Ороһуоспатааҕы “дьикти” түгэн буолбатар даҕаны

Ахсынньы 25 күнүгэр Украинаҕа эйэлээх сөбүлэһии оҥоһуллуохтаах диэн Трамп олохтообут болдьоҕо бүттэ. Билиҥҥи туругунан эйэлээх туочукаҕа тиийии эрдэ, ол гынан баран, чугаһаата диэн сылыктааччылар элбэхтэр.

Аһаҕас көрүүгэ соруйан таһаарда

Ааспыт күннэргэ Майамига Трамп эйэлээх былаанынан утуу-субуу Украина, онтон Арассыыйа бэрэстэбиитэллэрэ Трамп дьонун кытта кэпсэтиилэри ыыппыттара.

Сэрэдэҕэ Киев уларыппыт-тэлэриппит 20 пууннаах эйэтин былаана аһаҕас көрүүгэ таҕыста. Былаан дьиҥнээх олоххо төһө сөп түбэһэрэ улахан боппуруос, көннөрү Киев баҕа санаатын быһыытынан ылыныахха сөп дииллэр эспиэрдэр. “Российскай газета” суруйарынан, Зеленскэй арҕааҥҥы бэчээккэ уруккуттан этиллэр пууннары хатылаабыт: Украина тутулуга суох буолуутун бигэргэтии, НАТО бэһис ыстатыйатыгар майгынныыр «куттал суох буолуутун мэктиэтин» ылыы уонна Евросойуус чилиэнэ буолуу. Ону таһынан, Зеленскэй дойдутун «чөлүгэр түһэрэргэ» үп-харчы ылыан, ол туһугар инвестицияны уонна АХШ-ы кытта көҥүл атыы-эргиэн сөбүлэһиитин түһэрсиэн баҕарар. Бу пууннар ортолоругар Украина ядернай сэриитэ суох статуһа, сөбүлэһии түһэрсиллибитин кэннэ быыбары ыытыы уонна билиэннэйдэри атастаһыы киирэллэр.

Өссө туох баарый? Бойобуой дьайыылар бара турар сирдэрэ мөккүөрдээх, хас да барыйааннаах. Онтон биирэ — АХШ мөккүөрдээх сиргэ Арассыыйа хонтуруолугар сылдьар көҥүл экэнэмиичэскэй демилитаризованнай зонаны оҥоруон баҕарар, уопсайынан көҥүл зона диэн билигин Украина илиитигэр баар Донбасс сирэ этиллэр быһыылаах. Киев мантан сэриилэрин таһаарарын референдум нөҥүө быһаартарар дьүккүөрдээх. Украинаҕа куттал суох буолуутун Киев, Европа уонна АХШ мэктиэлиэхтэрин баҕарар. Билиҥҥитэ АХШ өттүттэн ону бигэргэтэр тыас-уус суох. Запорожскай АЭС-ы Эмиэрикэ үс дойду кыттыһан үлэлэтэллэригэр баҕарар, оттон Украина Арассыыйа онно баар буоларын утарар. Киевкэ этэллэринэн, “өрүттэр бу сөбүлэһиини ылыннылар да, тута уоту тохтотоллор”. Сөбүлэһии юридическай эбэһээтэлинэй майгылаах буолар, ону “Трамп баһылыктаах аан дойду сэбиэтэ” хонтуруоллуохтаах.

Зеленскэй манан тугу ситиһиэн баҕарарый, дииллэр эспиэрдэр, олоххо киирбэт дьыалалары толкуйдаан, Арассыыйаны АХШ дьаһалтатын иннигэр эйэлэһиигэ баҕарбат дойду курдук көрдөрүөн баҕарар. Инньэ гынан аһаҕас көрүүгэ соруйан таһаара оҕуста. Оттон Москва чугастааҕы кэмҥэ бэйэтин позициятын оҥостон баран, Вашингтону кытта кэпсэтэрин салгыахтаах. Кириэмил, бастатан туран, Арассыыйа уонна АХШ дэлэгээссийэлэрэ кэпсэтиилэрин тутуһар. Итиэннэ Дмитриев АХШ-тан туох докумуоннары аҕалбытын сонуну тарҕатар сириэстибэлэр нөҥүө тарҕатар санаата суох.

Макрон Москвалыын кэпсэтэргэ бэлэм

Европаны икки аҥы хайа тардыбыт айдааннаах саммит бүттэ. Киевка анаан 90 млрд. евроны син илбээн-холбоон, этиһэн-охсуһан буллулар. Онно Евросойуус 27 дойдутуттан 24 судаарыстыба кыттыһар буолла, Венгрия, Словакия уонна Чехия мастыы аккаастаан кэбистилэр. Ол харчыны Украина төннөрүөхтээх да, ким да ону итэҕэйбэт. Онон Евросойуус хайдыһыыта өссө дириҥиир туруктаах диэн түүйээччи элбээтэ.

Саммит кэмигэр саамай “иэччэхтээх” бэлиитигинэн Макрон буолла. Ким хайа иннинэ кини Арассыыйа “тоҥоруллубут” үбүн көрүлэтиэх курдук тыллаһар этэ да, Италия премьер-миниистирэ Джорджа Мелони обургу тылыгар олордон ылла быһыылаах. Киһибит бүтэһик түгэҥҥэ Украинаҕа кирэдьиити биэриэххэ эбиитин Москваны кытта кэпсэтиини сөргүтүөххэ наада диэн тиэрэ эргийэн кэбистэ. Онон бииргэ суксуруһа сылдьыбыт атаһа, ФРГ канцлера Фридрих Мерц “бабат-татат” эрэ диэн хаалла. Бу былыргыттан күөнтэһэр дойдулар, онон Берлин күүһүрэриттэн Париж этэ тарпыт буолуохтаах. Инньэ гынан, Евросойууһу биир ньыгыл оҥоруохтаах мунньах төттөрүтүн, “Арассыыйа, Трамп” диэччилэр холбоһуктарын өссө кэҥэтэн биэрдэ.

Карибскай кириисис‑2

Холбоһуктаах Штаттар биир өттүнэн эйэни иилиир-саҕалыыр курдуктар, иккис өттүнэн араллааны таһаара сылдьаллар. Бу күннэргэ аан дойду бэлиитикэтин бэбиэскэтиттэн Венесуэла түспэккэ турар. Үрүҥ Дьиэ баһылыгыттан хайҕал ылар туһугар АХШ “силовой” биэдэмистибэлэрэ тугу гыныахтарын билбэттэр. Пентагон аҕыйах хонуктааҕыта Гайана былааҕын иилинэ сылдьар Skippers танкеры тутан ылан хайҕаммытын кэнниттэн АХШ иһигэр Куттал суох буолуутун министиэристибэтин иһинэн баар АХШ кытылларын харабыллыыр тэрилтэ Кытайга икки мөлүйүөн баррель Венесуэла ньиэбин илдьэ баран иһэр Centuries танкеры хаайда. Онон ахсынньы 22 күнүгэр АХШ иһигэр куттал суох буолуутун миниистирэ Кристи Ноэм аһаҕастык Fox News хаһыакка Үрүҥ Дьиэ бэлиитикэтин тиэрдэригэр тиийдэ: АХШ бырабыыталыстыбатын көрүүтүнэн Венесуэла бэрэсидьиэнэ Николас Мадуро бэйэтин миэстэтигэр хаалыа суохтаах. Эбиитин ньиэптээх танкердары тутан ылалларын тохтоппот санаалаахтар. “Мадуро дьайыыта сокуону кэһии быһыытынан барыахтаах”, — диэтэ кини.

Тойоно да хаалсыбата, ол киэһэ Каракаска эмиэ мордьооттоото: Мадуро күүһүнэн өттөйүөн баҕарар буоллаҕына, бүтэһигин холонор. Итиэннэ кэлиҥҥи нэдиэлэлэргэ былдьаан ылбыт ньиэбин “бэйэбитигэр хаалларыахпыт эбэтэр атыылыахпыт” диэтэ.

Венесуэла бэрэсидьиэнэ Трампка туһаайан, бэйэҥ дойдуҥ кыһалҕатынан дьарыктан, ордук социальнай боппуруоскун көрүн диэн сүбэлээтэ. Итиэннэ американецтар Трампы талалларыгар сэриини, эрэсиимнэри уларытыыны утаран, киһи аймахха, атын дойду суверенитетыгар ытыктабыллаах сыһыаннаах, саба түһүүлэри оҥорбот саҥардыллыбыт дойду буоларыгар эрэнэн туран куоластаабыттарын санатта.

Кыһалҕа соҕотоҕун сылдьыбат дииллэринии, бу кэмҥэ аттыларыгар Куба өлөн-тиллэн эрэр. Онто суох кэлиҥҥи уонунан сылларга ыарахан экэнэмиичэскэй кириисискэ ылларан, бэйэтэ да нэһиилэ олорор дойду олох да иэдэйэр туруктаах. WSJ иһитиннэрбитинэн, Венесуэла ньиэбэ Кубаны энэргэтиичэскэй өттүнэн тутан олорор, Куба уотун ыстаансыйаларын, тырааныспарын оттугун, уопсайынан экэниэмикэтин 40%-нын хааччыйар. Онон эспиэрдэр сэрэтэллэринэн, өскөтө Венесуэла ньиэбэ Кубаҕа кэлиитэ тохтоотоҕуна эбэтэр аччаатаҕына, экэниэмикэлэрэ олох да туран хаалар кутталлаах. Онто суох Куба олохтооҕун 70%-на күҥҥэ биир аһылыгын аһаабат, 90%-ра быстар дьадаҥы турукка олорор, сууккаҕа уоту 18 чаас устата араараллар.

Эмиэрикэ Карибскай муораҕа киэптиирин тохтотор санаата суох. Аны 24 чыыһылаҕа Панама былаахтаах Венесуэлаҕа баран иһэр танкеры тохтотто. Танкер хамаандата АХШ байыаннайдарын киллэрэри утарда, ону сылтах оҥостон байыаннайдары уонна сэрии сэбин тиэммит Холбоһуктаах Штаттар сөмөлүөттэрэ тоҕо анньан кэллилэр.

Сentral-asia.news портал иһитиннэрбитинэн, балаһыанньа сиэри таһынан баран эрэриттэн, ахсынньы 24 күнүгэр ХНТ Куттал суох буолуутун сэбиэтин ыксаллаах мунньаҕар Кытай уонна Арассыыйа АХШ аан дойду быраабын кэһэрин, Карибскай эрэгийиэн туругун уустугурдубутун уонна Венесуэланы блокадалаабытын буруйдаатылар. Итиэннэ Венесуэланы кытта биир санаалаахтарын, АХШ маннык дьайыыта салгыы Латинскай Эмиэрикэ атын дойдуларын утары эмиэ туһуланыа диэн дьаахханалларын биллэрдилэр.

Трампа да суох

Соҕурулуу-илин диэки сөҕүрүйэн ыла-ыла өрө илгистэн турар биир иирээн эмиэ намырыйыахча курдук буолла. Ол аайы Трамп кыбытыга суох Таиланд уонна Камбоджа оборуонаҕа миниистирдэрэ көрсөн, ахсынньы 24 күнүгэр уоту тохтотор туһунан кэпсэттилэр диэн Таиланд тас дьыалаларга миниистирэ Сихасак Пхуангкеткео иһитиннэрдэ. Сихасак “уоту дьиҥнээхтик тохтоторго” Камбоджа өттүттэн эмиэ кытаанах эбэһээтэлистибэ баар буолуон баҕарар. Оттон Таиланд сэбилэниилээх күүстэрин начаалынньыгын солбуйааччыта генерал-лейтенант Наттхапхонг Пхраукео ахсынньы 25 күнүнээҕи кэпсэтиилэр түмүктэрэ үчүгэй буоларыгар эрэнэр.