Социальнай хантараак – дьоһуннаах өйөбүл

Бу күннэргэ Дьокуускайга бэйэ дьыалатын социальнай хантараак нөҥүө тэриммит дьоҥҥо олус туһалаах тэрээһин буолан ааста.

Тэрийээччилэринэн СӨ Үлэ уонна социальнай сайдыы министиэристибэтэ уонна СӨ Атыы-эргиэн уонна бырамыысыланнай палаатата буоллулар. Бу биэдэмистибэлэр эппиэттээх үлэһиттэрэ былырыын социальнай хантараак баттаспыт дьону анаан мунньан, сүбэ-ама биэрэр ис хоһоонноох тэрээһини тэрийдилэр.

“Пилотнай” бырайыак

Туох кистэлэ кэлиэй, билиҥҥи уустук кэмҥэ араас төрүөтүнэн үгүс урбаанньыт бэйэтин дьыалатын тохтоторго күһэллэн эрэр. Үлэлээн ньиргитэ олорбут маҕаһыыннар, кафелар, эрэстэрээннэр сабыллан эрэллэрин көрө-истэ сылдьабыт. Онон бэйэлэрин сөбүлүүр дьарыктарын олоххо киллэрэн, социальнай хантараак дуогабардарын түһэрсэн үлэлии сылдьар дьон, маннык балаһыанньаҕа кэккэ ыарахаттары көрүстэхтэринэ, санаалара түһэрэ, айманаллара баар суол. Дьэ, ол иһин өйөбүл оҥорор инниттэн бу курдук туһалаах тэрээһин буолла.

СӨ Атыы-эргиэн бырамыысыланнай палаататын салайааччыта Марина Богословская: “Бастаан утаа харчынан өйөбүлү ылбыт дьон болҕомто киинигэр сылдьар курдуктар — кинилэргэ араас сүбэ-ама биэрэр араас тэрээһиннэр буолаллар, саҕалааһыннарыгар тустаах ыйыыны-кэрдиини ылаллар. Онтон сыл курдук буолан баран, бу дьоҥҥо “аптаах аан” сабыллыбыт курдук буолар. Үгүстэр бэйэлэрэ бэйэлэрин кытта хаалаллар. Ким эрэ бу кэм устата атаҕар тирэнэ охсор, саҥа сүүрээни тобулар санааҕа куустарар, оттон сорохторго уустук кэмнэрэ саҕаланар. Дьэ, бу маннык кэмҥэ биһиги тэрилтэбит — Атыы-эргиэн бырамыысыланнай палаатата өйөбүл буолар соруктаах. Былырыын ахсынньы ортотугар Судаарыстыбаннай Дуума дьокутаата, РФ Федеральнай Мунньаҕын дьиэ кэргэн көмүскэлин кэмитиэтин бэрэссэдээтэлин бастакы солбуйааччы, ”Бигэ дьиэ кэргэн” бырайыагы сүрүннээччи норуот дьокутаата Татьяна Буцкаяны кытта көрсүбүтүм. Онно киниэхэ Саха сирэ дойду үрдүнэн кыаммат дьиэ кэргэҥҥэ өйөбүлү оҥорууга биэс бастыҥ эрэгийиэн ахсааныгар киирэрин туһунан сырдаппытым. Дьокутаат бэркэ кэрэхсээн истибитэ уонна сэргээбитин биллэрбитэ. Социальнай хантараагынан үлэлиир дьоҥҥо өйөбүл буолар үлэни ыытыыга “пилотнай” бырайыагы олоххо киллэрэргэ этии киллэрбитэ. Ол ыытыллар үлэ чэрчитинэн быйыл үлэбитин саҕалаатыбыт. Ол курдук, тохсунньуга бастакы саҕалааһын тэрээһини ыыттыбыт. Ол эбэтэр былырыыҥҥыттан социальнай хантараагы түһэрсэн үлэлиир 51 киһини кытта көрсө кэпсэттибит. Кинилэри кытта атахтарыгар бигэтик турбут урбаанньыттары — Анна Тихонованы, “Зеленый Рай” сибэкки маҕаһыынын, Иван Даниловы, “Шишкин дом” тутуу тэрилтэтин салайааччыларын, Анжелика Кириллинаны, “Саха Бохо” бренд дизайнерын уо. д.а. ситиһиилээх урбаанньыттары кытта көрүһүннэрдибит. Салгыы араас өйөбүлү оҥорор тэрээһиннэри бу сылы быһа ыытыахпыт. Онон социальнай хантараагынан үлэлиир дьон бу маннык көрсүһүүлэрбитигэр көтүппэккэ сырыттахтарына, биллэн турар, туһаналлара үгүс буолуоҕа”, — диэн кэпсээтэ.

Судаарыстыба өйөбүлэ

Социальнай хантараак — дьиэ кэргэн дохуотун улаатыннарыыга туһуламмыт судаарыстыбаттан оҥоһуллар социальнай көмө бырагыраамата. Ол курдук, кыаммат дьиэ кэргэттэргэ үлэ көрдөөһүн, бэйэ дьарыктаах буолуу, тус көмө хаһаайыстыбатын сайыннарыы, олох уустук балаһыанньаларын этэҥҥэ туорааһын курдук хайысхаларынан дьон үбүнэн көмө ылыан сөп. Социальнай хантараак дуогабарын баҕалаах киһи социальнай көмүскэл уорганын эбэтэр кини олорор сиригэр баар “Мин биисинэһим” киини кытта түһэрсэр. Бу өйөбүл РФ Бэрэсидьиэнэ Владимир Путин көҕүлээбит “Дьиэ кэргэн” социальнай национальнай бырайыагы олоххо киллэриини кытта ыкса сибээстээх. Тэрээһин сүрүн соруга — бэйэ дьыалатын тэринэргэ туһуламмыт өйөбүл миэрэлэрин кытта билиһиннэрии, уопутуран, бырайыактарга ылсан сонун сүүрээннэри тобула сылдьар бэйэ дьарыктаах дьону кытта билиһиннэрии. Социальнай хантараак кээмэйэ — 500 тыһ. солк. диэри. Өйөбүл суумата биисинэс-былаантан, ороскуот симиэтэтиттэн уонна социальнай адаптация бырагырааматыттан тутулуктаах. Биллэн турар, өйөбүл биир бастакынан элбэх оҕолоох ыалларга, ону тэҥэ байыаннай дьайыыга кыттыбыт дьон дьиэ кэргэттэригэр оҥоһуллар.

Сөбүлүүр дьыалатынан дьарыктанар

Хайаан да кыахтаах, бэйэтиттэн үптээх киһи бэйэ дьыалатын тэринэрин курдук саныырбыт мэлдьэх буолбатах. Дьиҥэр, судаарыстыба кыра дохуоттаах дьиэ кэргэни, биирдиилээн киһини өйөөн, бастакы кэмҥэ тирэнэригэр социальнай хантараак нөҥүө өйөбүл харчыны утары уунар. Ол ылбыт үбүнэн баҕалаах киһи тугу наадыйарын булунан, бэйэтин дьыалатын сайыннарар. Ол эрээри киһиэхэ барытыгар кини санаабытын курдук табыллыбат. Ким эрэ отчуотугар ыарырҕатар, ким эрэ дьиэтин, сирин арыандатын төлүүрүгэр харгыстанар. Онон кинилэргэ өйөбүл олус наадата чахчы.

Социальнай хантараагы түһэрсэн үлэлиир киһи үгүс. Кинилэр ортолоругар Бүлүү куорат олохтооҕо, бэйэтин дьыалатын тэриммит Екатерина Уарова баар. Кини куорат поликлиникатыгар мэдиссиинэ сиэстэрэтинэн үлэлиир. 2024 сылтан оҕотугар олорор кэмигэр косметология эйгэтигэр үлэлиир соруктаах социальнай хантараак дуогабарын баттаспыт. Киин бэрэстэбиитэлэ Саргылаана Иванова киниэхэ биисинэс-былаан оҥорого көмөлөспүт. Онон ирдэнэр докумуоннарын барытын толорон, социальнай хантараагынан туһанааччы Бүлүү куоракка бастакынан аппараатынан үлэлиир косметология кэбиниэтин арыйбыт. Екатерина Уарова саҥа идэтин таһымын үрдэтэр соруктаах Дьокуускайга кэлэн косметология солуоннарыгар кэлэн үөрэнэн барар эбит. Оҕотугар олорор кэмин табатык туһанан, эдэр ийэ дьиэ кэргэнин дохуотун хаҥатар, дууһата сытар үлэтигэр үөрүүнэн кэлэр.

Екатерина Уарова, Бүлүү куорат олохтооҕо, бэйэ дьыалалаах:

— Уонтан тахса сыл буолла бу салаанан үлэлиэхпин баҕарбытым. Бастаан утаа кэргэним бэлэхтээбит анал аппараатынан бэйэбэр боруобаланан, сирэйбин ыраастаан көрбүтүм. Онтон бу эйгэнэн үлэлиэхпин сөп эбит диэн санааҕа кэлбитим. Ол кэмҥэ социальнай хантараак өйөбүлэ баарын истэн, “Мин биисинэһим “кииҥҥэ тиийэн билсибитим, дохуотум — тиийинэн олоруу алын кээмэйин анал ирдэбилигэр эппиэттиир эбит. Онтон докумуоммун толорон, хантараагым үбүнэн косметология аппараатын атыыласпытым. Киһи кыраттан саҕалаан баран, салгыы элбэҕи билэ-көрө сатыыра наада. Түргэнник уларыйа турар олоҕу кытта тэҥҥэ хардыылыыр ордук.