«Саха сирэ» хаһыат бүгүн тугу суруйда?

“Саха сирэ” хаһыат бүгүҥҥү бээтинсэтээҕи нүөмэригэр киһи аахтар-ааҕа олоруох бииртэн биир олус ааҕыллымтыа матырыйаал хаһыат сирэйин арыйдаҕыҥ аайы тахсан иһэр. Ол онтон кылгастык  билиһиннэриим.

“Дьаһалта, уһуйаан, оскуола үлэһиттэрэ да буоллун, бука бары сүөһүлээхтэр. Кинилэр сүөһүлэрин кэпэрэтиипкэ көрдөрөллөр. Биһиэхэ, ханна да буоларын курдук, сүөһү көрөр дьон сааһыран, сүөһү ахсаана аҕыйыы турар. Онон төрүт аспытын аһаан олорор туһуттан үс уол 50 сүөһү турар хотонун тутан киллэрдэ. Бэйэм икки ынаҕы атыылаһан, кинилэргэ туттардым. Бу курдук сүөһү ииттиэн баҕалаах дьон элбээтэ”, — диир сатабыллаах баһылык Алексей Иванович. Бука, бу матырыйаалы ааҕаат, үгүс киһи ынах ииттэн, бу эдэр эдэр дьоҥҥо көрдөрүөн баҕарыа. Суруналыыс Женни Стрюкова кимнээҕи сырдаппытын бүгүҥҥү хаһыакка ааҕыҥ.

“Улуустар учууталлары икки илиилэрин уунан көрсүбүттэрин иһин, барыан баҕалаах аҕыйах. Учуутал идэтэ сыанан аҕаабат дьыала: киэһэ хойукка диэри былааны оҥостуу, үөрэххэ таласпат оҕолор болҕомтолорун тардыы, тэтэрээт бэрэбиэркэтэ, докумуон толоруута, тоҕус ый устата уоппуската суох, нэдиэлэҕэ биир өрөбүллээх, эдэр учууталлар хамнастара намыһах… Ити курдук, омос көрдөххө, итэҕэһэ элбэх курдугун иһин, аныгы ыччат учуутал идэтигэр улаханнык таласпат. Букатын атын идэни талаллар эбэтэр үөрэхтэрин бүтэрэн баран идэлэринэн үлэлээбэккэ, тыҥырах, кыламан оҥоро, баттах кырыйа, онлайн-атыы тэринэ бараллар” диэн бэлиэтээн туран, үөрэх тиэмэтин суруйар суруналыыс Людмила Попова учууталы оскуолаҕа чугаһатар киһи интэриэһин тадар ньымалары холобурдаата. Онон тугунан “манчыыктаан” ыччаты учуутал идэтигэр тардыахха сөбүн бүгүҥҥҥү хаһыаттан билиэххит.

“Сорох дьон эпэрээссийэни тугу эрэ быһар-отор эрэ курдук өйдүүллэр да, дьиҥэр, киһи организмыгар киирэн сааһылыыр, чөлүгэр түһэрэр, үлэтин тупсарар буоллахпыт дии” диэн бу курдук олус бэргэнник эппит ырыаһыт бырааһы кытта суруналыыс Надежда Егорова “Итии чэйгэ” кэпсэттэ.

“Аҕыйах сыллааҕыта Дьокуускай куорат ДСК оройуонугар көтүллэн баран ситэри хомуллубакка ордон хаалбыт болкуон бетонугар баттатан оҕо суорума суолламмыта, хас да оҕо эчэйии ылбыта. Бу соторутааҕыта түмэл тиэргэнигэр эcпэнээт-тааҥка иһигэр тимир төлө баран, 16 cаастаах оҕо олохтон туораата… Оттон эчэйиилээх, онно-манна баттатыылаах түгэннэр күннээҕинэн умнуллан хаалаллар. Хомойуох иһин, киһи эчэйиилээх эбэтэр өлүүлээх эрэ түгэн кэнниттэн тустаах бэрэбиэркэ тиийэр” диэн саҕалыыр бэйэтин матырыйаалын сытыы тиэмэҕэ суруйар суруналыыс Ульяна Захарова. Бу ырытыыны сиһилии бүгүҥҥү хаһыакка ааҕыҥ.

Туох кистэлэ кэлиэй, билиҥҥи уустук кэмҥэ араас төрүөтүнэн үгүс урбааннььыт бэйэтин дьыалатын тохтоторго күһэллэн эрэр. Үлэлээн ньиргитэ олорбут маҕаһыыннар, кафелар, эрэстэрээннэр сабыллан эрэллэрин көрө-истэ сылдьабыт. Онон бэйэлэрин сөбүлүүр дьарыктарын олоххо киллэрэн, социальнай хантараах дуогабардарын түһэрсэн үлэлии сылдьар дьон, маннык балаһыанньаҕа кэккэ ыарахаттары көрүстэхтэринэ, санаалара түһэрэ, айманаллара баар суол. Маныаха СӨ Атыы-эргиэн промышленнай палаатата көмөҕө кэлэрин билэҕит дуо? Ааҕыҥ, сэргээҥ.

Мүөт, ньургуһун, үүт, бэс иннэтэ уо. д.а., нуучалыы эттэххэ, “компоненнардаах” мыыланы көрбүккүт, туттубуккут дуо? “ Састааба барыта олохтоох сырье: үүт, отон, мүөт, харыйа, бэс иннэтэ, ньургуһун. Өссө да эбэн иһиэхпит. Бастаан оҥорор мыылабыт састааба соҕуруу Арассыыйа эрэгийиэннэрин ото-маһа этэ. “Биһиги тоҕо бэйэбит Горнайбыт үүнээйитин, отун туттубаппытый?” диэн санааттан бэйэ мыылатын оҥорор буолбут урбаанньыт кэскиллээх толкуйдарын бүгүҥҥү хаһыакка ааҕыҥ.

“Сорохтор дьиэнэн, подъеһынан, этээһинэн тус-туспа чаттары арыйаллар. Ол эрээри, бу чаттарга үксүгэр дьиэ кыһалҕаларын, уопсай боппуруостары быһаарсаллар. Дьэ, бу манна буолар, айдаарсыы, быһаарсыы… Сороҕор өйдөспөккө, этиһии бөҕө буолар. Элбэх киһини кытта тапсан олоруу манан аҕай дьыала буолбатах. Маннык түгэннэргэ элбэх кыбартыыралаах дьиэлэргэ олоруу быраабылаларын кэһиилэр ырылыччы көстөн тахсаллар” диэн ыаллыылар сыһыаннарын туһунан ырытта социальнай эйгэни сырдатар суруналыыс Ангелина Васильева.

Ахсынньы-тохсунньу тоһуттар томороон тымныылара бүтэн, халлаан сылыйан, хаһаайкалар аны сайыҥҥа, сорохтор оннооҕор кэлэр идэһэҕэ диэри тиийэр эттэрин хаһаанар түбүгэр түстүлэр. Эти, балыгы хайдах хаһаанар табыгастааҕый? Бу туһунан бүгүҥҥү хаһыат «Сүбэһит» рубрикатын ааҕыҥ.