Николай Соловьев: «Бахмут мясорубкатыттан» тыыннаах хаалыы

«Уол оҕо биир күн ат өрөҕөтүгэр, биир күн ат уорҕатыгар» диэн норуот бэргэн этиитэ баар. Эбэтэр тимир төһөнөн элбэхтик элиллэр да, соччонон бөҕөргөөн, кытаатан барар дииллэр. Бүгүн биһиги байыаннай дьайыы кыттыылааҕа Николай Соловьеву кытары кэпсэттибит. Кини судаарыстыбаннай наҕарааданан – “За отвагу» мэтээлинэн уонна “Вагнер” ЧВК “За отвагу”, “За взятие Соледара”, “За взятие Бахмута”, “Бахмутская мясорубка” мэтээллэринэн наҕараадаламмыта.

Салайар үлэ

Николай Нам улууһун Арбын нэһилиэгэр төрөөбүтэ уонна ойор-тэбэр оҕо сааһа онно ааспыта. 2006 сыллаахха М. К. Аммосов аатынан Саха судаарыстыбаннай университетын Үп-экэнэмиичэскэй институтун бүтэрбитэ. Үлэтин Ыччат бэлиитикэтин министиэристибэтиттэн саҕалаабыта, онтон Ил Түмэҥҥэ, Тыа хаһаайыстыбатын министиэристибэтигэр, Нам улууһун дьаһалтатыгар, Арбын нэһилиэгин баһылыгынан уонна улуус баһылыгын бастакы солбуйааччынан, уопсайа судаарыстыбаннай сулууспа тиһигэр 14 сыл үлэлээбитэ. Эйэлээх олоххо кини араас салайар үлэҕэ эриллэн, сатабылын сайыннаран, дьон тэҥинэн сырдык кэскиллээх олоҕу олорон испитэ… Николай олоҕун суола эриэ-дэхси буолбатаҕа. Биир түгэн олоҕун тосту уларыппыта. Онтон сүрэҕин ыҥырыытынан, дууһатын толкуйунан атын суолу талбыта, Ийэ дойдутун көмүскүүр ытык иэһин толоро, байыаннай дьайыыга хорсуннук аттаммыта.

Байыаннай дьайыыга сылдьан ыарахан эчэйиини ылбыта, ол да буоллар санаата самныбатаҕа. Эмтэнэн баран Донецкай Норуодунай Өрөспүүбүлүкэҕэ баар тирэх пууҥҥа үлэлээбитэ. Ол кэннэ төрөөбүт Сахатын сиригэр төннөн, тутуу хампаанньатыгар киирбитэ. Онтон, 2024 с. СӨ Экологияҕа, айылҕаны туһаныыга уонна ойуур хаһаайыстыбатын министиэристибэтин Уу хаһаайыстыбатыгар уонна халаан уутун содулун туоратыыга, чөлүгэр түһэрэр үлэни тэрийиигэ ситэриилээх дириэксийэтигэр салайааччынан анаммыта.

Хантараак

Николай байыаннай дьайыыга бэйэтин баҕатынан 2022 сыл ахсынньы 2 күнүгэр «Вагнер» чааһынай байыаннай хампаанньаны кытта хантараак баттаһан барбыта. Бастатан туран, Ийэ дойду иннигэр ытык иэспин толоруом диэн, иккиһинэн, элбэх билэр дьоно, табаарыстара мобилизациянан барбыттара, үгүстэр суорума суолламмыттара төрүөт буолбута. Чугас дьоно, биллэн турар, хантараак баттаспытын билэн баран, олус долгуйбуттарын, сөбүлээбэтэхтэрин, ол да буоллар, эр киһи дойдутун көмүскүөхтээх диэн санааттан ылыммыттарын туһунан кэпсиир. Хас биирдии саллаат позывнойдаах буолар. Николай бойобуой доҕотторо «Тойон» диэн сөбүлээн ааттыыллара. Бу ааты мээнэ биэрбэтэхтэрэ, кини эрдэ нэһилиэк баһылыгынан, улуус баһылыгын солбуйааччынан салайар үлэҕэ эриллибит киһи, онно тиийэн да баран, көҕүлүүр дьоҕурдаах, лиидэр хаачыстыбалаах буолан, бэйэтин тула уолаттары түмпүтэ. Ол иһин бииргэ сылдьыбыт уолаттара ытыктаан ааттаатахтара.

Инники кирбии

Николай байыаннай дьайыы буола турар сиригэр оруобуна киирсии үгэнигэр тиийбитэ. Бастаан полигоҥҥа 21 күн байыаннай үөрэҕи, эрчиллиини ааспыттара, хайдах хамсанары, харыстанары, бастакы көмөнү оҥорууну үөрэппиттэрэ, аныгы тиэхиньикэ, сэп-сэбиргэл уратытын, инники күөҥҥэ сылбырҕа, түргэн-тарҕан буолуу ирдэнэрин билбиттэрэ. Ол кэннэ сарсыныгар инники кирбиигэ киирбиттэрэ. Оччолорго Соледар, Бахмут иһин кыргыһыы буола турара, онно дьиҥнээх дьулаан киирсии саҕаламмыта, дэлэҕэ даҕаны «бахмутскай мясорубка» диэн ааттаныа дуо. Атырдьах ыйын бүтүүтэ, элбэх күннээх хаан тохтуулаах кыргыһыылар кэннилэриттэн Кодема ылыллыбыта. Соледары уонна Бахмуту бастакыттан ылыы кыаллыбатаҕа. 2022 сыл ахсынньытыгар саҥаттан штурмалааһын саҕаламмыта, 2023 сыл тохсунньу 12 күнүгэр Соледар куорат босхоломмута.

Бастаан тиийбит дьоҥҥо манныгы көрүү соһуччу уонна уйулҕатынан ылынара ыарахан этэ. Ол туһунан бу курдук ахтар: “Сахалары, биһигини, үөрэҕи бииргэ ааспыт уолаттары барыбытын, иккилии-үстүү гына атын отделениеларга араарбыттара. Онуоха мин «үөрэҕи бииргэ ааспыт уолаттарбытын кытта сэриилэһэрбит ордук буолуо этэ, билбэт дьоммутун кытта хайдах бииргэ көҕүс-көҕүскэ туруохпутуй» диэбитим. Ону рота хамандыыра: “Бастакы штурмҥа аҥааргыт өлөр, оччоҕо тута атын дьонунан толоробут, олору кытта салгыы сэриилэһэҕит, онон аттыгытыгар баар байыаһы чувствуйдуу үөрэниҥ», — диэбитэ. Ол эппитин курдук да буолбута. Бастакы кимэн киириибитигэр бииргэ иһэр уолаттарбыт аҥаардара охтубута. Онон улаханнык дьону кытта чугасыһа сатаабакка, сэрииһит эрэ быһыытынан алтыһар буолбуппут. Өлүмээри киһи туохха барытыгар итэҕэйэр буолар эбит. Арааһы көрдөхпүт, бу ынырыктаах киирсиигэ сэрии илбиһигэр киирэн хаалаҕын».

Эйэлээх олоххо төннүү

2023 сыллаахха дойдутугар төннөн кэлэн, бастаан “Дьоруойдар кэмнэрэ” федеральнай бырагыраамаҕа кыттарга санаммыта. Сайаапка ыыппытыгар, кэтэхтэн үөрэнэ кэл диэн ыҥырыы кэлбитэ. Ол эрээри кэккэ төрүөтүнэн кыаллыбатаҕа. Онтон, Саха сиригэр Ил Дархан көҕүлээбит «Саха сирэ — Дьоруойдар дойдулара» диэн каадыры бэлэмниир үөрэххэ киирбитэ. Бу бырагыраамаҕа кыттарга 500‑тэн тахса сайаапка киирбититтэн, 25 киһини талбыттара. Ол иһигэр Николай эмиэ киирбитэ. Бу бырагыраама байыаннай дьайыы кыттыылаахтарын өрөспүүбүлүкэни салайыыга кыттыһыннаран, судаарыстыбаннай салалтаҕа саҥа тыыны олохтуурга туһуланар.

«Олус туһалаах үөрэх. Билигин дойдуга элбэх уларыйыылар буола турар кэмнэригэр билиини үлэлии сылдьар, уопуттаах дьонтон ылар олус туһалаах. Кинилэр түөрүйэни уонна быраактыканы барытын сиһилии быһааран, илдьиритэн, кэпсээн биэрэллэр. Өссө олус туһалаах өрүтэ — байыаннай дьайыыга киирсии кэнниттэн киһи эйэлээх олоххо төннөрүгэр көмөлөһөр», — диэн кэпсиир.

Николай бастакы үс нэдиэлэлээх стажировкатын Саха Өрөспүүбүлүкэтин Гражданскай оборонаҕа уонна нэһилиэнньэ олоҕо куттала суох буолуутун хааччыйыыга министиэристибэҕэ ааспыта. Манна кини министиэристибэ иһинэн баар сулууспалар үлэлэрин: быыһыыр сулууспа, баһаары утары охсуһар судаарыстыбаннай сулууспа, ону тэҥэ киин куорат сорох бырамыысыланнас тэрилтэлэрин үлэлэрин кытта билсибитэ. Ол кэнниттэн Экологияҕа, айылҕаны туһаныыга уонна ойуур хаһаайыстыбатын министиэристибэтигэр стажировкатын ааспыта. Манна киниэхэ айылҕаны харыстыыр үлэни тэрийэргэ анаан киэҥ хабааннаах былаан бэлэмнэммитэ. Бу «Саха сирэ — дьоруойдар дойдулара» диэн каадыры бэлэмниир үөрэх муниципалитеттарга, судаарыстыбаннай салалта тиһигэр үлэлииргэ үөрэтэр. Бырагыраама 2026 сыл ыам ыйын 8 күнүгэр бүтүөхтээх уонна ыам ыйын 9 күнүгэр — Кыайыы күнүгэр түмүгэ тахсыахтаах. Онон Николай инники былаана киэҥ, сыала-соруга дьэҥкэ — Ийэ дойдутун туһугар хорутуулаахтык үлэлииргэ, норуотугар туһалаах буоларга дьулуһар.