Сэрии хаһыҥа хаарыйбыта

Хас хонон турдахпыт аайы Улуу Кыайыы 80 сыллаах өрөгөйдөөх үбүлүөйэ чугаһаатар чугаһаан иһэр. Биһиги, сэриини билбэтэх көлүөнэ аҕам саастаах дьоно, Улуу Кыайыы хайдахтаах хаан тохтуутунан, сыралаах үлэнэн ситиһиллибитин толору өйдүүбүт.

Биһиги аҕаларбыт Ийэ дойдуларын күөннэринэн көмүскээн, кыайыыны кылбаардан кэлбиттэрэ! Кинилэртэн аҥаардара сэрии толоонугар саас үйэ тухары хаалбыттара… Тыыннаах эргиллэн кэлбит буойуттар сэрииттэн эмсэҕэлээбит дойдуну чөлүгэр түһэриигэ харыларын ньыппарынан туран үлэлээбиттэрэ!

Улуу Кыайыы үбүлүөйүн көрсө биһиги ахтан — санаан ааһыах кэриҥнээхпит өлбүт буойуттары, бэтэрээн аҕаларбытын, тыылга дьоруойдуу үлэлээбит ийэлэрбитин, «ол кэмнэргэ от саҕаласпыт»сэрии кэмин оҕолорун»!

Мин бүгүн кэпсиир киһим — сэрии кэмин оҕото, Чурапчы көһүүтүн кыттыылааҕа, тыыл — үлэ бэтэрээнэ Прокопьева (Собакина) Акулина Егоровна.
Акулина Егоровна Дьокуускай куорат чугаһыгар Марха бөһүөлэгэр Олег Кошевой аатынан уулуссаҕа олорор.

Кини 1935 сыллаахха муус устар 20 күнүгэр Чурапчы оройуонун Соловьевскай нэһилиэгэр  (билиҥҥинэн Мырыла) Акулина Николаевна, Егор Николаевич Собакиннар дьиэ кэргэнигэр төрөөбүтэ. Сэрии саҕаланыытыгар кини кыракый оҕо сааһыгар тулаайах хаалбытын Дириҥнээҕи оҕо дьиэтигэр аҕалбыттар. Ийэтэ Акулина Николаевна алталаах кыыһын хам кууһан баран, балаҕаҥҥа өлө сытарын дьон булан сэбиэккэ тыллаабыттар эбит. Кыысчаан детдомҥа кэлэн баран наар ийэтин көрдөөн, ытаан тахсара үһү. Оҕо кэлэктиибигэр хайдах да сатаан үөрэммэтэх. Инньэ гынан иитээччилэр үлэ оҥостон «баҕар, биир эмит аймаҕа баара буолаарай » диэн көрдөөннөр, Литвинцев Семен Николаевич диэн ийэтин быраатын Хатылыттан буланнар, оҕону киниэхэ биэрбиттэр.

Таайа ол кэмҥэ көһүүгэ ыраах Булуҥ оройуонугар бараары сылдьар эбит. Хайыаҕай, кыракый Өкүүчэни илдьэ барбыт. Ол туһунан Акулина Егоровна бу курдук ахтар:» Ол Булуҥ диэн ааттыыр сирдэрин бэрт эрэйинэн айаннаан нэһиилэ булбуппут. Наар тоҥорбун, аччыктыырбын өйдүүбүн. Олорор бараакпыт элээмэтин тыал курдары үрэрэ. Тимир оһох баара, ону ибис — инчэҕэй, долгун кытылга бырахпыт маһынан отторбут. Туох да сылааһы биэрбэт этэ. Маннык усулуобуйаҕа хайдах тыыннаах ордубуппун билбэппин. Өр баҕайы ыалдьан нукаай курдук сыппыппын өйдүүбүн. Кэлин биллэхпинэ, цингалаабыт үһүбүн.

Мин тыыннаах хаалыах дьолбор биирдэ мааны баҕайы көстүүмнээх киһи кэлбитэ/хомойуох иһин аатын билбэппин/. Миигин кылгас кэмҥэ латыыныскай алпаабытынан ааҕарга үөрэппитэ. Арааһа, кини дьаһалынан эбитэ дуу, миигин төттөрү Чурапчыга аҕалан, били, Дириҥнээҕи оҕо дьиэтигэр биэрбиттэрэ. Баччаҕа кэлиэх быатыгар, син кэлэктиипкэ үөрэннэҕим. Оскуоланы кыайан бүтэрбэтэҕим, колхуоска үлэҕэ тахсыбытым».

Акулина Егоровна кэлин бэрэдэбиэс кууруһун бүтэрэн өр сылларга Мархаҕа үлэлээбитэ. Үтүө суобастаах үлэтэ элбэх «Махтал суругунан», грамотанан бэлиэтэммитэ. Элбэх үбүлүөйүнэй мэтээллэрдээх, тыыл уонна үлэ бэтэрээнин, сэрии кэмин оҕотун, Чурапчы көһөрүүтүн кыттыылааҕын туоһулуур дастабырыанньалардаах.

Наахараттан төрүттээх Прокопьев Марк Моисеевичтыын холбоһон 4 уол оҕону төрөппүттэрэ. Кини элбэх сиэн, хос сиэн тапталлаах эбээтэ, билигин бочуоттаах сынньалаҥҥа олорор.
А.Е.Прокопьева бу күннэргэ 90 сааһын томточчу туолла. Кини Марха сэлиэнньэтин бэтэрээннэрин кулуубугар биир көхтөөх кыттааччы: ырыа, үҥкүү ансаамбылларыгар өр сылларга дьарыктаммыта. Билигин даҕаны бэлиэ күннэргэ кэнсиэрдэргэ кыттар.

Кини Улуу Кыайыы 80 сыллаах үбүлүөйүн этэҥҥэ сүһүөҕүн үрдүгэр сылдьан көрсөрүттэн үөрэр, оҕолоругар, сиэннэригэр махтанар.

Түмүккэ этиэхпин баҕарабын: тыыл уонна үлэ бэтэрээнэ, сэрии кэмин оҕото, Чурапчы көһүүтүн кыттыылааҕа билигин олорор кырдьаҕас дьиэтин туругун бэтэрээннэр сэбиэттэрин хамыыһыйата көрөн — истэн, аакта суруйан, дьиэтин өрөмүөннүүргэ, эбэтэр биир хостоох толору хааччыллыылаах дьиэни биэрэргэ туруорсарыгар!

Елена Прокопьева, РФ суруналыыстарын сойууһун чилиэнэ.