Саха сирэ – дойду көмүскэлигэр: Интернационалист-буойуттар умнуллубат хорсун быһыылара

Олунньу 15 күнэ Арассыыйаҕа – ураты күн, бу күҥҥэ дойду үрдүнэн Аҕа дойду тас өттүгэр ытык иэстэрин толорбут интернационалист-буойуттарын, дьоруойдарын ахталлар. Бу өйдөбүнньүк күн 2010 сыл сэтинньи 29 күнүнээҕи Федеральнай сокуонунан судаарыстыбаннай бэлиэ күн буолбута. Киһи-аймах бүттүүнэ эйэлээх олоҕун уонна куттала суох буолуутун туһугар омук дойдутугар сулууспалаабыт хас биирдии саллаакка, эпиһиэргэ уонна исписэлиискэ махтал уонна ытыктабыл бэлиэтэ буолар.

Устуоруйа кэрэһитэ

1989 сыл олунньу 15 күнүгэр устуоруйаҕа улахан суолталаах түгэн –Афганистантан Сэбиэскэй Сэбилэниилээх күүстэри таһаарбыттара. Уһун унньуктаах, тоҕус сыллаах сэрии тыһыынчанан уолаттар дойдуларыттан ыраах, олохторун толук уурбуттара, чугас дьоннорун сүрэхтэригэр оспот бааһы хаалларбыта. Арассыыйа Оборуонатын министиэристибэтин дааннайынан, Сэбиэскэй Сэбилэниилээх күүстэр 15 тыһыынчаттан тахса киһини сүтэрбиттэрэ. Оттон Саха сириттэн эрэ сэриигэ 874 киһи барбыта, онтон 10-на кыргыһыы толоонугар дьоруойдуу охтубуттара.

Афганистаантан ураты, Арассыыйа саллааттара Кореяттан саҕалаан Югославияҕа тиийэ уонна аан дойдутааҕы сүүстэн тахса утарсыыга хорсуннук-хоодуоттук кыттыбыттара. Кинилэр ордук уустук усулуобуйаҕа даҕаны төрөөбүт дойдуларын интэриэһин көмүскүүргэ бэлэмнэрин, дьулуурдарын, тулуурдарын көрдөрбүттэрэ.

Ол кэннэ Арассыыйа саллааттара дойду тас өттүгэр байыаннай иирсээннэргэ хаста да кыттыбыттара. Өр кэмҥэ бу туһунан информация кистэлэҥҥэ тутуллубута. Сэбиэскэй саллааттар уонна эпиһиэрдэр Кореяҕа, Вьетнамҥа, Афганистаҥҥа, Сирияҕа уонна Египеккэ, Мозамбикка, Анголаҕа, Венгрияҕа, Эфиопияҕа, Бангладешка, Лаоска уо.д. а. дойдуларга сэриилэспиттэрэ. Кэлин дөрүн-дөрүн Саха сириттэн биирдиилээн бу сэриилэргэ кыттыбыт дьон ахтыылара тахсыталыы сылдьыбыттара. Ол эрээри чуолкай дааннай эмиэ суох.

Онтон Чечня сэриитигэр Арассыыйа сэриилэрин холбоһуктаах бөлөҕүн ыстаабын 1996 сыллаахха бойобуой дьайыылар бүппүттэрин кэннинээҕи дааннайынан, бастакы чеченскэй хампаанньаҕа 5042 өлбүт, 690 сураҕа суох сүппүт, 17 892 бааһырбыт. Контртеррористическай эпэрээссийэ, иккис чеченскэй хампаанньа кэмигэр, 1999 сылтан 2009 сылга диэри, Арассыыйа оборонаҕа министиэристибэтин сүтүгэ 3684 киһи, ИДьМ сүтүгэ – 2178, ФСБ – 202. Оттон икки Чечня сэриитин икки хампаанньатыгар Саха сириттэн 2000 тахса саллаат ыҥырыллыбыт, ону таһынан ИДьМ, Минюст, УФСБ Саха сиринээҕи управлениеларын үлэһиттэрэ, спецназ байыастара кыттыбыттар. 48 киһи өлбүт.

Оттон билигин биһиги тыһыынчанан хорсуон-хоодуот, боотур уолаттарбыт анал байыаннай дьайыыга кытта сылдьаллар. Хомойуох иһин, сүтүкпүт даҕаны элбэх.

Аныгы кэмҥэ суолтата

Биһиги кэммитигэр Афганистаан, Чечня сэриитин бэтэрээннэрэ уопсастыбаннай үлэҕэ көхтөөхтүк кытталлар, эдэр көлүөнэҕэ эйэлээх олох уонна көҥүл сыанатын өйдүүргэ көмөлөһөллөр. Кинилэр бэйэлэрин холобурдарынан ыччаты күүстээх санаалаах, сиэрдээх буоларга үөрэтэллэр. «Юнармия», «Движение первых», «Единая Россия» курдук ыччат түмсүүлэрин, оскуола оҕолорун, устудьуоннар ортолоругар патриотическай өйү-санааны сайыннарыыга туһуламмыт үлэлэрэ улахан оруолу ылар. Билигин ону таһынан анал байыаннай дьайыыттан кэлбит бэтэрээннэрбит уопсастыба олоҕор, ыччаты патриоттуу тыыҥҥа иитиигэ күүскэ үлэлэһэллэр.

Ыччаты иитиигэ Афган, Чечня, о.д.а. утарсыыларыгар, Украинаҕа анал байыаннай дьайыытыгар кыттыбыт бэтэрээннэрбит «Воин», «Патриот» кииннэргэ, онтон да атын холбоһуктарга киирэн, иитэр-үөрэтэр үлэлэргэ бэйэлэрин олоххо уопуттарын тарҕата сылдьаллар.

Арассыыйа элбэх олохтоохторугар Өйдөбүнньүк күнэ тус бэйэлэригэр суолталаах уонна чугас. Ол иһин сылын ахсын ыытыллар тэрээһиннэргэ пааматынньыктарга сибэкки ууруллар, кутурҕан мүнүүтэтигэр тохтоон ылаллар, атын даҕаны тэрээһиннэри ыыталлар. Бэлиэ күн кыһыл гвоздика дьөрбөтүн уураллар – бу дьоруойдарбыт көҥүл уонна тутулуга суох буолуу туһугар тохпут хааннарын бэлиэтинэн буолар.

Саха сирэ умнубат!

Бу бэлиэ күн Саха сиригэр эмиэ ураты миэстэни ылар. Биһиэхэ устуоруйа өйдөбүнньүгүн харыстааһын, дойдуларын иһин ытык иэстэрин дьоруойдуу көмүскээбит буойуттарбытыгар ыытыллар тэрээһиннэр ураты суолталаахтар. Саха сирэ бэйэтин дьоруойдарын ааттарын, өйдөбүллэрин харыстыыр, байыаннай дьайыылар бэтэрээннэрин, былаас уонна уопсастыба бэрэстэбиитэллэрин ыҥыран тэрээһиннэри ыытар. Бэҕэһээ, бүгүн бу бэлиэ күҥҥэ аналлаах араас тэрээһиннэр буолан аастылар. Маннык үлэ көмөтүнэн көлүөнэлэр ситимнэрэ үөскүүр, биһиги уопсастыбабыт сиэрдээх олоҕун тирэҕэ күүһүрэр.

Онон, олунньу 15 күнэ – халандаар күнэ эрэ буолбатах, эйэлээх олох туһугар толук уурбут буойуттарбытын ахтар кыах, бэйэҕэ уонна атыттарга Арассыыйа хас биирдии олохтооҕор куттала суох буолуу уонна тирэхтээх буолуу хайдах суолталааҕын санатар ураты күнүнэн буолар.