Күндэ төрөөбүт сыла тоҕо уларыйда?

Саха норуотун биир киэн туттар киһитэ Алексей Андреевич Иванов-Күндэ өр сыллар тухары 1898 сыллаахха төрөөбүтэ диэн биллэрэ, бары учебниктарга уонна справочниктарга маннык ыйылла сылдьара.

Ол гынан баран, 2003 сыллаахха Саха Өрөспүүбүлүкэтин Национальнай архыыбын фондатыттан көстүбүт докумуоннар кэпсииллэринэн, Алексей урукку халандаарынан 1896 сыл тохсунньу 16 күнүгэр (билиҥҥи халандаарбытынан тохсунньу 28 күнүгэр) Сунтаар улууһун Хаҥалас нэһилиэгэр күн сирин көрбүт (Саха Өрөспүүбүлүкэтин Национальнай архыыба (салгыы СӨ НА), И-226 фондата, 15 опиһа, 26 дьыалата). Биир бастакынан ол туһунан гуманитарнай чинчийии институтун үлэһитэ Тамара Петровна Самсонова 2004 сыллаахха таһаарбыт «Художественный мир Иванова-Кюндэ» диэн кинигэтигэр суруйбута. Ол аата быйыл Күндэ 130 сылын көрсөбүт.

Күндэ бэйэтин автобиографиятын «Родился»в 1898 г. в Сунтарском районе…» диэн саҕалаабыт (Сөрүүн сүөгэй тылынан… С.8). Ол гынан баран, 1920 сыллаахха Кутана оскуолатыгар үлэлии сылдьан толорбут анкетатыгар «Когда вы родились» диэн боппупруоска «1896 году 15 января» диэн эппиэт биэрбит (СӨ НА, 26 фондата,4 опиһа, 27 дьыалата).

Күндэ төрөппүттэрин туһунан архыып докумуоннарын саһарбыт страницалара манныгы кэпсииллэр. Аҕата Андрей Иванов (Буччуука) Дьокуускай уобалаһын Бүлүү уокуругун Сунтаар улууһун Хаҥалас нэһилиэгэр 1867 сыл диэки төрөөбүтэ. Кини 1886 сыл тохсунньутугар Сунтаар улууһун 2 Нөөрүктээйи нэһилиэгин олохтооҕо Иван Тимофеев 17-лээх кыыһын Марияны кэргэн ылбыт (СӨ НА, И-226 фондата, 14 опиһа, 109 дьыалата). Кинилэр 1888 сыл тохсунньу 22 күнүгэр Дьарааһын диэн уол оҕоломмуттара, кини суруйааччы Уйбаан Нуолур аҕата буолар (СӨ НА, И-226 фондата, 14 опиһа, 167 дьыалата). Сабаҕалаатахха, Мария Ивановна 1889 сыл диэки өлбүт.

Андрей Иванов 1890 сыл муус устарыгар иккистээн кэргэннэммит. Иккис кэргэнинээн Сунтаар улууһун Хаҥалас нэһилиэгиттэн төрүттээх, 20 саастаах Татьяна Степанова буолбут (СӨ НА, И-226 фондата, 14 опиһа,233 дьыалата). Татьяна Күндэ ийэтэ буолар.

«Күндэ аата сахаҕа мэлдьи күндү» хомуурунньуктан Аркадий Яковлев ахтыытыттан ылылынна.

Онуоха эн маны ааҕан баран туох дии санаатын?

Нюргуяна Егорова