Нэдиэлэ күннэрин сахалыы ааттарын түөрт барыйаана

     Нэдиэлэ күннэрин сахалыы ааттарын төһө билэҕит? Үгүстэр үөрэнэн хаалбычча “понедельник” эбэтэр тупсаран, сахатытан “бэнидиэнньик” диибит. Түҥ былыр сахалар, бука, туох эрэ диэн быһааран, саҥаран кэллэхтэрэ.  

1990-с сылларга нэдиэлэ күннэрин бииринньик, иккинньик, үһүнньүк, түөрдүнньүк, биэһинньик, быыс күн, өрөбүл диэн ахсаанынан ааттыы сылдьыбыттара. Оннооҕор хаһыаттар бастакы сирэйдэригэр суруйаллара. Ол эрээри, сахалыы тыллаах  тоҕо эрэ ылымматаҕа, олоххо кыайан киирбэтэҕэ.

Саха Өрөспүүбүлүкэтин Үөрэҕин министиэристибэтэ бигэргэтэн, 1992 сыллаахха тыл үөрэхтээхтэрэ Т.И.Петрова, В.Р.Шишигина хомуйан оҥорбут “Саха төрүт культурата. Учууталга көмө” кинигэ II чааһын түбэһэ түһэн дьонтон ыллым.  Манна нэдиэлэ күннэрэ букатын уратытык суруллубуттар.

“Сэттэ күн. Нэдиэлэни сэттэнэн ааҕыы бары норуоттарга баар, ол барыта ый сэттэлии хоно-хоно уларыйыытын кытта ситимнээх эбит. Аан дойду норуоттара 7 ахсааны туттар төрүөтүнэн Күн, Ый уонна киһи хараҕар өрүү чуолкайдык көстөр Меркурий, Венера, Марс, Юпитер, Сатурн планеталар буолбуттар. Сир олохтоохторо ити чолбоннору таҥаралар дииллэрэ, онон 7 чыыһыла киһи  аймахха ытык сыыппара буолбута. Биэс чолбону уонна күнү, ыйы сыһыаран нэдиэлэ күннэрин маннык бэлиэтээбиттэрэ: бэнидиэнньик – ый күнэ (латыынныы день Луны), оптуорунньук – анарах күнэ (день Марса), сэрэдэ – мэндэҥэ күнэ (день Меркурия), чэппиэр – сэндэли күнэ (день Юпитера), бээтинсэ – дэллэҥэ күнэ (день Венеры), субуота – дьэндэли күнэ (день Сатурна), баскыһыанньа – күн күнэ (день Солнца)”, — диэн кинигэҕэ суруллар.

Билигин күннээҕи халандаарга нууччалыыны сахатытан бэнидиэнньик, оптуорунньук, сэрэдэ, чэппиэр, бээтинсэ, субуота, өрөбүл диэн суруйаллар. Истиэнэҕэ ыйынар халандаарга 12 ыйы барытын батараары үксүгэр икки-үс дорҕооҥҥо тиийэ кылгаталлар.

Сорох сахалыы тыллаах итиннэ сөпсөспөт. Тыл туһугар туруулаһар орто саастаах, сахалыы тиэрмини оҥорууга быһаччы кыттар дьон былырыыҥҥыттан-иллэрээ сылтан атын тылларынан солбуйан эрэллэр: нэдиэлэни – кэрдиис, бэнидиэнньиги – аан күн, оптуорунньугу – ханыы күн, сэрэдэни – орто күн, чэппиэри – чэбэр күн, бээтинсэни – чөл күн, субуотаны – сүбэ күн, өрөбүлү – өрөбүл күн дииллэр. Ол эрээри, нэдиэлэ бу күннэрэ күн бүгүн киэҥник тарҕана илик буолан, туттар да дьон аҕыйах.

Онтон эн, 21-с үйэтэ сахата, нэдиэлэ күннэрин туох диэн саҥараҕын, суруйаҕын, түөрт барыйаантан хайатын туттаҕын?