ОЛОХ ОЧУРДАРА: ОЛОХ ООННЬУУРА

Кириһиэнньэ тымныылара ааһан, күн уһаабыта биллэн эрэр. Мантан ыла сылыйан, сырдаан, саас диэки чугаһаан иһиэхпит. Хараҥа кэнниттэн мэлдьи сырдык кэлэринии, олоххо эмиэ оннук буолар…

 

Кэннэ уһаабыт, иннэ кылгаабыт да буоллар, Жанна Ивановна саас кэлэрин кэтэһэр, биллэ сэргэхсийэр. Сылаас, ылааҥы күннэр турдахтарына, күн чаҕылыччы тыктаҕына, өр да өр мэскэйдэнэн, хос-хос таҥнан, социальнай үлэһит Таанньаҕа өйөтөн-убатан, таһырдьа тахсар.

“Дьиэ бөҕө” буолан, таһырдьа мээнэ тахсыбат киһиэхэ, сааскы салгын минньигэһиэн!.. Мэктиэтигэр, салгын хоп-хойуу, сып-сылаас үүт курдук, дириҥник эҕирийэ тыыннахха, этиҥ сааһын быыһынан дьырылаан киирэр курдук, туох эрэ умнуллубуту санатарга дылы. Күн барахсан сып-сылааһынан имэрийэн, ийэ курдук эйэргииргэ, тапталынан угуттуурга дылы…

Жанна Ивановна бу курдук күҥҥэ сыламныы олорон, оҕо сааһын саныыр. Дьэ, кырыйдахха, оннук буолар эбиккин, куруук оҕо сааскын санаан тахсар, оҕо курдук буолан хаалаҕын эбит… Арааһа, бүтэр уһук чугаһаатаҕын ахсын, бэлэмниир быһыылара буоллаҕа дуу?

Урут өлөртөн да, бокуонньуктартан да олус куттанар буолара. Эдэр сылдьан, этэргэ дылы, өлөр да соло суох буоллаҕа. Ол эрээри, кэм-кэрдии аастаҕын, чугас дьоно суох буолан истэхтэрин аайы, санаата уларыйан испитэ. Билигин анараа дойдуну түүл-бит дойду курдук саныыр. Буор кута өлбүтүн да иһин, дууһата анараа дойдуга тиийэн, билэр-билбэт дьонун көрсүө турдаҕа…

Оо, Жанна, Жанна…

Оо, ама, билигин этэ-сиинэ эмэҕирбитин, санаата сарбыллыбытын иһин, бэйэтин кэмигэр Жанна диэн кыыс оҕо кылааннааҕа этэ буоллаҕа дии! Төрөппүттэрэ соҕотох кыыстарын маанылаан, атаахтатан улаатыннарбыттара. Дэлэҕэ да Жанна диэн боронсуус омук чулуу кыыһын аатын иҥэриэхтэрэ дуо? Оччолорго дьэ, сонун аат этэ. Убайдара да көрө-истэ, көмүскүү-харыһыйа сылдьыбыттара.

 

“Хаста да кэргэн тахса сылдьыбыта эрээри, кыайан оҕоломмотоҕо. Баара ээ киниэхэ – мааны таҥас, көмүс симэх, сыаналаах массыыналар, муоралаах куруортарынан круизтар, минньигэс арыгы курдук туймаардар, албын олох…”

 

Кыыс куруук маннык буолуо дии саныыра. Иннигэр олоҕун сырдык, ыраас ыллыга тэлгэнэн, дьылҕата күлүмүрдүүр күндү кэһиилэрин уурталаан иһиэх курдуга. Ол кэһиилэрэ диэн үөрүү, дуоһуйуу, дьол отонноро, баҕа санаа туолуута этэ…

Бастаан оннук да курдуга. Оскуолатын туйгуннук бүтэрэн, улахан эрэйэ-кыһалҕата суох Москваҕа үрдүк үөрэххэ киирбитэ. Ньукулаайаптар мааны кыыстарын тэрийэн-бэрийэн атаарбыттара. Кылааһын оҕолоро сайыһа хаалбыттара. Кинилэр тутуспутунан пиэрмэҕэ үлэлии сылдьаллара.

Банкет кэмигэр этэ дии, бииргэ үөрэммит уола Бүөккэ кыбыста-кыбыста үҥкүүгэ ыҥырбыта, таһырдьа сиэтэн таһааран, тапталга билинэ сатаабыта. Жанна, субу кынатын куурда сылдьар киһи, ону улахаҥҥа ууруо баара дуо? Бу ыанньыксыт Өкүлүүн уола киниэхэ муҥкук тапталыттан ураты тугу биэриэ этэй? Ол оҕо сылдьан саппыыска суруйсар диэн! Оонньуу буоллаҕа дии. Онон кыыс саһыгыраччы күлбүтэ, оонньууга-көргө кубулуппута, кыайдым-хоттум оҥостон, дьүөгэлэригэр кэпсээн, уолу күлүүгэ ыыппыта. Оо, онно Бүөккэ хомойбут, кытарбыт, сааппыт сирэйин көрүөх этигит!..

Ол киэһэ Жанна күнэ хантан тахсыбыта буолла? Банкет кэнниттэн оҕолор бэйэлэрэ эрэ алааска баран, биһирэмнээбиттэрэ, арыгы да иһиллимэхтээбитэ. Манна өссө икки уол иҥээҥнээн, кыыһы букатын да төбөтүн эргиппиттэрэ. Мэхээччэлээх Бүөккэ күнүүлэһэн, охсуһан бурҕатыһан турбуттара. Сарсыардааҥҥа диэри ол аамайдаһыыта буолбута. “Оо, Жанна, Жанна!” диэн уолаттар үөһэ тыыналларын истэ-истэ, кыыс иһигэр астына саныыра.

 

Олимпиада содула

Кэлиилээх-барыылаах улахан куоракка барыта сонун, саҥа, интэриэһинэй этэ. Араас омук алтыһыыта, доҕоттор-атастар көстө охсубуттара. Көрсүһүүлэр, бырааһынньыктар, гитаралаах киэһэлэр, куустуһуулаах таансылар, уохтаах уураһыылар… Жанна сытыыта-хотуута, аламаҕайа бэрт буоллаҕа дии, устудьуон олоҕор төбөтүн оройунан түспүтэ, үөрэҕэ да умнулла быһыытыйбыта. Бастакы кууруска үөрэнэ сылдьан, таптал уотугар умайбыта. Үһүс кууруска үөрэнэр, Москва чугаһынааҕы куораттан сылдьар уол эрийсэн, эккирэтиһэн, кыыс иннин ылбыта. Жанна санаатыгар, уол москвич этэ. Ынах кутуругун маныыр Бүөккэҕэ холоонноох буолуо дуо?

Ол сыл “Москва слезам не верит” киинэ тахсыбыта. Ол саҕана устудьуоннар олохторун көрдөрөр, бобуулаах тиэмэлэри таарыйар үчүгэй, долгутуулаах да киинэ этэ! Маайыс дьүөгэлэрин кытта киинэҕэ хаста да сылдьыбыттара, кыргыттары аһынан, ытаатылар да этэ. Биһиги манныкка түбэһиэхпит суоҕа диэн кэпсэтэллэрэ.

Сайыныгар Москваҕа аан дойдутааҕы олимпиада буолар сүпсүлгэнэ этэ. Ол иһин, харчыны харыстаатаҕа аатыран, дойдутугар барбатаҕа, үйэҕэ биирдэ буолар олимпиаданы көрөр, табылыннаҕына, кыттыһар санаалааҕа. Дьүөгэтин кытта туруулаһан туран, тургутууну ааһан, спортсменнар олорор хосторун сууйар-сотор үлэҕэ киирбиттэрэ.

Ол сайын түүл-бит курдук ааспыта: олус элбэх саҥа сирэйдэр, билсиһиилэр, үҥкүү-битии, сууйуу-сотуу үлэтэ, ол быыһыгар күрэхтэһиилэр. Олимпиада түмүктэнэр курус күнэ тиийэн кэлбитэ, үөрүүлээх сабыллыытыгар кыайан киирбэтэхтэрэ эрээри, олимпиада бэлиэтэ — олус улахан эрэһиинэ Эһэ Миискэ дьэрэкээн саарыктартан тутуһан, халлааҥҥа көтө турбутун көрбүттэрэ, харах уулаах атаарбыттара. Дьон бары доҕордуу буолан хаалбыт курдуктар этэ, уулуссаларга куустуһуу, сыллаһыы, ырыа-тойук элбэҕэ. Эдэр кыыс төбөтө эргийиэх үлүгэрэ этэ…

 

Арыгы курдук албын олох

Жанна ол кэнниттэн хат буолбутун билбитэ. Кыыс хайыай? Сааттан-сууттан кыбыстан, улахан харчыны төлөөн туран, оҕотун түһэртэрбитэ. Ол кэннэ хаана баран, киэлитэ бааһыран, өлө сыспыта, тыыннаах хаалбытыгар махтал…

Кимиэхэ эрэ олимпиада дьолу, үрдүк үөрүүнү бэлэхтээтэҕэ, оттон кини биирдэ сыыһа туттан, соргутун түөрэҕэ түөрэ баран, сор сөрүөтэ сүөрүллүбүтэ. Хайдах эрэ синигэр түһэн хаалбыта, бу эрэйигэр-муҥугар атын дьону буруйдаабыта… Бу кэнниттэн олоҕун суола таҥнары түһэн киирэн барбыт эбит.

Москвич уол кэлэйэн барбытын кэннэ, уолаттары бэрчээкки курдук уларытар буолбута. Кинилэри таах эргитэбин дии саныыр этэ эрээри, бэйэтэ олох оонньуура буолбут эбит.

Хаста да кэргэн тахса сылдьыбыта эрээри, кыайан оҕоломмотоҕо. Баара ээ киниэхэ — мааны таҥас, көмүс симэх, сыаналаах массыыналар, муоралаах куруортарынан круизтар, минньигэс арыгы курдук туймаардар, албын олох…

Ол барыта сымыйа эбит — сааһырарын, онуоха эбии уодаһыннаах ыарыы буулаан, чэгиэн бэйэтин эмэн сиэн, эмэхсийэрин кытта, кимиэхэ да наадата, туһата суох буолан, бу сыттаҕа. Ийэлээх аҕата анараа дойдуга аттаммыттара ыраатта. Бэл, убайдара уһун үйэлэммэтилэр. Убайдарын оҕолоро бааллар эрээри, хаһан да көрбөтөх эдьиийдэригэр мэҥийиэхтэрэ дуо?

Арай биирдэ элбэх оҕо аҕата, эһээтэ, үтүө үлэтинэн ытыктанар Бүөтүр Дьөгүөрэбис кэлэ сылдьыбыта. Чэ, ол туспа кэпсээн. Киһи олоҕо диэн кылгас да буолар эбит… Үөһэттэн маннык буолар диэн суруллан турара эбитэ дуу, киһиттэн бэйэтиттэн тутулуктаах дуу? Туох дии саныыгыт?

Нарыйа Арыылаахаба.

Хаартысканы оҥоһуу өй оҥордо.