Сорук дьэҥкэ, туолуута да оннук

Тыа сиригэр киһи хараҕар быраҕыллар хамсааһынынан бу ааспыт сылга тыа хаһаайыстыбатын дьоҕус эбийиэктэрин тутуу буолла. 2025 сылга 60-тан тахса тыа хаһаайыстыбатын эбийиэгэ саҥардыллыбыт. Мантан 53-һэ олохтоох салайыныы уорганнарын боломуочуйаларын кэҥэтии чэрчитинэн тутуллубут.

Ил Дархан Айсен Николаев Ил Түмэҥҥэ Туһаайан этиитигэр тыа хаһаайыстыбатын өйөөһүҥҥэ муниципалитеттарга бэриллибит боломуочуйалар тупсарыллан, тыа хаһаайыстыбатын оҥорон таһаарыытын, нэһилиэнньэни аһынан-үөлүнэн бигэтик хааччыйыыны үрдэтиигэ төһүү буолуохтара диэн бэлиэтээбитэ.

Сыыппараны холобурунан бигэргэтэр ордук итэҕэтиилээх буолар. Ол курдук, Нам улууһугар ааспыт сылга 29 мөл. 350 тыһ. солк. көрүллэн, куонкуруска кыттан, үс эдэр хаһаайыстыбаҕа саҥа хотоннору тутарга быһаарыллыбыт.

“Биллэрин курдук, I Хомустаахха Федот Ядреев хаһаайыстыбата сопхуос саҕанааҕы хотоҥҥо турбута. Саҥата тутуллан, аны ис оборудованиетын туруоруоҕа. Иккис хотоммут — Аппааныга. Василий Петров сүөһүлэрин дьонун киэнигэр кыттыһан туруорар этэ. Онон 70 сүөһүнү саҥа миэстэлэригэр киллэриэхтээх. Өрүс уҥуоргулартан Фрунзеҕа Павел Марков диэн эдэр пиэрмэр бэйэтин киэнигэр эбии нэһилиэнньэттэн сүөһү ылан көрүөхтээх. Кини Саҥа дьыл иннинэ түмүктээтэ, аны ТСН-ын, ыыр аппараатын туруоруоҕа. Мин санаабар, тыа хаһаайыстыбатын дьоҕус эбийиэктэрин тутуу саҕаламмыта олус туһалаах буолууһу. Инникитин бу өссө үчүгэйдик үлэлээтэҕинэ, хотону сэргэ сылгы баазатын, оҕуруот аһын харайар хранилищены эҥин судургутук тутуохпутун сөп. Саамай сүрүнэ, хотон үрдүк буолуохтаах”, — диир Нам улууһун тыа хаһаайыстыбатын управлениетын начаалынньыга Владимир Макаров.

Дьоҕус эбийиэктэри тутан, үлэҕэ киллэрии хонтуруолга турар. Бырабыыталыстыба Бэрэссэдээтэлин солбуйааччы Сергей Местников бу боппуруоһунан Мэҥэ Хаҥаласка тахсан, көһө сылдьар мунньаҕы тэрийбит. Мунньахха этиллибитинэн, эбийиэктэри тутууга уонна саҥардан оҥорууга (модернизация) үлэ бөҕө ыытыллыбыт.

Нэһилиэнньэ субуотунньуктаан көмөлөһөр

Үгүс сирдэргэ туруоруммут сыалларын толорууга үлэлииллэрэ көстөр уонна хайдах эрэ бу тутуулары дьон-сэргэ “тутуу эстэпиэтэтин” курдук ылынар буолбуттар. Холобура, Ньурба улууһун тыа хаһаайыстыбатын управлениетын начаалынньыга Леонид Ушканов этэринэн, быйыл Малдьаҕар нэһилиэгэр сылгы баазатын уонна хотону, Ньурбачаан нэһилиэгэр хотону атырдьах ыйыгар диэри үлэҕэ киллэрэр баҕалаахтар.

Мэҥэ Хаҥалас улууһугар “Томтор” ХЭУо уонна “Илгэ” хааччыйар кэпэрэтиип бу үчүгэй хамсааһын түмүгэр саҥа, аныгылыы хотонноммуттар. Эбийиэктэр көрүллүбүт 24 мөл. 750 тыһ. солк. үбүнэн үлэҕэ киирбиттэр. Улуустааҕы тыа хаһаайыстыбатын управлениетын салайааччытын солбуйааччы Александр Борисов этэринэн, тустаах хаһаайыстыбалар бэйэлэрин үптэринэн эмиэ кыттыспыттар. Тыа хаһаайыстыбата сайдарыгар, дьон үлэлээх буоларыгар, тыа хаһаайыстыбатын бородууксуйатынан хааччыллар туһугар томтордор хаһаайыстыбаларын хотоно үлэҕэ киирэригэр субуотунньуктаан, күүскэ көмөлөспүттэрэ хайҕаллаах. Бэдэрээтчит “Элма” тэрилтэ (Семенов Ю. Р.) эмиэ атын тутааччылар курдук, үтүө суобастаахтык үлэлээбит. Оттон “Илгэ”, дьэ, аны күһүҥҥүттэн дьон сүөһүтүн көрөн биэриэҕэ. Александр Ярославович салгыы кэпсээбитинэн, “Томтор” ХЭУо сүөһүтэ-аһа этэҥҥэ кыстаан олорор.

“Ынахтар саҥа хотоҥҥо төрөөн эрэллэр”

Өссө биир сэргэх сонунунан Мэҥэ Хаҥаласка Араҥас нэһилиэгэр Тыа хаһаайыстыбатын министиэристибэтин субсидиятынан “Тарат” кэпэрэтиип сүүс ынахха анаммыт тупсаҕай хотонун “Стройкомплект” тэрилтэни кытта дуогабардаһан, болдьоҕор киллэрбитэ буолар. Онон быйылгы кыстыкка икки хотонунан 184 төбө кыстаан турар. Итинтэн 80‑та — дьон сүөһүтэ. Үлэҕэ киирбит хотоҥҥо билигин ынахтар саҥа төрөөн эрэллэр. Сүөһүнү иитиигэ сөптөөх усулуобуйа тэриллэн, абыраммыттар.

Бүлүү улууһун тыа хаһаайыстыбатыгар (тыа хаһ. управлениетын начаалынньыга П. Иннокентьев) көрүллүбүт үбүнэн “Ампаардаахха” сүөһү иитэр комплекс үлэҕэ киирбит. ”Кырбасова А. В.” ИП бааһынай-пиэрмэр хаһаайыстыбатыгар арыы сыаҕын сэргэ бэйэтин күүһүнэн сүөһүнү астыыр пууну туппут. Бу улахан тэрилтэ салайааччыта СӨ тыатын хаһаайыстыбатын бочуоттаах үлэһитэ, СӨ агробырамыысыланнас комплексын бочуоттаах салайааччыта, Кыргыдай нэһилиэгин бочуоттаах олохтооҕо Кырбасова Анастасия Васильевна буолар.

Саамай сүрүнэ диэн, улуустарга туох тутууну ыыталлара чопчуламмыт, этэргэ дылы, “тумус тутууну” талбыттар. Ол да иһин, үгүс оройуоннар 100, 75, 50 миэстэлээх хотоннору, арыы сыахтарын, сайылыктары, дьоҕус буойуналары тутарга быһаарыммыттар. Сорук дьэҥкэ буолан, толоруу да түмүгэ харахха быраҕыллар.

СӨ Тыатын хаһаайыстыбатын уонна ас-үөл бэлиитикэтин миниистирэ Артем Александров бэлиэтээбитинэн, 2026 сылга дьоҕус кыамталаах тыа хаһаайыстыбатын эбийиэктэрин тутууга (модернизацияҕа) тыа хаһаайыстыбатын 20 сүрүн оройуонугар 590 мөл. солк. көрүллүбүт. Муниципальнай оройуоннары уонна куорат уокуруктарын кытта сөбүлэһии түһэрсиллэн, үп-харчы кинилэргэ тиэрдиллиэхтээх. Улуустар баһылыктара бу тутуулар ыытыллан, үлэҕэ киирэллэригэр санааларын тиэрдибиттэр. Чуолаан, субсидияны тыырыыга төһө сүөһүлээхтэрин болҕомтоҕо ыларга этиллибит.

Сардаана Дормидонтова, Горнай улууһун Солоҕон тыа хаһаайыстыбатын исписэлииһэ:

— Чуолаан, хотоннору саҥардыыга үлэ ыытыллара үчүгэй. Биһиги нэһилиэкпитигэр баар “Шологон-Ас” ХЭУо (П. Е. Трофимов) быйылгы кыстыкка ото, сенаһа, уотурбата тиийэр. Икки үлэһиттээх тэрилтэ 13 сүөһүнү көрөр. Кэлэр нэдиэлэттэн өссө 21 хаһаайыстыбаттан үүтү тутууну саҕалыахтара. Саҥардыллан оҥоһуллубут хотонноро үчүгэй вентиляциялаах, бытарҕан тымныыларга сылаас этэ.