Соһуччу түгэн. Аймахтар

Чыычаахаптар олорор сирдэрэ бөһүөлэктэн үс биэрэстэ тэйиччи. Ыал аҕа баһылыга Куонаан “Сардаҥа” пиэрмэҕэ уу баһааччынан үлэлиир. 

Кэргэнэ Кэрэ Кээтии ыанньыксыт. Күҥҥэ көрбүт көмүс чыычаахтара Күннэй куоракка мусукаалынай училищеҕа үөрэнэр. Көрсүө-сэмэй кыыс, мээнэ онно-манна сылдьыбат. Иллэҥ кэмигэр бибилэтиэкэҕэ дьарыктанар. Өрөбүлгэ аймахтарыгар баран күүлэйдээн, сонун аһы астаһан аһаан кэлэр. Улахан болҕомтотун үөрэҕэр аныыр.

Аҕалара Куонаан саҥарбыт-иҥэрбит, кэлбит-барбыт сытыы-хотуу киһи. Ордуос майгылаах буолан, дьон киниэхэ соччо чугаһаабат. Кэргэнэ Кэрэ Кээтии намыын, уурбут-туппут курдук кэрэ сэбэрэлээх. Аргыый нуоҕайан хаамар, ол да буоллар, үлэтин бүтэрбитэ, ыпсарбыта эрэ баар буолар. Күлэн-үөрэн лыһыгыратан, кэрэ куоластаах киһи. Дьоҥҥо-сэргэҕэ үтүөнү эрэ баҕарар киһи. Дэлэҕэ даҕаны, дьон “Кэрэ Кээтии” диэн ааттыа дуо?

Саргылаах саҥа дьыл бу тиийэн кэллэ. Ыал ахсын кэрэчээн дьуолка симэнэн, араас өҥнөөх уоттарынан күлүмүрдээн ыҥыра-угуйа турара көрүөххэ кэрэтиэн!

Саҥа дьыл бырааһынньыгар кыыстара Күннэй доҕордоһор уола Климниин куораттан таҕыстылар. Доҕоро Клим Петров педучилищеҕа физкультурнайга үөрэнэр. Дэгиттэр спортсмен. Буоксанан, чэпчэки атлетиканан дьарыктанар.

Дьонноро кыыстара кэлбититтэн үөрэн ас астыыр түбүгэр түстүлэр. Кыыс ийэтигэр көмөлөһөн, сандалы хотойорунан сахалыы аһы-үөлү тардан кэбистилэр. Аһыы түһээт, оҕолор Саҥа дьыл бырааһынньыгар бөһүөлэккэ бардылар.

Эргиччи ып-ыраас тунал хаар, тыа чэбдик салгынынан тыынар тоҕо баҕас үчүгэйэй. Тапталлаахтар сиэттиһэн баран, аргыый аҕай кэпсэтэ-кэпсэтэ хааман иһэллэр. Таптал харахтар кистэлэҥ кэпсэтиилэриттэн саҕаланар. Таптала суох — олох суох. Үс биэрэстэ сири эдэр дьон өр хаамыахтара дуо? Кулууп таһыгар кэлбиттэрэ муусука, ырыа-тойук киһи сүргэтин көтөҕөллөр. Кулуупка киирбиттэрэ киһи толору. Үөрүү-көтүү үлүскэнэ. Лаглайбыт кэрэчээн харыйаны симээн, киэргэтэн кэбиспиттэр. Үҥкүү-битии, көр-нар бөҕө. 12 чааска Тымныы Оҕонньор торуоскатын тос-тос тыаһатан, бадаарактаах салааскатын соһон, сиэннэрэ Хаарчааналыын, Саҥа Дьыл уолчаанныын тиийэн кэллилэр. Тымныы Оҕонньор үөрэхтэригэр, үлэлэригэр ситиһиилээх дьоҥҥо бэлэх-туһах биэртэлиир. Хаарчаана кыыс кыра оҕолорго Тымныы Оҕонньор кэһиитин үллэртиир.

Эмискэ маскараат арааһа кутулла түһэр. Саҥа дьыл уол, кыра да буоллар, буорахтаах киһи эбит. Саҥа дьылынан эҕэрдэлээн, туойан доллоһутар. Дохсун ытыс тыаһа өрө оргуйа түһэр. Бырааһынньык хойукка диэри ньиргийдэ…

Күннэйдээх Клим Саҥа дьыл бырааһынньыгыттан астынан-дуоһуйан дьиэлээн иһэллэр. Баран иһэн, тапталлара хаһан да уостубатын туһугар имэҥнээхтик уурастылар. Кинилэр саҕа дьоллоох дьон суохтарын курдук сананнылар… Дьиэлэригэр кэлбиттэрэ дьонноро хайыы сах тура охсон үлэлэригэр барбыттар.

* * *

Күнүскү аһылыкка кыыс аҕата ыйытар:

— Кимтэн кииннээх, хантан хааннаах оҕоҕунуй?

Онуоха Клим:

— Амматтан төрүттээхпин. Николай Саввич Чыычаахап диэн аҕалаахпын. Анфиса Ивановна Петрова диэн ийэлээхпин. Ийэм араспаанньатынан Петров диэммин, — диэтэ.

Аҕалара дьэбидис гына түстэ:

— Холбоһоргут отой табыллыбат. Ол Николай мин бииргэ төрөөбүт быраатым. Ийэбит эрдэ өлөн, атын аймахтарыгар иитиллибитэ. Онон кыайан аймахтаспатахпыт. Бу күнтэн ыла икки аҥыы барыҥ. Аймахтар холбоһоллоро аньыы, — диэн баран, өтөрү-батары көрдө.

Оҕолор барахсаттар нөҥүө күн куораттарыгар төнүннүлэр.

Саҥа-иҥэ суох, санааҕа баттатан санньы-курус буолан иһэллэр. Итинник буолуон ким тымтыктанан көрбүтэ баарай? Олоххо туох барыта күүтүллүбэтэх өттүттэн соһуччу буолааччы.

Кэм кэрдии элэҥнээн ааһан истэ. Күннэй үөрэҕин бүтэрэн, дойдутугар оскуолаҕа муусука учууталынан үлэлиир. Бастыҥ үлэһит быһыытынан, дьон-сэргэ махталын ылыан ылар.

Клим үөрэҕин бүтэрээт Хоту дойдуга түспүтэ. Сураҕа, кэргэннээх, икки кыыс оҕолоох үһү.

Александра КАРДАШЕВСКАЯ-ХАРЫСТААНА.