарыыга Арктика усулуобуйатыгар үлэлиир аккумулятордары, сылытар систиэмэлэри айыы уонна тымныыны тулуйар композитнай матырыйааллары туһаныы эрэйиллэр. Итини таһынан, БПЛА киэҥник үлэлэтэргэ сирдээҕи ыстаансыйа — «дронопорт» тиһигэ наада. Бу көннөрү түһэр былаһааккалар буолбатах, бу аккумулятордары иитэр (эбэтэр уларытар), тиэхиньиичэскэй көрүүнү-харайыыны ыытар, табаары тиэйэр-сүөкүүр бүтүн комплекстар. Маннык ситими Саха сирин бүтүннүүтүгэр тэрийии — киэҥ далааһыннаах, сыаналаах уонна уустук сорук.

Бырайыак сайдыытын кэскилэ

Пилотнай бырайыактар кыахтара итинэн муҥурдаммат. Инникитин бу технология нөҥүө атын, олоххо өссө наадалаах таһаҕастары тиэйии-таһыы, бырамыысыланнаска, мэдиссиинэҕэ туһаныы кэҥиирэ сабаҕаланар. Холобур, суһаллык наадалаах эми-тому тиэрдии киһи олоҕун быыһыыр боппуруос буолар. Итини таһынан, суһал докумуоннары, суруктары, кыракый бандероллары тиэрдии биисинэс уонна судаарыстыбаннай тэрилтэлэр үлэлэрин чахчы түргэтэтиэ. Бырайыак ситиһиилээх буоллаҕына, Саха сирин атын улуустарын кииннэригэр тарҕатыахха сөп. Онон Саха сирин тырааныспарга логистикатын тосту уларытыан сөптөөх кэскиллээх хайысха.

Өссө биир хайысханан пилота суох логистика сайдыыта Саха сиригэр билим-тиэхиньиичэскэй кластер үөскүүрүгэр олук түһэрэр. Холобур, ХИФУ баазатыгар тыйыс тымныыга үлэлэтэргэ чинчийиилэр ыытыллаллар, саҥа матырыйааллар уонна бырагыраамалар оҥоһуллаллар, тиэхиньикэни көрөр-харайар исписэлиистэри бэлэмнииллэр. Онон, Саха сирэ атын дойдулар технологияларын эрэ туһаммакка, айар уонна сөптөөх усулуобуйаҕа үлэлэтэр киининэн буолар, каадырдары бэлэмниир уонна экэниэмикэ саҥа үрдүкү технологиялаах салаатын үөскэтэр.

«Ыраах-уустук» диэн өйдөбүл суолтата сүтүө

Билиҥҥи ситиһии — дрон көмөтүнэн Дьокуускайтан Аллараа Бэстээххэ итии аһылыгы тиэрдии — бу көннөрү биир кэмиэрчэскэй бырайыак эрэ буолбатах. Ити Саха сирин географиятын уратыларын уонна тыйыс айылҕатыгар сөп түбэһиннэрэн, саҥа технологиялар кыахтарын туһаныы чаҕылхай холобура. Маннык саҕалааһын дьон олоҕун хаачыстыбатын үрдэтэр, бириэмэни кэмчилиир, биисинэскэ саҥа «ааннары» арыйар.

Ким билэр, аны өссө уонча сылынан Саха сирин киэҥ нэлэмэн халлааныгар сүүһүнэн дроннар «караваннара» араас наадалаах таһаҕаһы көтүтэн ааһалларын көрөр буолуохпут. Оччоҕо өрөспүүбүлүкэ бары улуустарын «холбуур» аныгы технология күүһүнэн буолуоҕа. Технология сайдан истэҕин аайы киһи олоҕо чэпчиир, оттон «ыраах-уустук» диэн өйдөбүл суолтата сүтэр.

Айаана Петрова, икки оҕолоох ийэ, Аллараа Бэстээх олохтооҕо:

— Урут өрөбүлгэ эбэтэр туох эрэ бырааһынньыкка оҕолорбор пицца сиэтиэхпин баҕардахпына, онтум уһун-киэҥ остуоруйа кэриэтэ буолааччы. Дьокуускайга баар аймахтарбытыгар эрийэн көрдөһөммүн, кинилэр атыылаһан баран паромҥа киллэрэн биэрэллэрэ, онтон салгыы парому бэйэм көрсөр буоларым. Ол кэм устата, биллэн турар, итии ас сойуохтааҕа сойор, бириэмэ бөҕө баранар. Дьэ, билигин маннык кыһалҕа суох буолла. Төлөпүөнүнэн сакаастаатыбыт да, чаас аҥаарынан сып-сылаас пиццабыт Аллараа Бэстээххэ харгыһа суох кэлэр. Оҕолор үөрүүлэрэ муҥура суох. Олохпут таһыма биллэ үрдээтэ дии саныыбын.

Сардаана Иванова, кафе дириэктэрэ:

— Биһиги пандемия кэмигэр «доставка» ырыынагар тахсыбыппыт. Ол эрээри Аллараа Бэстээххэ тиэрдэр туһунан санаабат да этибит, биллэн турар, логистиката олус ыарахан. Билигин «Boon Market» маркет нөҥүө биһиэхэ саҥа кыах арылынна. Күҥҥэ хас да сакаас Аллараа Бэстээхтэн киирэр буолла. Бу биһиги биисинэһи кэҥэтэрбитигэр улахан төһүү күүс.

Бары сонуннар
Салгыы
31 августа
  • 16°C
  • Ощущается: 16°Влажность: 82% Скорость ветра: 1 м/с

Сообщить об опечатке

Текст, который будет отправлен нашим редакторам: