Сэттэ сыл иһигэр 60-тан тахса саҥа култуура эбийиэгэ аһылынна

2018-2025 сылларга Саха сиригэр 62 саҥа култуура эбийиэгэ аһылынна, онтон үгүстэрэ “Култуура” национальнай бырайыак иһинэн тутуллубуттара.

Былырыыҥҥыттан бу соругу саҥа «Дьиэ кэргэн»  национальнай бырайыак толорор.

2025 сылга өрөспүүбүлүкэҕэ түөрт култуурунай эбийиэк тутуута түмүктэннэ: Мэҥэ Хаҥалас улууһугар Аллараа Бэстээх бөһүөлэгэр Култуура сайдыытын киинэ, Сунтаар улууһун Кириэстээҕэр социальнай-култуурунай киин, Мэҥэ Хаҥалас улууһун Бөкө уонна Үөһээ Бүлүү улууһун Быракаан нэһилиэктэригэр култуурунай-спортивнай комплекстар.

“Манна араас тэрээһиннэр куруук ыытыллаллар — кэнсиэртэр, бэстибээллэр, күрэхтэһиилэр, айар көрсүһүүлэр. Саамай биир уратыбытынан 2025 сыл алтынньытыгар аһыллыбыт аныгы «Юбилейный» киинэ саалата буолар. Кини «Сахафильм» устуудьуйаны кытта бииргэ үлэлэһэр:  саҥа киинэлэр көстөллөр, киинэ оҥорооччулары уонна артыыстары көрдөрүүлэргэ ыҥыраллар. Күн аайы ортотунан алта киинэни көрдөрөр, нэдиэлэҕэ алта күн үлэлиир. Бибилэтиэкэбит табыгастаах ааҕар саалалаах итиэннэ оҕолорго аналлаах көмпүүтэрдээх, интэриниэттээх отдел баар. Манна тиэмэлээх быыстапкалар, литературнай киэһэлэр, интерактивнай үөрэтэр дьарыктар өрүү ыытыллаллар. Табыгастаах эйгэ, аныгы оборудование баар буолан, тэрээһин ахсаана, кулуупка сылдьар дьон биллэ элбээтилэр. Билигин нэһилиэк култуурунай олоҕо араас саастаах дьоҥҥо барытыгар интэриэһинэй буолла», — диэн кэпсиир Аллараа Бэстээхтээҕи Култуураны сайыннарар киин дириэктэрэ Ирина Назарова.

2025 сылтан «Дьиэ кэргэн» национальнай бырайыак чэрчитинэн Покровскай куоракка баар «Саргы түһүлгэтэ» култуура уонна норуот айымньытын киинин уонна СӨ Национальнай библиотекатын хапытаалынай өрөмүөннэрэ ыытылла турар.

Абый улууһун Белай Гора бөһүөлэгэр баар оҕо ускуустубатын оскуолатыгар,  П.А. Ойуунускай аатынан СӨ Судаарыстыбаннас түмэлигэр  хапытаалынай өрөмүөннэрэ бүппүт. Горнай, Уус Алдан, Мииринэй оройуоннарыгар модельнай бибилэтиэкэлэр тэрилиннилэр. Оҕо ускуустабатын сэттэ оскуолата саҥа музыкальнай тэриллэри уонна үөрэтэр литератураны ыллылар. С.А. Зверев-Кыыл Уола аатынан Национальнай үҥкүү тыйаатыра, СӨ Музыка уонна фольклор түмэлэ, А.А. Саввин аатынан Чурапчытааҕы история уонна этнография түмэлэ эмиэ хааччылыннылар.

«Биһиги тыйаатырбытыгар сыанабын техническэй тэриллэрин саҥартыбыт. Аныгы тыас-уус систиэмэтин, ол иһигэр үрдүк хаачыстыбалаах аудиоинтерфейстары, күүстээх колонкалары,  хаачыстыбалаах студийнай уонна динамическай микрофоннары, о.д.а.  атыыластыбыт. Ону тэҥэ хаары, туманы ыытар генераторы, табыгастаах кириэһилэлэри ыллыбыт. “Дьиэ кэргэн” нацбырайыак көмөтүнэн бэйэбит сыанабытыгар репетицияланар, көрөөччүлэргэ тахсар кыахтанныбыт», — диэн санаатын үллэстэр С.А. Зверев-Кыыл Уола аатынан Национальнай үҥкүү тыйаатырын режиссера Саргылана Борисова.

Чөркөөхтөөҕү историко-мемориальнай түмэлгэ уонна Ытык Күөллээҕи литературнай-художественнай түмэлгэ хапытаалынай өрөмүөн үлэлэрэ түмүктэннэ. Орто Халыма, Усуйаана, Абый, Чурапчы, Хаҥалас улуустарыгар биэс муниципальнай модельнай бибилэтиэкэлэр тэрилиннилэр.

Үүнэр көлүөнэ тус сыаллаах пуондатын үбүнэн Алдан оройуонун Аллараа Кураанах бөһүөлэгэр Оҕо ускуустубатын оскуолатыгар хапытаалынай өрөмүөн үлэтэ ыытылынна.

2025 сыллаахха өрөспүүбүлүкэ араас улуустарыттан тыа сиригэр үлэлиир 20 култуура дьиэтэ талыллан, «Биир ньыгыл Арассыыйа» баартыйа «Аччыгый дойдум култуурата» бырайыагын «Олохтоох култуура дьиэтэ» хайысхатынан субсидия ылбыттара.

2026 сылга бэрэсидьиэн «Дьиэ кэргэн» бырагырааматынан судаарыстыбаннай уонна муниципальнай култуура тэрилтэлэрин материальнай-тэхиниичэскэй баазаларын бөҕөргөтүүгэ, кэлимник саҥардыыга, инфраструктураларын сайыннарыыга 251,55 мөл. солк. тыырыллыбыт.

Покровскай куоракка «Саргы түһүлгэтэ» Култуура уонна норуот айымньытын киинигэр уонна СӨ  Национальнай библиотекатыгар хапытаалынай өрөмүөн үлэтэ салҕанар. Саҥардар үлэлэр Анаабыр улуустааҕы кыраайы үөрэтэр-этнографическай түмэлигэр, Ф.М. Охлопков аатынан кыраайы үөрэтэр түмэлгэ, Национальнай художественнай түмэлгэ, Опера уонна балет судаарыстыбаннай тыйаатырыгар, Саха академическай тыйаатырга саҕаланыахтара. Национальнай художественнай түмэлгэ, Аан дойду норуоттарын хомустарын түмэлигэр уонна киинигэр, Алданнааҕы история уонна кыраайы үөрэтии түмэлигэр техническэй хааччыйыы былааннанар.

Дьокуускайдааҕы Кииннэммит библиотечнай тиһик уонна Мэҥэ Хаҥалас улууһун Нөөрүктээйи нэһилиэгин бибилэтиэкэтин базаларыгар Оҕо култуурунай-сырдатар кииннэрэ тэриллиэхтэрэ. Алдан оройуонун Якокит сэл., Бүлүү кииннэммит, Чурапчы улуустааҕы кииннэммит бибилэтиэкэлэрэ модельнай буолуохтара.

«Мин Сахам сирэ ХХI үйэҕэ» үтүө дьыала хамсааһын чэрчитинэн Дьааҥы улууһун Суордаах, Кэбээйи улууһун Батамай сэлиэнньэтин элбэх хайысхалаах култуура кииннэрин, Ленскэй оройуонун Бэчинчэ сэлиэнньэтин Култуура дьиэтин, Ньүүйэ сэлиэнньэтин Култуурунай-спортивнай комплексы киллэриэхтэрэ.