Иэйиигэ куустарбыт кэрэ

 Олунньу 7 күнүгэр «Чурапчы» айар түмсүү салайааччыта Римма Иннокентьевна Корякина-Хотууна уонна кини кыыһа Сардаана Корякина-Сардаана айар-суруйар эйгэҕэ икки улахан литэрэтииринэй бириэмийэ лауреаттара буолбуттарын бэлиэтиир дьоро тэрээһин ыытылынна.

Е.А.Борисов аатынан архыып-бибилэтиэкэҕэ күнүс 14.00 чааска дьон-сэргэ тоҕуоруһа муһунна. Бибилэтиэкэ киин саалатыгар турбут кинигэ быыстапкатын олус сэҥээрэ, биһирии көрдүлэр. Римма Юмшанова (Корякина)-Хотууна Үөһээ Дьааҥы улууһун Боруулаах нэһилиэгэ өндөйөн көстөр Өндөгөччү, мэҥэ халлааҥҥа харбаспыт Ыыннаах хайаларынан, үрдүк чыпчаалларынан, сүүрүгүрэ устар үрэҕинэн тулааһыннаммыт кэрэ айылҕалаах дойдуттан төрүттээх. Ол сүдү ​ хайалартан тардыылаах, ытык сиртэн сиэттэриилээх, бүөмнээн сытар бүтэй Боруулаах нэһилиэгэ талааннаах айар куттаах дьоннорунан киэҥник биллэр.
Кини кыыha Сардаана Александровна Корякина-Сардаана — прозаик, Н.Д.Неустроев аатынан литературнай бириэмийэ лауреата, эдэр суруйааччылар сойуустарын чилиэнэ, С.А.Новгородов аатынан «Айар» национальнай кинигэ кыһатын 2024 сыл түмүгүнэн «Бастыҥ саҕалааччы» аат хаһаайына. Дьокуускай куоракка социальнай пуондаҕа ситиһиилээхтик үлэлии-хамсыы сылдьар биир дойдулаахпыт.

«Биир дойдулаах талааннаах эдэр суруйааччы кыыспыт Сардаана Корякина 2025 сыл ахсынньытыгар Н.Д. Неустроев аатынан эдэр суруйааччылар бириэмийэлэрин лауреатын үрдүк аатын ылбытын истэн баран, көрсүһүү тэрийбэппит дуо диэн боппуруос былааҥҥа киирбитэ. Сардаана ийэтэ Римма Иннокентьевна Корякина Н.Е.Мординов-Амма Аччыгыйын аатынан Саха Өрөспүүбүлүкэтин Ил Дарханын бириэмийэтин 2025 сылга от ыйын саҥатыгар ылбыта. Биир дьиэ кэргэнтэн бу курдук айар үлэҕэ улахан бириэмийэни ылбыт дьон диэн өрөспүүбүлүкэҕэ да, бүтүн Арассыыйаҕа да суоҕун кэриэтэ. Онон ийэлээх кыыс Римма Иннокентьевна уонна Сардаана Корякиналар өрөспүүбүлүкэбит суруйааччыларга аналлаах икки улахан бириэмийэтин ылбыттарын бэлиэтээн, бүгүҥҥү көрсүһүү тэриллэн ыытылынна.

Тэрээһин биир тыынынан олус истиҥник ааста. Сүрүн уратытынан  нэһилиэнньэ дьоно-сэргэтэ көхтөөхтүк кыттан, айар куттаах дьоммут айар үлэлэрин тула ыйытыктары биэрэн, хоруй ыллылар.  Бэйэлэрин санааларын үллэһиннилэр, кинигэлэригэр автографтарын туруоттардылар.  Суруйааччыларбыт айбыт хоһооннорун,  хоһоонноругар айыллыбыт ырыалары дуоһуйа иһиттилэр. С.А.Новгородов аатынан Чурапчы орто оскуолатын  «Фелтинг» диэн куруһуогун оҕолоро Хотууна остуоруйатын туруорбуттарын дьон-сэргэ сэргии көрдө.
«Чурапчы» айар түмсүүтүн кыргыттара Наталья Егоровна Сергеева-Аана Кыыһа салайааччылаах «Чараҥ сипсиэрэ» диэн литературнай кафены үлэлэтэн, дьону сэргэхситтилэр.  Көрүөх бэтэрээ өттүнэ барыларын биир ситимҥэ киллэртээн, үөрдүлэр-көттүлэр.  Мустубут дьон аҕыйах мүнүүтэ иһигэр суруйааччылар кинигэлэрин сүрүн ис хоһоонун кылгастык ырытан, бу кинигэлэри ааҕарга дьону ыҥырдылар.

“Инникитин даҕаны суруйааччылары кытта истиҥ көрсүһүүлэри тэрийиэхпит диэн баҕа санаалаахпыт,» – диэн Е.А.Борисов аатынан Киин бибилэтиэкэ ааҕааччыны кытта үлэлиир салаатын сэбиэдиссэйэ Елена Николаевна Дьячковская санаатын үллэһиннэ.

«Олунньу 7 күнүгэр Е.А.Борисов аатынан Чурапчыбыт бибилэтиэкэтин  үлэһиттэрин тэрийиитинэн улууспут айылҕаттан талааннаах айар куттаах суруйааччыларбытын Римма Корякина-Хотуунаны уонна кини төрөппүт кыыһа Сардаана Корякина-Сардаананы кытары олус истиҥ, сэргэх көрсүһүүнү ыыттылар. Римма Иннокентьевна уонна Сардаана ааҕааччы араас боппуруостарыгар холкутук тугу да кистээбэккэ эппиэттээн, айар кут, иэйии кистэлэҥнэрин сэгэтэн кэпсээн, кырдьык да суруйааччы үлэтин дьоҥҥо-сэргэҕэ толору арыйдылар, сөхтөрдүлэр. Кинилэр айар үлэлэрин оҕолор, ыччаттар, аҕам саастаах дьон билэллэрин,  сойуппакка ааҕалларын, оҕолуун, улаханныын өссө саҥа айымньылары күүтэллэрин биллэрдилэр.
Биһиги, култуура үлэһиттэрэ,  Корякиннар дьиэ кэргэнинэн киэн туттан, айар үлэлэрин өссө араас көрүҥүнэн сырдатарга  былааннаах тарҕастыбыт.
Бу көрсүһүүгэ сааланы толору киһи, араас көлүөнэ ааҕааччы кэлбитэ үөрдэр. Өссө да маннык көрсүһүүлэр буоланнар,  суруйааччы уонна ааҕааччы ситимэ күүһүрэ, суруйааччылар кэккэлэрэ хаҥыы турарыгар баҕарабыт,» – диэн Чурапчы улууһун култуураҕа салалтатын салайааччытын солбуйааччы, СӨ култууратын туйгуна Сусанна Дмитрьевна Дьячковская сэһэргээтэ.

        А.А.Саввин аатынан Чурапчытааҕы устуоруйа уонна этнография түмэлин дириэктэрэ, Саха Өрөспүүбүлүкэтин бэчээтин туйгуна Афанасий Афанасьевич Захаров:
       «Римма Иннокентьевна Корякина-Хотууна уонна кыыһа Сардаана Александровна быйылгы дьылга иккиэн литэрэтииринэй бириэмийэ хаһаайкалара буолан биһигини, Чурапчы дьонун, олус улаханнык үөрдэн тураллар. Күн бэҕэһээ Егор Афанасьевич Борисов архыып- бибилэтиэкэтин дьоһун уораҕайыгар бу үтүөкэн дьоммутун литэрэтиирэ эйгэтигэр ситиһиилэринэн эҕэрдэлээн аастыбыт. Устуоруйаҕа ийэлээх кыыс, ол эбэтэр биир дьиэ кэргэнтэн, биир сылга өрөспүүбүлүкэ таһымнаах улахан бириэмийэлэри ылбыттарын билбэппин. Арааһа, айар эйгэҕэ маннык хаһан да буола илик биир бастыҥ түгэн буолуохтаах. Онон сүргэбит көтөҕүллэн, айар аартыктаах дьоммутугар истиҥ билиниибитин, киэн туттуубутун биллэрдибит. Хотууна уонна кыыһа Сардаана хоһоон да буоллун, тэттик проза да буоллун, олус айымньылаахтык үлэлээн кэллилэр. Биһиги, кинилэри сэргээн ааҕааччылар, халыҥаан иһэбит. Быйыл Култуура сылыгар бу үтүө дьоммут Чурапчы улууһун дьонугар бэйэлэрин ситиһиилэринэн дьоһун бэлэх оҥордулар. Эдэр дьоҥҥо үтүө холобуру эркээйилээтилэр. Римма Иннокентьевнаҕа, Сардаанаҕа өссө да айымньылаах үлэни, доруобуйаны, литэрэтиирэ күрэхтэригэр үгүс ситиһиилэри баҕарабын!»

СӨ үөрэҕириитин бочуоттаах үлэһитэ Екатерина Семёновна Иванова:
«Чурапчыбыт талааннаах дьоннорунан баай. Ол курдук, Корякиннар дьиэ кэргэн ураты тыыннаах, истиҥ иэйиилээх түһүлгэлэригэр ыалдьыттаабыппытыттан олуһун астынным. Римма Иннокентьевна Дьааҥылыы эҥээркэй, киэҥ-холку, кыыһа Сардаана эдэрдии эрчимнээх, Чурапчылыы күүстээх, дьулурхай тэтимнээх эйгэлэрэ  сэҥээриини тарта. Айылҕаттан айдарыы, дириҥ силис-мутук, эдэр эрчим, олоххо уопут холбоһон айбыт-туппут үлэлэрин сиһилии билсэн, хас биирдиибит интэриэһиргиир боппуруостарбытыгар толору эппиэттэри ыллыбыт. Тэрээһин бииртэн биир хатыламмат түһүмэхтэрэ ааҕааччыны сэҥээртэ, сахабыт тылыгар тапталы, сүгүрүйүүнү чиҥэттэ. Хатыламмат талааннаах биир  дойдулаахтарбытыгар, тэрийээччилэргэ махтал!»

«Наһаа истиҥ дьоро тэрээһинтэн үөрдүбүт-көттүбүт. Айар талааннаах Римма Инҥокентьевнаҕа-Хотуунаҕа, эдэр киһиэхэ Сардаанаҕа өссө да айар суолгут арыллан, ахсым атынан айаннатан,  айан-тутан, дьону-сэргэни үөрдэ-көтүтэ тураргытыгар диэн ыраас истиҥ санаабын  тириэрдэбин. Сардаана айар үлэтигэр өссө биир сүүрээни киллэрэн, суруйар-бичийэр дьоннортон бастакынан, «ырыа буолбут хоһоонноргунан кэнсиэртэ оҥор» диэн этиини олоххо киллэрэн, кэнсиэртиир бырагырааматын  бэлэмнииргэр көрдөһөбүт. Хотууна остуоруйаларын начаалынай оскуола оҕото — сиэним ааҕан сөбүлээбитэ уоттаммыт хараҕар көстүбүтэ. Бүгүн бу оҕолор куукуланан оонньоон көрдөрбүттэригэр  биһиги, улахан да дьон, оҕо сааспытыгар түһэн дьоллонон ыллыбыт. Оҕо да, аҕам да саастаахтар  дууһаларыгар киирэр, киһини долгутар остуоруйалар,  кэпсээннэр олус кэрэлэр, барыгытын ааҕаргытыгар сүбэлиибин,» — диэн СӨ тыатын хаһаайыстыбатын туйгуна, П.М.Решетников аатынан Чурапчытааҕы норуодунай тыйаатыр  артыыһа Клара Егоровна Кузьмина-Уус Кыыһа санаатын үллэһиннэ.

Түмүкпэр, дьоро күн тутаах дьонуттан ийэлээх кыыстан санааларын үллэстэллэригэр көрдөстүм.

«Олунньу 7 күнүгэр Е.А.Борисов аатынан архыып-бибилэтиэкэ дьиэтигэр бибилэтиэкэ үлэһиттэрин көҕүлээһиннэринэн «Ааҕааччылыын көрсүһүү» киэһэтэ буолан ааста. «Бүгүн ураты көрсүһүү буолар,» — диэн айар суолга  чиҥник үктэммит, ааҕааччы кутун туппут элбэх айымньылардаах  Сардаана Корякина-Сардааналыын атах тэпсэ олорон сэһэргэһээри, туох эрэ дьиктини истээри саалаҕа толору дьон тоҕуоруһан кэлбитэ. Элбэх кинигэни сүрэхтээбит киһи бу сырыыга хаһан да долгуйбатахпын долгуйбутум. Ол курдук, прозаҕа ылсыбыт төрөппүт кыыһым Сардаанам  суруйааччы буолан, утум салҕыыр оҕом аттыбар кэпсии-ипсии олороруттан, кини айымньытын сэҥээрээччитэ элбэҕиттэн ордук үөрбүтүм. Ааҕааччылыын биир долгуҥҥа олорон сэһэргэһэн, санаабытын, үөрүүбүтүн үллэһиннибит. Биир киэһэ бииргэ буолбуппутуттан дьоммутугар-сэргэбитигэр махтанныбыт. Биһиэхэ анаабыт алгыс тылларыттан, истиҥ эҕэрдэлэриттэн кынаттанан, айар суолбутун тутуһан айыахпыт-тутуохпут турдаҕа. Тэрээһини иилээн-саҕалаан ыыппыт Е.А.Борисов аатынан архыып-бибилэтиэкэ бары үлэһиттэригэр, чуолаан ааҕааччыны кытта үлэлиир салаа сэбиэдиссэйигэр Елена Николаевна Дьячковскаяҕа махтанабыт,» — диэн этиитин түмүктээтэ Римма Иннокентьевна Корякина-Хотууна.

«Алгыстаах айаным устар суола таптыыр, ахтар дойдубар сылаастык, сымнаҕастык тиэрпитэ. Тоҕоостоох күммүтүгэр тоҕус томтордоох Чурапчым дьоно-сэргэтэ тоҕуоруһа мустан санаабытын үөрдүбүтэ, үөрүүбүтүн үллэстибитэ. Истиҥ эҕэрдэ тыллаах, санаа атастаһыылаах, кэрэ кэпсээн кэһиилээх, эйэҕэс мичээрдээх күн ааспыта. Манна иһиллибитэ оҕо чугдаар куолаһа, ырыа дьүрүскэн матыыба, дьон ытыһын тыаһа уонна ийэм намыын куолаһа. Махтанабын бар дьоммор, этэҥҥэ буолуҥ!» — диэн Сардаана Корякина-Сардаана санаатын үллэһиннэ.

Ити курдук, дьон санаата табыллан, хомоҕой хоһоон хонуутугар дуоһуйа күүлэйдээн, сэргэх сэһэн сыһыытыгар сылаанньыйан, ийэлээх кыыс истиҥ сыһыаннарыгар биһиктэнэ уйдаран, иэйии кыымын үллэстэн, айыах-тутуох санаалаах бары үөрэ-көтө тарҕастылар. Кинилэргэ айар аартыктара киэҥ далааһыннаах буоларыгар баҕарыаҕыҥ! Хотууналаах Сардаана саҥаттан саҥа үйэлээх айымньылары айан, бар дьонноругар бэлэх ууна туралларыгар баҕарыаҕыҥ! Сытыы бөрүөҕүт сыппаабатын! Дойдугут аатын өрөспүүбүлүкэ таһымыттан аан дойду таһымыгар тиийэ ааттата, суон сураҕыра туруҥ! Иэйэхсиккит эҥэрдэстин, Айыыһыккыт аргыстастын диэн баҕа санаам бастыҥын, үтүө санаам үтүмэнин баҕара хаалабын.

Наталья СЕРГЕЕВА-ААНА КЫЫҺА, «Чурапчы» айар түмсүүтүн чилиэнэ, СӨ үөрэҕириитин туйгуна