Көмөнү төһөнөн элбэх эдэр ыал туһанар да…

Бу бырагырааманы үбүлээһин үс хайысханан оҥоһуллар: федеральнай, Саха Өрөспүүбүлүкэтин судаарыстыбаннай уонна муниципальнай тэриллиилэр олохтоох бүддьүөттэриттэн.

2022 сыл от ыйыттан быйылгы сылга диэри өрөспүүбүлүкэ анал субсидиялааһын көмөтүнэн элбэх ыалы дьиэлээтэ. 2025 сылга бу тэрээһиннэр хайдах олоххо киирбиттэрин уонна бүддьүөт үбэ хайдах көдьүүстээхтик туттулларын туһунан СӨ Тутууга министиэристибэтэ биэрбит дааннайыгар олоҕуран ырытыахпыт.

Дьиэнэн хааччыйыы

Саха сиригэр дьон олоҕун-дьаһаҕын усулуобуйатын тупсарар сыалтан, өрөспүүбүлүкэ Бырабыыталыстыбата 2022 сыл от ыйын 18 күнүгэр 428 №-дээх «Хаачыстыбалаах дьиэнэн хааччыйыы» уурааҕынан бигэргэтиллибит судаарыстыбаннай бырагыраама үлэлиир. Бу бырагыраама олох-дьаһах усулуобуйатын тупсарыыга наадыйар дьоҥҥо судаарыстыбаннай тирэҕинэн буолар. Бырагыраама анал ирдэбиллэргэ эппиэттиир эдэр ыалга судаарыстыбаннай субсидиялары биэрэр. Бу тэрээһин кыттыылаахтара 35 саастарыгар диэри эдэр ыаллар, ол иһигэр оҕолоох ыаллар, дьиэ усулуобуйатын тупсарыыга наадыйар уонна ипотека кирэдьиитин ылар кыахтаах дохуоттаах буолуохтаахтар.

Судаарыстыба көмөтүнэн дьону дьиэнэн хааччыйыы күүскэ барар, ордук бэйэлэрэ кыайан дьиэлэнэр кыахтара суох эдэр ыалга туһалаах. Өрөспүүбүлүкэ араас бырагырааманан эдэр ыалы судаарыстыба өттүттэн өйүүр дьаһаллары олоххо киллэрэр.

Социальнай төлөбүр кээмэйэ ыал ахсааныттан тутулуктаах: оҕото суох ыалларга дьиэ орто сыанатыттан 30%-тан итэҕэһэ суох, оҕолоох ыалларга 35% буолар. Бу үп ыал бэйэтин үбүгэр уонна баан кирэдьиитигэр эбии биэрэр, онон эдэр ыалларга үбүнэн улахан көмө буолар.

Төлөбүрү суоттааһын эрэгийиэҥҥэ дьиэ биир квадратнай миэтэрэтин сыанатыгар, ыал хас чилиэнин ахсааныгар уонна дьиэ иэнин кээмэйигэр олоҕурар. Онон, бу бырагыраама чахчы көмөҕө наадыйар дьоҥҥо чопчу туһуламмыт өйөбүлү хааччыйар.

Бырагырааманы үбүлээһин

Уопсайа 500 мөл. солк. чугаһыыр үп көрүллүбүт, онтон улахан аҥаара — 131 мөл. солк. — федеральнай бүддьүөттэн. Ордубут үбү өрөспүүбүлүкэ уонна олохтоох былаастар көрбүттэр.

Үбү тыырыы муниципальнай тэриллиилэр уонна куорат уокуруктарын ортолоругар күрэх көмөтүнэн ыытыллыбыт. Барыта 33 муниципалитет уонна икки куорат уокуруга үбү ылбыттар. Бу көмө түмүгэр 284 кэриҥэ эдэр ыал дьиэ-уот усулуобуйатын тупсарынар кыахтаммыт, дьиэ ыларга эбэтэр туттарга туоһу сурук бэриллибит.

Судаарыстыба өйөбүлүн көдьүүһэ

Маннык судаарыстыба өйөбүлүн дьаһалларын көдьүүһэ — эдэр ыалга субсидиялары биэрэн дьиэлэнэллэригэр көмөлөһөр. Билиҥҥи кириисис, дьиэ сыанатын үрдээһинэ уонна намыһах дохуот эдэр ыал бэйэтин кыаҕынан дьиэлэнэригэр кыһалҕаны үөскэтэр. Оттон судаарыстыба маннык өйөбүлэ эдэр ыал дьиэлэнэригэр, бэйэтэ муннуктаах буоларыгар баҕа санаата туоларыгар көҕүлүүр.

Ол эрээри, үбүлээһиҥҥэ сыһыаннаах хас даҕаны ыйытыы үөскүүр. Холобур, Саха сирин араас улуустара төһө тэҥник үбүлэнэллэрий? Бырагыраама кыттыылаахтарыгар сэртипикээттэри биэрии уонна дьиэни ылыылара хайдаҕый?

Анаалыс көрдөрөрүнэн, үбү тыырыы сүнньүнэн улуус нэһилиэнньэтин ахсааныгар сөп түбэһэр, ол эрээри сорох улуустар бырагырааманан ситэтэ суох туһаналлар. Сорох улуустарга бу олус киэҥник тарҕаммыт диэххэ сөп, оттон сорох улуустарга олох даҕаны туһаммат курдуктар. Бу балаһыанньаны эбии ырытан уонна үбү тыырыы ньыматын уларытыы ирдэнэр курдук.

Федеральнай үбүлээһини сөпкө, бириэмэтигэр туһаныы элбэх ыал дьиэлэнэригэр төһүү буолар. Төһөнөн элбэх киһи туһанар даҕаны, соччонон сыл аайы эбиллэн иһиэхтээх. Ол эрээри биһиэхэ үгүстүк буоларын курдук, бырагырааманан көрүллэр үбү ситэ туһаммат буолуу баар. Оччотугар федеральнай үп кыччаан иһэр мэхэньиисимнээх. Олохтоох былаас уорганнара бырагырааманы олоххо киллэриигэ сүрүн эппиэтинэһи сүгэллэр, онон кинилэр бу хайысхаҕа күүскэ үлэлиэхтээхтэр.

Онон, ырытан көрдөххө, эдэр ыалы дьиэнэн хааччыйыыга судаарыстыбаннай өйөбүл бырагыраамата Саха сирин нэһилиэнньэтин олоҕун хаачыстыбатын тупсарар улахан суолталаах. Эдэр ыалы дьиэнэн хааччыйыыга көрдөрүү син үчүгэй эрээри, үбүлээһини үллэрии ньымаларын тупсарыы уонна онно нэһилиэнньэни кытыннарыы наада курдук. Үгүс киһи маннык бырагыраамалар баалларын, хайдах туһаныахха сөбүн билбэттэр. Итиниэхэ социальнай харысхал үлэһиттэрэ, улуус дьаһалталара күүскэ үлэлиэхтэрин наада. Кэлэр өттүгэр маннык бырагыраамалары көдьүүстээхтик олоххо киллэрэр уонна олор нэһилиэнньэ ортотугар тарҕаныыларын күүһүрдэр буоллар, өссө элбэх эдэр ыал дьиэлэнэригэр көдьүүстээх буолуо этэ.

Андросовтар — бырагыраама кыттыылаахтара

Бу бырагырааманан туһаммыт биир эдэр ыалынан ыраах Анаабыр улууһун Үрүҥ Хайа нэһилиэгиттэн Андросовтар буолаллар. Эдэр ыал түөрт оҕолоохтор. Икки улахаттара, кыргыттара — оскуола үөрэнээччилэрэ. Биир уоллара — уһуйаан иитиллээччитэ. Ыал ийэтэ английскай тыла үөрэхтээх, билигин кыра уолун көрөн дьиэҕэ олорор. Ыал аҕа баһылыга урбаанньыт, бэйэ дьыалалаах.

Эдэр ийэ, улуус дьаһалтатын исписэлииһэ бу бырагыраамаҕа кытталларыгар көмөлөспүтүн, барытын ыйан-кэрдэн биэрэн, ыйытыыларыгар хоруйдаан, хас да ый устата ыкса сибээһи туппутун бэлиэтиир.

САНАА

Мария Андросова, Андросовтар дьиэ кэргэн ийэлэрэ:

— Биһиги 2020 сыллаахха Үрүҥ Хайаҕа олорон эрэн Дьокуускай куоракка ипотеканан икки хостоох кыбартыыра ылбыппыт. Бырагыраама туһунан уруккуттан истэр этим. Биһиги нэһилиэкпитигэр дьон бары да кэриэтэ билэр быһыылаах. Дьиэ ылыам иннинэ, өссө 2019 сыллаахха уочаракка турбутум. Уочараппыт кэлэн, атын бырагыраамаҕа киирсибиппит. Онтубутун ипотека ыларга бастакы усунуос гынан угарга туһаммыппыт. Онон кыбартыыра ыларбытыгар улахан кыһалҕаны көрсүбэтэхпит. Докумуоммутун барытын риэлтор сүүрэн-көтөн хомуйсубута, илии баттаспыта. Оттон субсидияны былырыын ылбытым. Улуус дьаһалтатыгар сэртипикээт туттарбыттара. Онтубутун ипотекабытын сабарга туттубуппут. Маннык көмө олус туһалаах. Өссө элбэх оҕолоох ыалга хас да төгүл туһалаах дии саныыбын. Уопсайынан, эдэр ыалга маннык көмө баара үчүгэй, улахан көмө-тирэх буолар.

Анаабырбыт улууһун дьаһалтатыгар уонна биһигини кытта ыкса үлэлэспит «Молодая семья» бырагыраама исписэлииһэ Чэмэлиинэ Соктоеваҕа улахан махталбытын тиэрдэбит.

ХААРТЫСКА АНДРОСОВА М.И. ТУС АРХЫЫБЫТТАН.