“Ларионов оскуолатын бурдугун” сэргииллэр

Кэлиҥҥи кэмҥэ агро-оскуолалар эбии үөрэхтээһин хайысхатын таба туһанан, бэйэ бородууксуйатын оҥорон таһаарыыга, оҕону урбаан салаатыгар сыһыарар  соруктаах үлэлииллэр.

— АГАТУ-ну бүтэрэн, тыа хаһаайыстыбатын технолога идэлээхпин. Ол да иһин буолуо, агро-хайысханы арыый атыннык көрөбүн. Агро-оскуола буоллуҥ да, эбэһээт сүөһү иитиитинэн дьарыктаныахтааххын диэн буолбатах. Биллэн турар, биһиги оскуолабыт да сылгылаах, бааһыналаах. Ол эрээри, үөрэҕи кытта тэҥҥэ оҕо сүрүннээн оҥорон таһаарыы бастакы оҥкулларын билэ-көрө улаатарын ситиһэр соруктаахпыт. Ол иһин оскуолаҕа үөрэнэр сылларыгар оҕо эмтээх оту хомуйан, бурдук ыһан, ону астаан, көтөрү, дьиэ сүөһүтүн көрөн-истэн улаатар. Маны барытын туһаҕа таһааран, сатаан үбү ааҕар-суоттуур, дохуот киллэрэр буолууга үөрэтэбит, — диэн В. П. Ларионов аатынан агро-хайысхалаах оскуола дириэктэрэ Павел Васильев бэрт дириҥ ис хоһоонноох этиитинэн кэпсэтиибитин саҕалаата.

Кыахтаах тэрилтэ

Майа орто оскуолата агро-хайысханан 2014 сылтан дьарыктанар. Нууччалыыттан тылбаастаабакка билиһиннэрдэххэ, “Республиканская инновационная площадка (РИП) по теме «Технология развития успешности ученика в условиях школьного Бизнес-инкубатора» диэн бэрт дириҥ ис хоһоонноох статустаах. Оскуола Бөкөҕө Ньалбааҥа диэн учаастакка 6.03 га, Тураахтаахха 37.5 га ходуһалардаах. Хаптаҕайга Дириҥ кумаҕа диэн сиргэ 3.6 га бааһыналаах. Бөкө Тураахтаҕар 3 га “оскуола лесничествота” дэнэр сирдээх. Ороссолуодаҕа уонна Хаптаҕайга лааҕырдардаах. Бу сирдэр улуус баһылыгын дьаһалынан агро-оскуолаҕа үлэҕэ тутталларыгар анаан сыһыарыллыбыттар. Манна өссө тэпилииссэ тиһигин, “ПАЗ” оптуобус, “УАЗ” уонна “Тойота”, дьоппуон аччыгый тыраахтара турар гарааһын эбэн кэбис. Онон биир оскуола холугар — кыахтаах тэрилтэ.

Оскуола икки сүрүн: тыа хаһаайыстыбатын уонна политиэхиньиичэскэй үөрэхтээһин хайысхаларынан үлэлиир. Ону тэҥэ мэдиссиинэ кылаастаах уонна пилота суох авиация систиэмэтин киинэ баар. Оскуола баазатыгар В. А. Вонгродскай аатынан Дьокуускайдааҕы мэдиссиинэ кэллиэһин филиалын устудьуоннара үөрэнэллэр.

Эбии үөрэхтээһин дьиэтэ — бэйэ оҥоһугун киинэ

Майаҕа тиийбит соругум — оскуола оҕолоро оҥорон таһаарар үлэлэрин көрүү-истии, үөрэтии буолан, дириэктэри кытта оскуолаттан олох чугас турар “Ай Ситим” эбии үөрэхтээһин дьиэтин кытта билсэ тахсабыт.

2019 сыллаахха тутуллан үлэҕэ киирбит эбии үөрэхтээһин тигинэччи үлэлии олорор. Майа оскуолатыгар үп-ас киллэрэр дьиэ хас да эбии тутуунан тэнийэн, аан бастаан сылдьар киһи мунан да хаалыах курдук. Дьиэ икки өттүттэн киирэр-тахсар ааннаах. Бастакыта — мастарыскыайдарга киирэр аан. Иккис аанынан үүнээйи, бурдук хайысхатынан дьарыктанар дьиэҕэ киирэҕин. Кэрэхсэбиллээҕэ баар, 364.6 кв. м иэннээх эбии үөрэхтээһин дьиэтэ тутуллуутугар 1969, 1974, 1979, 1984, 1989, 1994, 1998, 2004 сыллардааҕы оскуола выпускниктара харчы кыттыһан өйөөбүттэр. Бу туһунан киирэр аан көстүүлээх сиригэр мэҥэ бэлиэ оҥорон ыйаабыттар. Бу дьиэҕэ оҕолор оскуола ыскаамыйатыттан урбаан дьыалатыгар ылсан, бурдуктан килиэп астаан, мастан, тимиртэн, былаастыктан араас оҥоһуктары оҥорон, нэһилиэнньэни хааччыйа олороллор.

Эмтээх от хамаҕатык батарыллар

Агро-оскуолаҕа оҥорон таһаарыыга үлэ хас да хайысханан барар. Ордук идэтийэн эмтээх оттору хомуйан батараллар. Манна дьарыктанар оҕолор “Ларионовскай ааҕыы” үгэнэ буолан, урбаан, оҥорон таһаарыы сиэксийэтигэр дакылаат ааҕа сылдьаллара. Онон сүрүннээн оҕолору уһуйар маастардары кытта кытта көрүстүм.

Оскуола бурдуга — бренд

Бэйэтэ сэлиэһинэй ыһан үүннэрэн, хомуйан, мэһийэн, астаан бурдук аһы оҥорон батарар оскуола баарын истэн, бука, үгүс киһи соһуйара чахчы. Оскуола салалтата былырыын бурдук үүннэрэр урбаанньыт Афанасий Борисовы кытта анаан кэпсэтэн, кини биир га сиригэр сэлиэһинэй ыстарбыт.

— Онно үүммүт бурдугу хомуйан, куулга уган хаһааммыппыт. Кытайтан сакаастаан миэлиҥсэ тэрили ылларбыппыт. Онно бэртээхэй бурдук икки көрүҥэ — биирэ “бөдөҥ”, иккиһэ — бытархай” мэһиллэр. Сэлиэһинэй туорааҕа бурдук буолан мэһиллиэн иннинэ куурдуллар. Онтон илиинэн ыраастанар. Онон, биллэн турар, үлэтэ үгүс, уустук даҕаны. Ол эрээри эбии үөрэхтээһин үөрэҕин биир көрүҥэр киирсэн, оҕолор кылааһынан бурдугу ыраастыырга биирдэ субуотунньуктаан кэбиһэллэр. Бэйэ бурдугуттан оскуола асчыттара оҕолорго араас бурдук аһы астаан үөрдэллэр, — диэн кэпсиир эбии үөрэхтээһин маастара Ирина Карпова.

Онон Майа олохтоохторо сонун бородууксуйаны “Ларионов оскуолатын бурдуга” диэн ааттаан, бренд оҥорон, хамаҕатык атыылаһаллар. Ол туоһута — киэһэ Култуура киинигэр “Удьуор утума” сыл арыллыытыгар кэлбит дьон оскуола быыстапкатыттан атыылаһан, “Maja Kuolas” диэн фирменнэй бэлиэлээх бурдуктаах бакыаты тута сылдьаллара.

“Сакаас буолунай!”

Салгыы оскуола дириэктэрэ Павел Васильев мастарыскыайдарга сирдээн киллэрдэ. Киирээти кытта лазернай ыстаныак турар. Онно оҕолор араас күрэс, тэрээһин куубагын, мэтээлин оҥорон таһаараллар. Онон ханна да тугу да сакаастыы сүүрбэттэр — б?арытын бэйэлэрэ оҥорон таһаараллар. Салгыы тимир уонна мас оҥоһугу оҥорор мастарыскыайдар үлэлэрин кытта билистибит. Манна эмиэ анал тэрил арааһа. Тимиринэн мангааллары, боруоталары оҥороллор эбит. «Мантан саас үлэ үгүс — сакаас буолунай!” диэн киэн тутта этэр Павел Васильевич. Паарта олоппосторо эмиэ өрөмүөҥҥэ «уочараттаан» сыталлар. Маны эмиэ оҕолор бэйэлэрэ иһэрдэллэр эбит. Мастарыскыайга үлэлээн баран, суунар-тараанар усулуобуйа кытта учуоттаммыт.

Эбии үөрэхтээһин дьиэтиттэн төннөн иһэн, тэпилииссэ уонна гараас турар тиэргэнигэр тохтоон аастыбыт. Тэпилииссэ билигин ыал аайы баар буолан, оҕуруот аһын үүннэриини тохтотон, арассаада атыытын үөрэтэн көрбүттэр. Ол улахан «тыаһы таһаарбыт». Олохтоохтор «Ларионов оскуолатын арассаадатын хаачыстыбата — оһуобай!» диэн уос номоҕо оҥорон, сонун көрүҥ былдьаһыгынан барар буолбут. Онон муус устартан тэпилииссэ оттуллан, арассаада үүннэриллэр буолбут. Сотору кэминэн былааҥҥа бу оскуола выпускнига, академик Михаил Лебедев аатынан оскуола научнай кулуубун аһаары бэлэмнэнэллэр.

…Ити курдук, Мэҥэ Хаҥалас улууһун Майа орто оскуолатын В. П. Ларионов аатынан агро-оскуола салалтата урбаан салаатыгар олохтоохтук ылсан, бурдук ыһыытыттан саҕалаан, типография бородууксуйатыгар тиийэ оҥорон таһаарыы бары көрүҥүн толору баһылаабыт оҕону үөрэтэн, иитэн таһаарарга дьулуһар.

Октябрина Прокопьева, В. П. Ларионов аатынан агро-хайысхалаах оскуолаҕа производственнай үөрэҕи салайар маастар:

— Эмтээх оту Хаптаҕайга уонна Ороссолуодаҕа баар лааҕырдарбытыгар оҕолорунан анал кыраапыгынан хомуттарабыт. “Оҕонньор ото” (“Вероника седая”) уонна боҕоруоскай от Хаптаҕай диэки үчүгэйдик үүнэллэр. Онно оту миэстэтигэр хатараллар, наардыыллар. Күһүн үөрэх дьыла саҕаланнаҕына, оҕолор хомуйбут отторун атыыга бэлэмнээн суулууллар, анал хааларга уган бэлэмнииллэр. Атыыга барар от хоруопкаларын соҕуруу куораттартан, Кытайтан тиийэ сакаастаан ылабыт. Онон бэлэх табаарынай көстүүтэ дьон болҕомтотун эмиэ тардар.