Маһы эмиэ ыллатар норуот ырыаһыта  Юрий Баишев

Суорун Омоллоон аатынан Опера уонна балет тыйаатырын сүрүн артыыһа, умсугутуулаах уобарастары кыайа-хото тутар, опера артыыһын маастарыстыбатын толору баһылаабыт Юрий Баишев – испэктээккэ баритон куолас партияларын толорор сыана маастардарыттан  биир сүрүннэрэ.

 — Юрий Валерьянович, Суорун Омоллоон аатынан Опера уонна балет тыйаатырыгар хайа күн үлэлии кэлиэххиттэн, тута операҕа сүрүн партиялары толорон барбытыҥ.

— Мин 2000 сыллаахха М. П. Мусоргскай аатынан Ураллааҕы судаарыстыбаннай консерваторияны бүтэрэн кэлиэхпиттэн сүрүн партиялары толорууга, этэргэ дылы, тута оройбунан түспүтүм. Тоҕо диэтэххэ, консерваторияттан үс партияны (“Евгений Онегин”, “Севильскэй цирюльник”, “Травиата) “кыбынан” кэлбит киһи улахан бэлэмнээҕим. “Травиата” уонна “Севильскэй цирюльник” испэктээктэри нууччалыы уонна Италия тылынан хайыы үйэ үөрэтэн кэлбитим. Билигин санаатахпына, сыанаҕа хайдах туттарбын, төһө долгуйарбын уонна да атын хаачыстыбаларбын билээри, “Ньургун Боотур” операҕа Айыы Дьураҕастай оруолугар тургутан көрбүттэрэ. Ону этэҥҥэ ааспыппын быһыылаах, тута “Евгений Онегиҥҥа” ылбыттара.

— Итинник кыах артыыска барытыгар бэриллибэтэ буолуо?

— Араас буолар. Сорох артыыстар консерваторияттан толору бэлэм кэлэллэр, оттон сорохтор үөрэхтэрин да кэнниттэн тыйаатырга 2-3 сыл партияларын үчүгэйдик үөрэтиэхтэрин наада буолар.

— Опера артыыһа буоларга куолас эрэ буолбакка, тас көстүү оруоллаах дуо?

— Суох. Ханнык баҕарар опера партиятын толорорго, биллэн турар, бастаан ырыаһыттан куолаһа ирдэнэр. Ол иһин, бастатан туран, партиялары хайаан даҕаны кыайа тутан толорор буолуохтааххын. Онно бэйэҥ өйүҥ-санааҥ, төһө мындырыҥ, тиэкиһи өйгөр тутар дьоҕуруҥ, омук тылын билииҥ барыта оруоллаахтар.

“Идэ бэйэтэ булбута”

— Ырыаһыт, опера ырыаһыта буолар санааҕа хаһан кэлбиккиний?

— Быһаччы эттэхпинэ, миигин идэ бэйэтэ булбута. Ырыаһыт буолуом диэн хаһан да сыал-сорук туруорумматаҕым. Арай, операны сөбүлүүр буоламмын, наар ону батыһа, эккирэтэ сылдьыбытым, ол иһин ырыаһыт буолар дьылҕабын таба тайаннаҕым буолуо… Саҥаттан саҥа муусуканы, операны, арияны үөрэтэҕин. Ол үөрүүтүгэр уйдара сылдьан, тыйаатыр үлэһитэ буолан хааллаҕым.

— Дьоҥҥор-сэргэҕэр, төрдүгэр ырыаһыттар бааллара дуо?

— Арассыыйа уонна СӨ норуодунай артыыската Альбина Борисова — ийэм бииргэ төрөөбүт балта.

— 2004–2005 сылларга опера дойдутунан биллэр Италияҕа вокальнай стажировканы барыыҥ, омук артыыстарын кытары биир сыанаҕа үлэлээһиниҥ ырыаһыт киһиэхэ туох уратыны биэрбитэй?

— Төһө да опера төрүт дойдута буоллар, вокал өттүнэн ураты тупсан, куолаһым чөллөрүйэн кэлбитэ диэн этэр кыаҕым суоҕа. Ол гынан баран, Италия муоратын салгынынан сайа тыыныы, дьонун-сэргэтин кытары чугастык билсии, былыргы архитектураларын, түмэллэрин илэ хараххынан көрүү, бу дойду улуу композитора Джузеппе Верди олорон ааспыт сиригэр икки атаххынан үктэнии миэхэ элбэҕи биэрбитэ, өй-санаа өттүнэн сайдан, ис турукпунан чугастык ылынан кэлбитим.

Мин үөрэнэр кэммэр кытайдар да, дьоппуоннар да бааллара. Үксүн наар Соҕуруу Кэриэйэ устудьуоннарын кытары алтыспытым. Кинилэр вокальнай ускуустубалара таһыччы күүстээх этэ, 5 омук тылынан холкутук кэпсэтэллэрэ. Билиҥҥи ыччаттарбыт кинилэр курдук омук тылларын таһыччы билэллэрэ буоллар, үүнэллэригэр-сайдалларыгар төһөлөөх көмөлөөх буолуо этэй дии саныыбын.

— “Бу — ордук сөбүлүүр оруолум, операм” диэн чопчулаан этиэххин сөп дуу?

— Оннук диэн суох. Сахалыы да, нууччалыы да, омуктуу да элбэх операны ис-испиттэн сөбүлүүбүн,  биири эмэ ураты чорботорум диэн суох. Хомойуох иһин, сорох опералар, үбүлээһин көрүллүбэтинэн, биһиэхэ турар кыахтара суох. Ол эбэтэр ханнык эрэ партияны толоруоххун баҕарбытыҥ да иһин, манна ыллыыр кыах суох буолар. Ол оннугар сорох аныгы опералары соччо ылыныа суоххун, ис айылгыҥ сөп түбэһиэ суоҕун эмиэ сөп.

— Холобур, “Манчаары” уонна “Кинээс Игорь” уо. д.а. Омос көрдөххө, чыҥха атын партиялар. Оттон уобарастан уобараска көһүү артыыс анала буолуо?

— Чуолаан “Манчаары”, “Кинээс Игорь” испэктээктэринэн эрэ холобурдаатахха, муусукаларынан да, суруллубут кэмнэринэн да уратылаахтар. Итиннэ барытын муусука быһаарар диэххэ сөп. Мусукаалынай үөрэхтээх киһи ис айылҕатын өссө арыйан, хас биирдии композитор туппут аккордун фортепианоҕа оонньоон көрдөҕүнэ — хас биирдии килиэккэҕэр иҥэр уонна бэйэҕин салайан барар. Уобараһыҥ диэн итиннэ сытар.

“Уһанар дьоҕур “сүгүннээбэт”

— Эн артыыс идэҕиттэн ураты өссө уран уус буоларгын билэбит.

— Оҕо эрдэхпиттэн кыралаан уһанабын. Мэҥэ Хаҥалас улууһун Төҥүлү оскуолатын мастарыскыайыгар маһынан быһан оҥорорго үөрэтэллэрэ. 2–3 кылаастарга үөрэнэ сырыттахпына быһыылааҕа, бэйэм толкуйдаан тугу эрэ кыһан оҥорбуппун быыстапкаҕа туруорбуттара. Онно үлэ учуутала Гаврил Андреевич Сотников: “Бу оҕо дьоҕурдаах буолуон сөп эбит”, — диэн мастарыскыайыгар ыҥыран, үөрэтэн барбыта. 9‑с кылааска быһыылааҕа, сылгы оҕотунуун хаары хаһан аһыы сылдьарын оҥорбуппут. Ол үлэнэн Майаҕа оскуола оҕолорун күрэхтэригэр кыайбыппыт. Онтон эрдийэн буолуо, куоракка өрөспүүбүлүкэтээҕи улахан күрэхтэһиигэ анаан кымыс иһитин кэмпилиэгин (улахан чорооннору, кытыйалары, хамыйахтары) оҥорон, Дьокуускайга ыыппыппыт. Морилканан буолбакка, киил буолбут хатырыктары баалынайга бытарытан, ону уулаан оргутан, хатырык уутунан кырааскалаан, сахалыы оһуору түһэрэн оҥорбут үлэлэрбит бастаабыттара. Кыайыы, үөрүү-көтүү өрөгөйүн билбиппит. Аны ол үлэлэрбитин Москваҕа ВДНХ Бүтүн Арассыыйатааҕы быыстапкаҕа ылбыттара, оҥоһуктарбыт бэйэбитигэр төннүбэтэхтэрэ. Ис дьыала министиэристибэтэ атын сиртэн кэлбит омук ыалдьыттарыгар бэлэхтээбит диэн буолбута.

Онон, оҕо эрдэхпиттэн баар дьоҕурум батарбат быһыылаах, билигин да уһанарбын сөбүлүүбүн. Дьиҥэр, бастаан тимиринэн уһаныахпын санаталаан ылбытым. Үөрэнэн, үлэлээн, арыый нус-хас олоххо тиийэн, чааһынай дьиэлэнэр баҕабын толорон баран, уһанар дьоҕурум “сүгүннээбэт” диэххэ сөп. Өбүгэлэрбитигэр, эһээм өттүнэн уһанар дьоннор эмиэ бааллара.

— Бэйэҥ сөбүлүүргүнэн дьарыктанан, үлэттэн да сынньана түһэриҥ буолуо?

— Наар улахан тыастан-уустан, муусука күүстээх дорҕоонноруттан киһи син биир сылайа быһыытыйар. Ол иһин, уһаннахпына, нус-хас буолабын, улаханнык дуоһуйабын. Оччотугар сылайбытыҥ ааһан, тыйаатырга эмиэ саҥа күүһүнэн үлэлиигин. Билигин сүрүннээн дьиэ малын-салын, миэбэлин оҥоробун. Соҕотоҕун үлэлиирбин сөбүлүүбүн. Ардыгар ыксаллаах үлэ буоллаҕына, кэргэним нарылаан көмөлөһөр.

— Дьиэ кэргэниҥ туһунан билиһиннэрэ түстэххинэ?

— 1994 сыллаахха ыал буолбутум. Кэргэним Мария Андреевна Баишева миигин кытта консерваторияны тэҥҥэ бүтэрэн кэлбитэ. Онон, дьиэбитигэр-уоппутугар, тыйаатырбытыгар куруук бииргэбит. Уоллаах-кыыс оҕолорбут кынат үүннэринэн, куорсун анньынан, ыал буолан туспа барбыттара ыраатта.

ххх

Саха Өрөспүүбүлүкэтин норуодунай уонна үтүөлээх артыыһа, баритон куоластаах Юрий Баишев – “Кыһыл көмүс мааска” тыйаатыр бэстибээллэрин, Москваҕа Саха сирин Күннэрин, омук сирдэригэр гостуруоллар кыттыылаахтара, улахан гостуруоллар сүрүн солистара, элбэх куонкурус лауреата, А.Ильина аатынан тыйаатыр Гранын туһааннааҕа.