Ким күүстээх – ол быраап

Саҥа үүммүт сыл АХШ бэрэсидьиэнэ Дональд Трамп таһаарбыт араллааннарыттан саҕаланна. Онон дьиҥнээх сирэйэ дьэ көстөн эрэр быһыылаах. Икки нэдиэлэ иһигэр кини дьаһалтата аан дойдуга олохтоммут  бэрээдэги уларытар суолга киирдэ.

Сиэри таһынан быһыыланыы

Тохсунньу 3 күнүгэр утуйа сытар Венесуэла бэрэсидьиэнин Николас Мадуроны ойохтору баҕастары оронуттан ойутан туруоран, уоран ыллылар. Онон ыстаал да хос аныгы үйэҕэ быыһаабат буолбут эбит. Саба түһүүнү Трамп аһаҕас эпииринэн көрөн олорбут. Итинник, сэриини биллэрбэккэ эрэ бүтүн судаарыстыба баһылыгын тутан ылан, ханнык да аан дойдутааҕы быраабы билиммэтин, “ким күүстээх — ол быраап” бириинсиби тутуһарын аһаҕастык көрдөрдө. Эбиитин судаарыстыбалар икки ардыларынааҕы 35 бөлөхтөн уонна ХНТ 31 структуратыттан тахсан бардылар. Трамп бу быһаарыныытын “АХШ национальнай интэриэһин утары үлэлииллэр этэ” диэн быһаарбытын Reuters суруйар.

Трамп суоһурҕаныыта Венесуэланан эрэ муҥурдаммата. ХНТ-га АХШ эппиэттээх киһитэ Майк Уолтц бүтүн Арҕаа полушарие биһиги интэриэспитигэр баар, онон утарсааччылар да, күрэстэһээччилэр да онно баар буолуо суохтаахтар диэн эттэ. Ол Арҕаа полушариеҕа икки Эмиэрикэ уонна Гренландия киирэллэр. Дьэ онон Куба, Мексика, Колумбия, Бразилия, ол иһигэр ыкса ыала, ылгын атаһа Канада улаханнык дьаахханан эрэллэр. АХШ ирдэбилин толордоххуна холкутук олор, истибэтэххинэ бырачыастары да оҥортуон, буомбалаан да кэбиһиэн сөп — Трамп олохтоон эрэр саҥа бэрээдэгэ итинник баран эрэр.

Гренландия — ыйааһын бэскитигэр

“Ол кинилэр 500 сыллааҕыта устан тиийбиттэринэн, бу сири бас билиэхтээхтэр диэн буолбатах” — бу Трамп Гренландияны Данияттан былдьаан ылар баҕатын туһунан аһаҕас этиитэ. Итиэннэ уһаппакка-кэҥэппэккэ тохсунньу 12 күнүгэр Гренландияны күүһүнэн бэйэтигэр холбуурун туһунан сокуон бырайыагын АХШ Кэнгириэһигэр киллэрдэ. Куоһура — икки ыт көлөнөн эрэ көмүскүүр арыыларын Арассыыйа уонна Кытай былдьаан ылыа, хараабыллара арыыны төгүрүйэн тураллар диир. Оттон Financial Times суруйарынан, НАТО эрэспиэскэтин дааннайдарынан чугастааҕы сылларга Гренландия таһынан Арассыыйа да, Кытай да хараабыллара устубатахтар.

Билигин Гренландияны холбооһун атыылаһан ылыынан дуу, күүһүнэн өттөйүүнэн дуу оҥоһуллара боппуруоска турар. АХШ дьаһалтата хайатынан да барарыгар улаханнык кыһаллыбат — сүрүнэ кум-хам тутан бүтэрэ охсуон эрэ баҕарар. NBC News бэйэтин источниктарыгар олоҕуран, Гренландияны атыылаһыы сыаната 700 млрд. дуоллар буолуон сөп диир. Кэлэр нэдиэлэҕэ АХШ госсэкирэтээрэ Марко Рубио Гренландия уонна Дания былаастарын кытта атыы-тутуу чэрчитинэн кэпсэтии ыытыахтаах. Онон Евросойуус уотунан оонньообута бэйэтигэр эргийэн эрэр. Билигин Вашингтон этиитин ылынарын дуу, кинини кытта күөн көрсөрүн дуу быһаарыммакка олорор. Эмиэрикэлэр арыы 57 тыһ. олохтооҕун 100‑түү тыһ. дуолларынан мэҥиэлии сылдьаллар. Ол эрээри олохтоох нэһилиэнньэ Эмиэрикэ корпорациялара адьырҕалыы тоҕо анньан киириэхтэрэ, социальнай хааччыллыыбытын сүтэриэхпит диэн куттаналлар. Премьер-миниистирдэрэ, биһиги Данияны талабыт, диэн били “кырдьаҕаһы” эмиэ өлөрдүү өһүргэттэ.

Дьиҥэр, Трамп Арктика баайын-дуолун, эргиэнин суолун бас билэр баҕалаах. Евросойуус Данияны кытта ол баайы туран биэрэр санаалара суох да, АХШ “бөө” диирин утарсар кыахтара эмиэ суох. Онон дьон көрөрүгэр эрэ тиистэрин килэппитэ буола сатыыллар. Дания премьерэ Метте Фредериксен Гренландия АХШ-ка бардаҕына, “НАТО ыһыллыа” диэн куттаан көрөр. Ол эрээри, Венесуэлатааҕы эпэрээссийэ кэнниттэн Трамп аан дойдутааҕы быраабы тутуһарын эбээһинэс быһыытынан ааҕыммат.

Тыҥааһын күүһүрэр

Саҥа сыл буолаары турдаҕына, Аан Илиҥҥэ аны Иран буолан турда. Ахсынньы 28 күнүгэр национальнай харчылара риал дуолларга холоотоххо, аһара намыһах таһымҥа түспүтүн кэннэ Тегеран ырыынагын атыыһыттара бырачыастыы тахсыбыттара.

Политолог Марианна Баконина “Российскай газетаҕа” эппитинэн, Ираҥҥа буола турар быһыы-майгы экэниэмикэ туругуттан саҕаламмыт. Былаас дьоно атыыһыттары кытта кэпсэтиини ыыппыттар, ол гынан баран, эспиэр этэринэн, уордайыыларга тас дойду агентурата кыттыһа охсубут. Ол кэнниттэн бырачыастар содуом, уот аргыстаах барар буолбуттар. Боростуой нэһилиэнньэ маны сөбүлээбэккэ, силовиктар дьайыыларын ордороллорун биллэрдилэр. Ираҥҥа буолар быһыыны-майгыны сырдатыы олус судургута суох дьыала. Баконина, дойдуга буола турар бырачыастары тас дойдуларга үлэлиир фарси тыллаах пресса оҥоһуу өй көмөтүнэн видео оҥорон тарҕатар диэтэ. Оттон иранецтарга, холобур Tasnim ааҕыныстыба видеоларыгар оннук элбэх киһи суох.

Ирантан үүрүллүбүт принц Реза Пахлави Fox News эпииригэр Дональд Трампка, Ираны босхолуурга көмөлөс, мин былааска кэлэргэ бэлэммин диэн эттэ. 65 саастаах Реза Кир Пахлави аҕата Мохаммед Реза Пахлави дойдуну 1979 сыллаахха диэри салайбыта, Исламскай өрөбөлүүссүйэ түмүгэр былаастан туоратыллыбыт киһи буолар.

АХШ дьаһалтата, биллэн турар, маны мүччү туппата. Ираны кытта эргинэр дойдулар АХШ-тыын оҥорсор “сделкаларыгар” эбии 25 бырыһыаннаах түһээҥҥэ түбэһэллэр диэн быһаарыы ылына оҕуста. Эбиитин бырачыастааччылары өлөрдөххүтүнэ, “күүстээх охсуулары” оҥоруом диэн саанна. Тохсунньу 15 күнүгэр АХШ Соҕуруулуу-Кытай муоратын баазатыгар турбут авианосецтар бөлөхтөрө тахсан, Аан Илин диэки барда диэн NewsNation телеханаал иһитиннэрэр. Оттон Reuters суруйарынан, АХШ Ираны чугастааҕы 24 чаас иһинэн атаакалыан сөп.

Иран былаастара тастан орооһууга утарылаһарга бэлэмнэрин биллэрдилэр. Ол курдук Иран тас дьыалаларга миниистирэ А. Аракчи, Тегеран аан дойдутааҕы быраабы тутуһарын, бастакынан байыаннай дьайыыны саҕалыыр санаата суоҕун иһитиннэрдэ.

Аан дойду бэрээдэгэ уларыйда

Вячеслав Володин, РФ Судаарыстыбаннай Дууматын бэрэссэдээтэлэ:

— Аан дойду бэрээдэгэ олохтонон турбут быраабылата сүттэ, онон Дуума иннигэр улахан үлэ турар. Парламентарийдар аан дойду уларыйбытын уонна кыһалҕалар элбээбиттэрин учуоттуохтарын наада.

Күн бүгүн Аан дойду иккис сэриитин кэнниттэн ситиһиллибит уонна бигэргэммит аан дойдутааҕы быраап бириинсиптэрэ хайдах курдук сотулла туралларын көрөбүт. Саҥа быраабыланан быраабылата суох аан дойду буолла. Бу сүҥкэн кыһалҕаларга уонна тыҥааһыннарга тиэрдэр.

Арҕаа дойдулар тутуһар ыстандаартара “бэйэлэригэр эрэ туһалаах сыалы ситиһии”. Дьиҥэр, итинтэн сылтаан Аан дойду иккис сэриитин кэнниттэн түһэрсиллибит бары дуогабардар билигин туора сотулуннулар.