Михаил Иванов – кикбоксинг эйгэтигэр биллэр аат

Саха кикбоксинга аан дойдутааҕы аренаҕа – күүстээх санаа кэриэтэ. Ол гынан баран, идэтийбит дьон билэллэр — мэтээллэр былчыҥынан буолбатах, санаа күүһүнэн уһаарыллаллар.

Успуорт олох дьылҕатын хайдах уларытарын уонна эрчиллэр саала тоҕо олох оскуолата буоларын туһунан саха успуордун легендата, муударай уһуйааччы уонна үрдүк таһымнаах идэлээх Михаил Ивановы кытта кэпсэттибит.

Михаил Иванов – кикбоксинг эйгэтигэр биллэр аат. Кикбоксиҥҥа Арассыыйа сүүмэрдэммит хамаандатын хапытаана, физическэй култуура магистра, Аан дойду Куубагын хаһаайына уонна Арассыыйа үс төгүллээх чөмпүйүөнэ. 200-чэкэ күүстээх киирсии уонна 160-ча чаҕылхай киирсии кыайыылааҕа. Ол эрээри, бүгүн кини сүрүн арената – эрчиллэр саала, онно кини салайыытынан уолаттар да, кыргыттар да дьарыктаналлар. Билигин кини сүрүн соруга – успуордунан Саха сирин кэлэр көлүөнэ майгытын-сигилитин «уһаарыы» буолар.

Саха сирин сүүмэрдэммит хамаандата

Бүгүн саха кикбоксингын оскуолата – хаачыстыба бэлиэтэ. Дойду чөмпүйэнээттэрин таһымыгар Саха Өрөспүүбүлүкэтин сүүмэрдэммит хамаандата биир саамай күүстээх уонна ытыктанар хамаанданан ааҕыллар. Саха кикбоксингын ситиһиитэ –  эмискэ күөдьүйэн тахсыы буолбатах.  90-с сылларга дириҥник силиэстэнэн-мутуктанан тахсыбыт үгэс — өрөспүүбүлүкэбитин дойду киирсиитин биир сүрүн киининэн оҥорбута.

«Чыпчаалга суолу биһиги «убайдарбыт» – бастакы долгун легендарнай бөҕөстөрө тэлбиттэрэ. Кинилэр ааспыт үйэ бүтүүтүн уустук уон сылыгар аан дойду таһымыгар Саха сирин аатын ааттатан, аан дойду чөмпүйэнээттэригэр кыһыл көмүс мэтээллэри ылбыттара. Кинилэр кыайаллара ити эрэ буолбатах – кинилэр эталлон олохтообуттара, биһиги бүгүн эрэллээхтик иһэр суолбутун арыйбыттара. Биһиги, тириэньэрдэр уонна күрэсчиттэр, билиҥҥи көлүөнэҕэ улахан эппиэтинэһи  сүгэбит. Кэнники уон сыл устата Саха Өрөспүүбүлүкэтин сүүмэрдэммит хамаандата Арассыыйа уонна аан дойду успуордун үрдүкү лигэтигэр бэйэтин статуһун тохтоло суох бигэргэтэр, – диэн кэпсиир Михаил. – Ити түбэспиччэ табыллыы  буолбатах —  ити тиһиктээх үлэ түмүгэ. Муҥутуур чыпчаалбыт 2021 сылга буолбута, ол сыл биһиги үс бөҕөспүт – Тимофей Сивцев, Петр Васильев уонна мин, тириэньэрбит Андрей Алексеев салалтатынан, араас ыйааһыннарга дойду чөмпүйүөннэрэ буолбуппут. Биһиги бары – араас улуус уолаттара, Италияҕа ыытыллыбыт аан дойду чөмпүйэнээтигэр Арассыыйа чиэһин көмүскээбиппит. Оттон Арассыыйа чөмпүйэнээтэ –  сүрүн күрэх, рейтинг чыпчаала. Дойду бастыҥ үс кикбоксерын ахсааныгар киирии эмиэ сүҥкэн үлэ. Мин бэйэм ити ааты үстэ бигэргэппитим».

Уон биэс сааска саҕаламмыт дьарык

Михаил бэйэтин устуоруйата – дьиҥнээх успуорт олоҕун  биир чаҕылхай холобура. Аҕата күрэсчит – биатлонист уонна тустуук, успуорт маастарыгар кандидат буоларын үрдүнэн, Михаил бэйэтэ саалаҕа арай 15 сааһыгар  кэлбитэ.

«Оҕо эрдэхпиттэн киирсии туһунан киинэлэри сөбүлээн көрөрүм, күүстээх аҕабын көрөн, кини курдук буолуохпун баҕарарым. Ол эрээри,  хайдах эрэ бэйэтэ сирдээн, тириэньэр Анатолий Романович Кутуковка доҕотторбун батыһан, улаатан эрэр сааспар кэлбитим. Тайскай бокс секциятын боруогун атыллаат да, тута өйдөөбүтүм: бу – миэнэ. Ол күнтэн ыла биир да эрчиллиини биричиинэтэ суох көтүппэтэҕим».

Эр дьон эйгэтэ уонна уһуйуу

Билигин Михаил Иванов успуорка мэтээллэри эрэ буолбакка, уопсастыбаҕа улахан суолталаах соругу толорор. Элбэх уол толорута суох дьиэ кэргэҥҥэ улаатар кэмигэр, тириэньэр эр киһи буола улаатарга көмөлөһөр.

«Киирсиилэр (единоборства) – ураты эр дьон кэлэктиибэ. Манна уол кыра сааһыттан үөрэнэр — ураты усулуобуйаҕа үөрэнэргэ, эр дьон өйүн-санаатын ылынарга уонна аҕа саастаахтары убаастыырга. Төрөппүттэриттэн ураты, киниэхэ саҥа аптарытыат – тириэньэр үөскүүр. Оҕо саамай ыарахан түгэннэри туоруурга, психологическай баттааһыны утарылаһарга уонна, саамай сүрүнэ, бэйэтин кыайарга үөрэнэр. Бу – күүстээх майгы-сигили акылаата. Бары уолаттарга, ордук аҕата суох улаатар оҕолорго, наадалаах успуорт олох оскуолата буолар. Онно кинилэр аҕа курдук өйөбүлү уонна сөптөөх иитиини ылаллар».

Михаил Иванов санаатынан, успуорт –  кырдьык туоната, манна түмүк эн уурбут сыраҕыттан быһаччы тутулуктаах. Бу оҕолору халааҥҥа «былытынан дайбакка», бэйэлэрин олохторугар дьайар кыахтарын өйдүүргэ үөрэтэр.

«Ханнык баҕарар успуорт, бастатан туран, сыалга дьулуур уонна бэрээдэк. Манна оҕо өйдүүр — мэтээли ылыаххын баҕарар буоллаххына, ону үлэлээн ылыахтааххын, сыраҕын ууруохтааххын – ким да эйиэхэ босхо бэлэхтээбэт. Биһиги оҕолору тулуурга үөрэтэбит. «Мин чөмпүйүөн буолуохпун баҕарабын» диир кыра — манна улахан хардыы оҥоруохха наада. Оттон мин, уһуйааччы быһыытынан, итиннэ көмөлөһөбүн».

Сүрүн болҕомто – хаачыстыбаҕа

Михаил психологическай өрүккэ улахан болҕомтону уурар. Тириэньэр этэринэн, оҕо көҕө – наһаа кэбирэх тэрил, ону үрдэтиллибит ирдэбилинэн түргэнник алдьатыахха сөп. Михаил дьулуур уонна өйөбүл икки ардыгар тэҥнэһиини тутуһар.

«Аныгы успуорт олоҕор биһиги үгүстүк маннык хартыынаны көрөбүт — бастакы көҕүлээһин төрөппүттэртэн тахсар, чуолаан кинилэр оҕолорун кэлэр ситиһиилэригэр эрэммитинэн секцияҕа аҕалаллар.  Ол эрээри, статистика көрдөрөрүнэн, оҕолор үгүс өттүлэрэ «бэйэлэрин туһугар» дьарыктаналлар, уонна аҕыйах эрэ бырыһыана идэтийбит аренаҕа туһаайан дьарыктанар. Мин уһуйааччы быһыытынан тутуһар ньымам – түгэни хаһан да ыксаппат буолууга сытар.

Бастакы сорук – бөҕөһү бэлэмнээһин буолбатах, оҕоҕо успуорду таптыырыгар көмөлөһүү. Биһиги акылаат уурабыт, бэрээдэги, сылайыыны туоруур дьоҕуру, саалаҕа тохтоло суох сылдьыыттан кэлэр үөрүүнү. Мин үөрэнээччилэрбин хаһан да психологическайдык баттаабаппын уонна кинилэр күрэхтэһэргэ «эбээһинэстээхтэр» диэн өйдөппөппүн. Күрэхтэһэр баҕа оҕо иһигэр бэйэтэ ситиэхтээх. Күрэхтэһии тыына тириэньэр эбэтэр төрөппүт баттааһыныттан буолбакка, айылҕа быһыытынан уһуктар түгэнигэр, дьиҥнээх ситиһиигэ тиийэр кыах хас эмэ төгүл улаатар. Дьэ итинник, ис, өйдөммүт көх, көннөрү эрчиллиилэри чөмпүйүөн буолуу суолугар кубулутар. Мин иитиллээччилэрбэр куруук этэбин: «Эн ис сүрэххиттэн баҕардаххына – мин эйигин бэлэмниэм уонна кыайаргар көмөлөһүөм». Ол гынан баран, ити уот суоҕун эрээри, биһиги майгыны-сигилини эрэ оҥоробут. Тоҕо диэтэххэ, оҕо киирсии туһугар бэйэтэ талан ылыыны оҥорор түгэнигэр, кини кыаҕа муҥутуурдук арыллар. Дьэ итинник оҕолор түмүгэр чыпчаалга тиийэллэр, успорка эрэ буолбакка, олохторугар эмиэ бэйэлэрин дьылҕаларын хаһаайыттара буолаллар».

Ааҕааччыларга анаммыт тыл

Михаил Иванов итэҕэйэринэн, кут-сүр хас биирдии киһиэхэ баар, ону сөптөөх хайысханы тэлэн  биэриэххэ наада. «Ааҕааччыларга, бастатан туран, доруобуйаны баҕарабын. Оҕолоргутун кыра саастарыттан успуорка биэриҥ. Хайаан да киирсиини талар ирдэммэт – ханнык баҕарар успуорт көрүҥэ буолар. Сүрүнэ – хамсаныы, бэрээдэк уонна оҕоҕут олоҕун тухары илдьэ сылдьыахтаах сыаннастара. Өйдөөҥ, чөмпүйүөн буолумуохха сөп, ол гынан баран, хас биирдии киһи — Киһи буолан хаалыахтаах».

Диана Сивцева