Ил Дархан орто үөрэххэ бүддьүөт миэстэтин элбэтэргэ сорудахтаата

Ил Дархан Айсен Николаев үөрэх үлэһиттэрин тохсунньутааҕы мунньаҕын иитинэн ыытыллыбыт “Кадровая экосистема образования Якутии: создаем вместе” эспиэртэри кытта каадыр боппуруоһун ырытыһыыга орто үөрэххэ бүддьүөт миэстэтин элбэтэргэ бырабыыталыстыбаҕа сорудах биэрдэ.

Быйылгы тохсунньутааҕы мунньах каадыры бэлэмнээһиҥҥэ, педагог сатабылын үрдэтиигэ туһаайыллар. Бүгүҥҥү эспиэртэри кытта мунньаҕы Ил Дархан бэйэтинэн арыйда итиэннэ Судаарыстыбаннай Сэбиэт мунньаҕар дойду бэрэсидьиэнэ чугастааҕы 10-15 сыл бары хайысхаҕа улахан технологическай уларыйыы, тэтимнээхтик сайдыы кэминэн буолуоҕун бэлиэтээбитин, ол иһигэр биһиги бүгүн туһанар оҥоһуу өйбүт хайысхатыгар диэн эттэ.

“Бүгүн инники диэки сыҕарыйыы баарын үөрүүнэн бэлиэтиибин, бу бастатан туран, биир кэлим эксээмэҥҥэ көстөр. Математика, физика, информатика курдук биридимиэттэргэ биир кэлим эксээмэни талааччылар ахсааннара намтааһынын тохтоттубут. 2021 сылы кытта тэҥнээтэххэ орто баал уустугурдуллубут математикаҕа 10-тан тахса, химияҕа 7, физикаҕа 6 баалынан үрдээбит. Мин санаабар, бу, оҕолор идэлэрин толкуйдаан туран талалларын туоһутунан буолар.

Түмүктүүр судаарыстыбаннай аттестацияны хачыстыбалаахтык, кырдьыктаахтык тэрийиигэ биһиги дойдуга 21 миэстэҕэ сылдьабыт. Ону тэҥэ, былырыын Рособрнадзор олохтообут үрдүк хаачыстыба бэлиэтин ылбыт биэс оскуоланы эҕэрдэлиибин. Бу улахан ситиһии” – диэн бэлиэтээтэ.

Ил Дархан үөрэҕи тэрийиигэ санаатын эттэ. Ол курдук, үөрэх хаачыстыбата уопсай сорук буоларын ыйан туран, тутулу сарбыйыы, ыстаат наардалын бэрээдэктээһин үөрэх хаамыытыгар дьайыа суохтаах диэн туһаайан эттэ. “Өссө биирдэ бэлиэтиибин, төрөөбүт тыллары үөрэтии кээмэйэ, чааһа оннунан хаалыахтаах. Манна үөрэх уонна билим министиэристибэтин,  улуустааҕы үөрэх управлениетын болҕомтолорун туһаайабын.

Оскуолалары, уһуйааннары сабан эрэллэр диэн олус элбэхтик ааҕабын. Дьиҥэр, бу туһунан кэпсэтии букатын барыа суохтаах. Сарбыйыы сүрүннээн оҕону үөрэтиини, иитиини кытта быһаччы сибээһэ суох административнай-салайар ыстаат суотугар барыахтаах, бастатан туран, улахан нэһилиэнньэлээх пууннарга” – диэн эттэ. Министиэристибэ араас барыйааннардаах, ол иһигэр куораттарга, улахан бөһүөлэктэргэ, улуус кииннэригэр үөрэх тэрилтэлэрин юридическай сирэйдэрин холбооһун туһунан, этии киллэрэрин иһитиннэрдэ. Бу сылларга үбү-харчы көдьүүстээхтик туһанарга систиэмэлээх үлэни ыыппыт, наардал ыстаатын бэрээдэктээбит улуустарга бүгүн тэрийэр үлэҕэ туох даҕаны боппуруостар күөрэйбэттэрин эттэ уонна бу Таатта, Аллайыаха, Бүлүү, Алдан, Ленскэй улуустара буолалларын бэлиэтээтэ.

“Былырыын тохсунньутааҕы мунньахха мин хас биирдии оскуола, кэллиэс, үрдүк үөрэх иннигэр соругу үрдүк таһымнаах каадыры бэлэмнээһини кытта ситимнээн туруорар ирдэнэрин эппитим. Маныаха хайысханан үөрэтиигэ үрдүк үөрэхтэри, билими, экэниэмикэ салаатын кытта сыҕарыйыы баара биллэр, 270-тан тахса тэрилтэ үөрэх тэрилтэлэрин кытта бииргэ үлэлэһэллэр. “Роснефть”, “АЛРОСА”, “Росатом”, “Саханефтегазсбыт”, “Полярнай авиалиния” курдук хампаанньалар өрөспүүбүлүкэ оскуолаларыгар бэйэлэрин фирменнэй кылаастарын арыйдылар. ХИФУ уонна Москватааҕы физика-тиэхиньиичэскэй институт бииргэ үлэлэһиилэрин чэрчитинэн 18 улуус 68 оскуолатыгар инженернэй, физика, математика кылаастарын ситимэ тэрилиннэ” – диэн иһитиннэрдэ.

Ил Дархан орто анал үөрэх сайдыытын үлэтэ күүһүрбүтүн, “Профессионалитет” бырагыраама ситиһиилээхтик үлэлиирин, маны салгыыр ирдэнэрин ыйда. Кэлиҥҥи сылларга доруобуйа харыстабылыгар каадыры бэлэмнээһиҥҥэ хайысханан үөрэтии хаачыстыбатын холобурдаата. Өрөспүүбүлүкэ оскуолаларыгар 44 мэдиссиинэ кылааһа арыллыбыт, итинтэн 19 кылаас бэйэлэрин хайысхаларынан үрдүк үөрэҕи, кэллиэһи кытта бииргэ үлэлэһии иитинэн. “Арктика улуустарын хабан туран 22 оройуоҥҥа Дьокуускай, Нерюнгри, Алдан мэдиссиинэҕэ кэллиэстэрин салаалара аһыллыбыттара.  Бу тыа сиригэр уонна мэдиссиинэҕэ каадыр тиийбэт кыһалҕатын быһаарар.

2021 сылы кытта тэҥнээтэххэ, балыыһаларга мэдиссиинэ орто үөрэхтээх үлэһитин ахсаана 1 тыһ. эбилиннэ, кэмпилиэги толоруу номнуо  92% тэҥнэстэ.

Уопсайынан, орто анал үөрэххэ наадыйааччы ахсаана эбиллэн иһэр. Былырыын Арассыыйаҕа 9-с кылааһы бүтэрбит оҕолортон 62% орто үөрэҕи талбыттар, оттон биһиги өрөспүүбүлүкэбитигэр кэллиэстэргэ 25% киирэр” – диэн эттэ. Былырыын орто үөрэххэ барыта 29500 сайабылыанньа биэрбиттэриттэн, 6800 киһи бүддьүөт миэстэтигэр киирбит.

“Өрөспүүбүлүкэ экэниэмикэтин квалификациялаах каадырынан хааччыйар инниттэн, орто анал үөрэҕи тоҕоостоох оҥоруохтаахпыт. Манан сибээстээн, кулун тутар 1 күнүгэр диэри Бырабыыталыстыбаҕа орто анал үөрэх ордук ирдэнэр исписээлинэстэригэр (бырамыысыланнас, информационнай технология, тырааныспар, логистика, энэргиэтикэ, педагогика, доруобуйа харыстабылын хайысхаларыгар) үөрэххэ ылыыга хонтуруолланар сыыппыраны эбэр туһунан комплекснай былааны оҥорон бигэргэтиҥ” – диэн сорудах биэрдэ.

Өрөспүүбүлүкэ педагогическай үлэһиттэрин ортотугар үөрэҕи, экэниэмикэни сайыннарыыга кылааттарын иһин педагогтарга судаарыстыбаннай наҕараадалары туттарда.