Наталья Сосина: «Кырачааны кыһаллан тыыннаах хаалларыы – биһиги үлэбит»

Неонатолог быраастар кэмин иннинэ күн сирин көрбүт кырачааннар олохторун быыһыырга сүрүн оруолу ылаллар. Кинилэртэн биирдэстэрэ – РФ үтүөлээх бырааһа, Дьокуускайдааҕы килиниичэскэй балыыһа иһинэн Перинатальнай киин саҥа төрөөбүт уонна кэмин иннинэ төрөөбүт кырачааннар патологияларын отделениетын сэбиэдиссэйэ Наталья Сосина.

40‑ча сыл үлэлээбитим тухары балысхан сайдыы барда

— Саҥа төрөөбүт уонна кэмин иннинэ төрөөбүт кырачааннар патологияларын отделениета — оҕо харыстабылыгар үлэлиир отделениелартан биир уустуктара. Кэмин иннинэ төрөөбүт оҕолору эмтээн, көрөн-истэн чэгиэн оҕону ийэтин кытары дьиэтигэр таһаарыы биһиги идэбит аналынан буолар.

Неонатолог бырааһынан 40‑ча сыл үлэлээбитим тухары балысхан сайдыы барда: мэдиссиинэ тиэхиньикэлэрэ сайыннылар, урут монитордар да суохтара, биирдэ туттуллар үстүрүмүөммүт да аҕыйаҕа. 1990‑с сылларга бэл, кырачааннарга булкаас аһылык (смесь) да суоҕа.

Билигин биир тыһыынча нэһилиэнньэҕэ биир сааһыгар диэри өлүү көрдөрүүтэ Саха сиригэр Арассыыйа уонна Уһук Илин көрдөрүүлэриттэн кыра. Бу барыта — улахан үлэ түмүгэ. Бастатан туран, Доруобуйа харыстабылын министиэристибэтин өйөбүлүнэн каадырынан хааччыллыыбыт үчүгэй, аныгы тэриллэргэ үлэлиибит, быраастарбыт саҥа ньымалары түргэнник ылыналлар. Биһиги Рита Гаврилова, Радомир Александров курдук уһулуччулаах оҕо быраастарын үөрэнээччилэрэбит. Кинилэр биэрбит билиилэрэ, уопуттара көлүөнэттэн көлүөнэҕэ салҕанар.

Идэ уонна үлэ уратылара

— Перинатальнай кииҥҥэ сылга 800‑чэ оҕо киирэн тахсарыттан 50 бырыһыана — кэмин иннинэ төрөөбүт кырачааннар. Кырачаан киһи бу күн сиригэр тоҕо эрдэлээн кэлэрий? Сүрүннээн оҕолонуохтаах ийэ доруобуйатыттан тутулуктаах. Доруобуйалара мөлтөх (хроническай ыарыылаах) эбэтэр оҕо күүтэр кэмнэригэр кэтээн көрүүгэ сылдьыбатах ийэлэр оҕолорун кэмин иннинэ төрөтөллөр. Кэмин иннинэ төрөөбүт оҕо тыҥата ситэ сайдыбакка, бэйэтэ тыынара ыарахан, ол иһин реанимацияҕа аппараатынан тыыммыт оҕолору биһиги отделениебытыгар аҕалаллар. Ону сэргэ патологическай желтухалаахтар элбээн иһэллэр, инфекциялаах, пневмониялаах оҕолору эмтиибит. Хамсык кэмигэр ыалдьыбыт оҕолор «кыһыл зонаҕа» эмтэммиттэрэ. Саҥа төрөөбүт оҕо улахан киһитээҕэр арыый чэпчэкитик аһарар этэ.

Отделение сэбиэдиссэйэ диэн, үлэ үлэ курдук дии саныыбын. Сүрүнэ, үлэ хаамыытын, ол иһигэр хайа оҕо ханнык отделениеҕа эмтэниэхтээҕин табатык тэрийиэххэ, симиэнэлэри сөптөөхтүк туруоруохха наада. Онуоха ыстандаартынан үлэлиибит. Саҥа төрөөбүт кырачааннары кытары үлэҕэ сүрүнэ — «куттал суох буолуутун зонатын» эҥкилэ суох тутуһуохтаахпыт. Ол эбэтэр ханнык үстүрүмүөн ханна, хайдах обработкаланара, балааталары нэдиэлэ аайы олохтоохтук сууйуу-сотуу, дезинфекциялааһын, мэдиссиинэ тэриллэрин сөптөөхтүк харайыы, туттуу уо. д.а. Маны барытын сэбиэдиссэй уонна ыстаарсай сиэстэрэ сүрүннүүллэр.

Саҥа төрөөбүт уонна кэмин иннинэ төрөөбүт кырачааннар отделениетын сэбиэдиссэйэ Наталья Сосина бэлиэтииринэн, билигин каадырынан хааччыллыы үчүгэй. Тэҥнээн көрдөххө, 1990‑с сылларга 30 куойкалаах оҕо өрөспүүбүлүкэтээҕи балыыһата 3 эрэ мэдиссиинэ сиэстэрэлээҕэ. Онтон Перинатальнай киин тутулларыгар сиэстэрэлэри, быраастары тус-туспа бэлэмнээһин саҕаламмыта, элбэх штат көрүллүбүтэ. Онон билигин Мэдиссиинэ национальнай киинин иһинэн Перинатальнай киин да, куорат Перинатальнай киинэ да наадалаах каадырдарынан толору хааччыллыылаахтар. Наталья Титовна үөрэ-көтө бэлиэтииринэн, ол да иһин көрдөрүү тупсар.

— Үрүҥ халааттаах аанньал уонна салайааччы киһи үлэ чааһа бүппүтүн да иһин, дьиэҕэр-уоккар кэлэн да үлэҕин умнубатыҥ буолуо?

— Оннук. Син биир үлэҕэр курдук турукка сылдьаҕын, мэлдьи төлөпүөнүнэн сибээскэ баар буолаҕын. Урут төрүүр дьиэҕэ суукканы быһа үлэлиир неонатолог бырааспыт да суоҕа. 1990‑с сылларга үлэбит наһаа тыҥааһыннаах этэ, атын улуустарга суһал түбэлтэлэргэ бэйэбит көтөрбүт. Билигин санитарнай авиация баар.

— Күн сиригэр саҥа киһи кэлиитэ диэн?..

— Оҕо төрөөһүнэ — дьол. Ийэ барахсан үчүгэйдик төрөөтөҕүнэ, оҕо бэбээрэр саҥатын иһиттэххинэ, санааҥ көтөҕүллэр. Оттон ийэ ыараханнык оҕолоноро, биллэн турар, хомолтолоох. Биһиги отделениебытыгар киирбит хас биирдии кырачааны көрөн-истэн, кыһаллан тыыннаах хаалларыы, оҕо тэҥэ оҥоруу — биһиги үлэбит.

Перинатальнай кииммитигэр биһиэхэ эмтэммит оҕолору салгыы 3 саастарыгар диэри кэтээн уонна эмтэниилэрин салайан биэрэр катамнез отделениета 2018 сылтан үлэлиир. Ол да иһин уонна билигин социальнай ситимнэринэн көрөн, биһиэхэ эмтэммит кырачааннарбыт улааппыттарын, этэҥҥэ сылдьалларын билэн, үөрэбит, дьоллонобут.

Идэни баһылыыр туһугар

Наталья Сосина үрүҥ халааттаах аанньал идэтин таларга оскуолаҕа сылдьан быһаарыммыта. Пермь куоракка судаарыстыбаннай мэдиссиинискэй институт педиатрическай факультетын бүтэриэҕиттэн ыла оҕо бырааһынан 40‑ча сыл (35 сыл неонатолог бырааһынан) үлэлиир. Үөрэҕин бүтэрээт, Бүлүүгэ 4 сыл үлэлээбитэ. Оччолортон да үүнэр-сайдар кэскиллээх быраас 1988–1990 сылларга Томскайга ординатураҕа үөрэммитэ. Билии-көрүү киэҥ аартыгын арыйбыт неонатолог быраас 1990 сылтан Дьокуускайга оҕо өрөспүүбүлүкэтээҕи балыыһатыгар саҥа төрөөбүт оҕолор отделениеларыгар үлэлии киириэҕиттэн күн бүгүҥҥэ диэри кырачааннары кытары алтыһар. 1991 сыллаахха кинини бу отделение сэбиэдиссэйинэн анаабыттара. Салайар отделениета 1998 сыллаахха Дьокуускайга Мэдиссиинэ национальнай киинин иһинэн Ийэ уонна оҕо харыстабылын киинэ арыллыбытыгар саҥа төрөөбүт оҕолор отделениеларыгар көспүтэ. Үс саҥа салаа баарыттан Наталья Титовна ситэ сайдыбатах оҕолору тыыннаах хаалларар аналлаах отделениены талбыта. Бу отделениеҕа 1998 сылтан сэбиэдиссэйдээн, олус эппиэтинэстээх үлэни нарын санныгар сүкпүтэ. 2014 сыллаахха куораттааҕы Төрүүр дьиэҕэ саҥа төрөөбүт оҕолорго реанимация отделениета арыллыбыта. Бу отделение биир соругунан 2018 сыллаахха аһыллыахтаах Перинатальнай кииҥҥэ үлэһиттэри үөрэтии, бэлэмнээһин буолбута. Онон манна аһыллыбыт 6 куойкалаах саҥа отделениеҕа кырачааннары кытары үлэлиир улахан уопуттаах Наталья Сосина неонатолог бырааһынан үлэлии кэлбитэ.

Ити курдук, талан ылбыт идэтигэр бэриниилээх, уопуттаах Наталья Титовнаны өрөспүүбүлүкэҕэ арыллар саҥаттан саҥа отделениеларга, кииннэргэ салайааччынан ыҥыран, кини оҕо балыыһата сайдарыгар олук уурсубут киһинэн буолар. Үөрэппит, иитэн-таһааран такайбыт исписэлиистэрэ эмиэ элбэхтэр. Кыратык устуоруйаны сэгэтэн ыллахха, 1967 сыллаахха аан бастаан аһыллыбыт оҕо балыыһатыгар саҥа төрөөбүт оҕолор патологияларын отделениетын Рита Гаврилова, онтон Надежда Винокурова салайбыттара. Онтон 1990 сыллартан сэбиэдиссэйинэн анаммыт Наталья Сосина ыарыһах оҕолорго анал көмөнү оҥорор отделение үһүс көлүөнэ салайааччытынан буолар.