«Саха сирэ» хаһыат бүгүн тугу суруйда?

Тыа сиригэр киһи хараҕар быраҕыллар хамсааһынынан бу ааспыт сылга тыа хаһаайыстыбатын дьоҕус эбийиэктэрин тутуу буолла.

Үгүс сирдэргэ туруоруммут сыалларын толорууга үлэлииллэрэ көстөр уонна хайдах эрэ бу тутуулары дьон-сэргэ “тутуу эстэпиэтэтин” курдук ылынар буолбуттар. Холобура, Ньурба улууһун тыа хаһаайыстыбатын управлениетын начаалынньыга Леонид Ушканов этэринэн, быйыл Малдьаҕар нэһилиэгэр сылгы баазатын уонна хотону, Ньурбачаан нэһилиэгэр хотону атырдьах ыйыгар диэри үлэҕэ киллэрэр баҕалаахтар. Мэҥэ Хаҥалас улууһугар “Томтор” ХЭУо уонна “Илгэ” хааччыйар кэпэрэтиип бу үчүгэй хамсааһын түмүгэр саҥа, аныгылыы хотонноммуттар. Улуустааҕы тыа хаһаайыстыбатын управлениетын салайааччытын солбуйааччы Александр Борисов этэринэн, тустаах хаһаайыстыбалар бэйэлэрин үптэринэн эмиэ кыттыспыттар. Сиһилии тыа сиригэр хотон тутуутун туһунан суруналыыс Женни Стрюкова матырыйаалын ааҕыҥ.

Эбээн Бытантайга саха сүөһүтүн этин дьон былдьаһыгынан атыылаһар буолбут. Улуус киинигэр, бэл, куораттан сакаастаан ылларбыттар. Сүөгэйин эмиэ атыылаһаллар. Уонна саха сүөһүтүн хойуута эмтээх үһү диэни истиһэн, тоҥорон ыыт диэн Дьокуускайтан сакаастаспыттар. Быйылгы идэһэ киилэтин 850-нуу солкуобайга батарбыт, Кэмпэндээйи тууһун сиэтэр саха ынаҕын иитэр тус хоту олохтооҕун туһунан бүгүҥҥү хаһыаттан билиэххит.

Үрдүк үөрэх кыһалара 2026-2027 үөрэх дьылыгар туттарсыы быраабылатын саайтарыгар таһаардылар. Быйыл туох уларыйыылар киирдилэр? Туохха болҕомто уурар ирдэнэр? Бу туһунан суруналыыс Людмила Попова  ”Эдэр киһи… сыарҕаҕын эрдэттэн бэлэмнэн” матырыйаалыгар сырдатта.

“Бүөр үлэтэ мөлтөөһүнүн “бүөр хроническай ыарыыта” диэн ааттыыбыт. Туохтан үөскүүрүй? Бүөр үлэтэ араас ыарыыттан мөлтөөн барар, ол эрэн, сылдьан эрэ мөлтөөбөт, туох эрэ ыарыыттан сылтахтанар. Сүрүннээн, саахарынай диабеттан. Саахарынай диабеттаах киһи диеатаны, быраас этиитин тутуспат, сыыһа эмтэнэр, кэмигэр эмин испэт буоллаҕына, онтон сылтаан бүөрдэрэ аккаастаан, бэл, диализка тиийэр” диэн суруналыыс Надежда Егорова “Илин эҥээр улуустарга Диализ киинэ баар буолла” диэн суруйуутугар бэлиэтээтэ. Ааҕыҥ уонна сэргээҥ.

“Оскуолаҕа үөрэнэр сылларбар успуордунан дьарыктаныым төрүөтэ эмиэ олоҥхоҕо сытар эбит. Тоҕо диэтэххэ, олоҥхону ааҕар кэммэр ийэм барытын өйдөтөн, быһааран биэрэр этэ. Холобур, “аҕыс былас сарыннаах” диэн баран, былас төһө буоларын кээмэйин быһа холоон көрдөрөрө. Туох айылаах улахан, бөдөҥ киһитэй диэн, бэйэм эмиэ оннук кыахтаах буолуохпун баҕаран дьарыктанарым.

… Билигин устудьуоннарга өй-санаа өттүгэр бытаарыы баар курдук. Наһаа элбэҕи социальнай ситимнэр нөҥүө көрөбүт, ылабыт. Бу ыччат уйулҕатыгар араастык дьайар. Тугу барытын түргэнник ситиһиэн баҕарар. Тустуук буоллаҕына түргэнник чөмпүйүөн буола охсуон, байар буоллаҕына эмиэ түргэнник байыан баҕарар. Ону сэргэ тыыннаах кэпсэтии эйгэтэ суоҕун кэриэтэ. Мин уопсайга олоробун. Онно көрдөхпүнэ, ас астанан аһыыр, бииргэ күөстэнэр ыччат олус аҕыйах. Билигин ыччат үксүн тиэрдэн биэрии өҥөтүн аһылыкка, малга-салга да туттарын бэлиэтии көрөбүн. Ону сэргэ ыччат инники олоҕун тымтыктанан көрөрүгэр социальнай ситим дьайыыта олус күүскэ баар. Тыыннаах кэпсэтии, санаа үллэстии баара буоллар, атын эйгэ буолуо этэ.

… Билигин үлэлээбэт устудьуон диэн аҕыйах. 70 тыһ. солк. ыччат харчынан аахпат. “Слово пацана”, “Айхал” курдук киинэлэр ыччат өйүгэр-санаатыгар араастык дьайдылар. Охсуһуулаах, киһи да эчэйиилээх, өлүүлээх иэдээннэр тахсаллар. Урут өйдүүргүт буолуо, “Кэскил” киинэ тахсыбытын кэннэ КВН-щиктар көлүөнэлэрэ үүммүтэ. Кэлин киинэлэрбит атын хайысханы тутан, ыччат өйүгэр-санаатыгар дьайдылар” диэн ким бу курдук ыччат бүгүҥҥү олоҕун туһунан “Итии чэй” рубрикаҕа Ульяна Захароваҕа кэпсээбитин бүгүҥҥү хаһыаттан билиэххит.

“8 с килэмиэтиртэн саҕалаан, олох ыарахан буолла. Онтон үлэ дьэ саҕаланна ээ. 35 км диэри сүүрбэккэ, нэһиилэ хардыылаан истим. Тымныыга иҥиирдэрим кытаатан бардылар. Ыарыыта сүр. Миигин кулгаахпар иһиллэр муусука уонна инники күөҥҥэ барар дьулуур эрэ быыһаатылар. Манна тымныы эн кимҥин уонна тоҕо бу марафоҥҥа кыттаргын дьэҥкэтик быһаарар. Махтал эйиэхэ, Өймөкөөн, бу маны барытын мин трассаҕа өйдөөтүм!” диэн Алексей Смертин бэйэтин санаатын хайдах тиэрдибитин туһунан бүгүҥҥү хаһыакка ааҕыҥ.

“Эбээм Өлүөхүмэ улууһун Кыыллааҕыттан төрүттээҕэ. Кини Ленинградка, оттон эһээм Москваҕа үөрэххэ киирээри, бииргэ айаннаан иһэннэр, аан бастаан борохуокка билсибиттэр. Ол айаҥҥа эһээбэр эрэ күөс өрүнэр хочулуоктаах эбит. Онон, эбээм эһээбиттэн ол хочулуогу күн аайы уларсарга күһэллэр эбит. Кэлин иккиэн бииргэ хортуоппуй буһарынар буолбуттарын туһунан эһээм манньыйа кэпсиир буолара. Дьэ, онтон саҕаламмыта, үйэ-саас салҕаммыт эдэр саас истиҥ, нарын таптала…” бу курдук Амма Аччыгыйа тапталын көрсүбүтүн туһунан ким кэпсээбитин суруналыыс Ангелина Васильева матырыйаалыттан билиэххит.

“Төһө да Саха сирин кыһына бытарҕан тымныытынан аатырдар, ойуур иһинээҕи олох оргуйбатар да, наллаан бара турар. Кыылларбыт-көтөрдөрбүт тоҕо эрэ арыый сымнаһыар килиимэттээх эрэгийиэннэргэ көһөн хаалбакка, дойду оҥостон бэйэбит курдук олордохторо” диэн бэлиэтээн туран, суруналыыс Антонина Эверстова Саха сиригэр кыстыыр кыыллар, көтөрдөр тустарынан суруйуута ааҕааччы болҕомтотун тардыаҕа.

Саха сирэ айылҕатын баайа уонна килиимэтэ уратылаах буолан, экология туруга эмиэ олус улахан суолталаах. Ол иһин Саха сирин экологията чөл туруктаах буолуута олох сайдыытын уонна дьон олоҕун хаачыстыбатын тупсарыыга сүрүн хайысханан буолар. Бу туһунан суруналыыс Сайаана Львова ырытта.