Светлана Иванова-СВЕТ-И – учуонай-устуорук уонна худуоһунньук

«Все в этой жизни каждый навык, знание, опыт как петли нити вяжутся в красивое кружево судьбы».

Быйылгы 2026 сыл өрөспүүбүлүкэҕэ Култуура сылынан биллэрилиннэ. Бу сыл култуура эйгэтин үлэһиттэрин иннилэригэр эрэ турар сорук курдук өйдүүр татым.

Ким туох дьарыктааҕынан олоҕу иннин диэки сыҕарытыахтаахпыт. Ол курдук култуура, үөрэх, успуорт эйгэтин үлэһиттэрэ бары өй-санаа, дууһа, эт-хаан инженердэрэ буолалларын көрдөрүөхтээхтэр. Билиҥҥи ыарахан кэмҥэ “музы не молчат” диэхпитин наада.

Аныгы кэмҥэ сааһы, оннооҕор доруобуйа туругун даҕаны аахсыбакка олох тэтимин тутуһан, баҕа санаа ымыыта оҥостон кэлбит ыраларын олоххо киллэрэллэригэр турунар дьон биһиги ортобутугар аҕыйаҕа суохтар. Уонна онуоха араас маастар-кылаастар,  онлайн үөрэхтэр, күрэстэр төһүү күүс буолаллар.

Кэпсэтэр дьоруойум Светлана Васильевна Иванова –  Нуучча худуоһунньуктарын уонна Арассыыйа идэлээх худуоһунньуктарын сойуустарын чилиэнэ, ХИФУ юридическай факультетын доцена, устуоруйа билимин хандьыдаата, дьиэ кэргэн ийэтэ, эбэтэ.

Учуонай-устуорук эпохалары ырытарын оннугар илиитигэр киистэни ылан, хайдах хараҕынан көрөн кэрэни айарга — уруһуйдааһыҥҥа киирбитин билсиэххэ.

— Светлана Васильевна, интервьюга сөбүлэммиккэр махтал! Бэйэҥ, ускуустуба эйгэтигэр киирииҥ туохтан саҕаламмытын сырдатыаҥ буолаарай.  

— Ийэлээх аҕам Екатерина Степановна, Василий Трофимович Тарасовтар Сунтаартан төрүттээхтэр. Бэйэм куоракка төрөөбүтүм, улааппытым. Эбэлээх эһэбэр Пелагея Герасимовна, Трофим Егорович Тарасовтарга, Элгээйигэ  сайыны атаарарым. Ийэм балта Дьоруой-ийэ  Александра Игнатьева – тетя Шура оҕолорун кытта оонньуурум.

Сунтаар сайына — бу Бүлүү өрүс кэрэ айылҕата, аатырар Сунтаар ыһыахтара, түгэҕэ көстүбэт хортуоппуй, хаппыыста бааһыналарыгар тээпкэттэн илии чэрдийиэр диэри үлэ, доҕоттор…

Биэс бииргэ төрөөбүттэртэн улаханнара буоламмын, кырабыттан дьаһаллаах улааппыппын диэххэ сөп. Бүтүн Арассыыйатааҕы “Орленок” лааҕырга «Штормовая» дружина хаһыатыгар сүрүннүүр эрэдээктэр этим, онно ыстатыйа төбөтүн араастаан киэргэтэн суруйарым, уруһуйун сатыыр оҕолор уруһуйдууллара.

Саха барыта ырыаһыт эбэтэр уруһуйдьут дии саныыбын. Бэйэбин хаһан да худуоһунньугунан ааҕыммат этим. Айар дьоҕур төрдүбүтүгэр баар быһыылаах, дьиэ кэргэммитигэр бары үчүгэйдик уруһуйдууллара: аҕам, аймах убайдарым, бырааттарым. Оскуолаттан ватман аҕалан тугу, ханна уруһуйдуулларын этэн эрэ биэрэн уруһуйдатарбын өйдүүбүн. Арай балыстарбар кумааҕыга куукула уруһуйдаан, араастаан таҥыннарар этим. Мэтириэти уруһуйдуурга сыстыым оччолортон саҕаламмыт эбит. Мэтириэти оҥорор уустугун кэлин өйдөөбүтүм, ол гынан баран, атын жанрдартан миэхэ мэтириэт ордук табыллар. Оскуолаҕа, университекка анатомияҕа үчүгэйдик үөрэммитим. Устуоруктарга байыаннай бэлэмнэниигэ биһигини сиэстэрэ дьыалатыгар үөрэппиттэрэ. Онон бу олоххо хас биирдии дьоҕургуттан, билиигиттэн, сатабылгыттан дьылҕаҥ куруһубата тахсар. Ааспыт сыл ХИФУ быыстапкалыыр саалатыгар турбут «Портрет. Лики женской красоты сквозь века и континенты» тус быыстапкам оҕо сааспыттан саҕыллыбыта диибин. Светлана Васильевна мэтириэттэригэр тас майгыннааһын эрэ буолбакка дьоруойун кэмин, олоҕун сырдыгынан уонна күлүгүнэн көрдөрөн арыйарга дьулуһар. «Хас биирдии мэтириэт — улахан устуоруйа кыракый кэрчигэ» диэн этэллэрэ мээнэҕэ буолбатах эбит.

Миэхэ дьиэни киэргэтэр баҕа санаа мэлдьи баар. Уопсайга да олорон хоспутун кыраһыабай «дьиэҕэ» кубулута сатыыр этибит. Квартирабытын, онтон кэлин дьиэбит дизайнын бэйэм толкуйдаабытым. Устуорук буоламмын айымньым барыта тус кэпсээннээх, номохтоох буоларыгар баҕарабын.

Уруһуйунан, живопиһынан үлүһүйүүм 2004 сыллаахха уустук эпэрээссийэ кэнниттэн саҕаламмыта. Быраастар мээнэ хамсанарбын боппуттара. Хамсаныыта суох олох суоҕун өйдүүр буоламмын, тарбахтарбын (мелкай моторикабын) сайыннарар туһуттан, кэргэммин дьиэбэр витраж оҥорорго киистэ, акриловай кырааска  атыылаһарыгар көрдөспүтүм. Дьиэм истиэнэлэрин киэргэппитим.

Үтүөрэн баран, бириэмэ суох буолан уруһуйдуурбун тохтоппутум. 2019 сыллаахтан кыра сиэним төрүөҕүттэн живописка сыстыым саҕаламмыта. Пастельтан, акварельтан саҕалаан, арыы (маслянай) кырааскалары ордук сөбүлээбитим. Онтон ыла үлэм ахсаана этюдтары аахпакка туран 200 тиийдэ.

Олохпут түгэннэртэн турар. Художниктар Ирина Мекумянова, Василий Кравчук, Марианна Лукина маастар-кылаастарыгар сылдьыбытым. Маслянай кыраасканан үлэлииргэ үөрэппит Мария Мищенконы, Национальнай художественнай түмэл үлэһитин учууталбынан ааҕабын. Ковид кэмиттэн саҕалаан араас онлайн куурустарга үөрэнэн билиибин хаҥаппытым.

Билигин худуоһунньуктар билиниилэрин ыллым диэн сананыахпын сөп. Үлэлэрбин  быыстапкалыыбын, сакааска үлэлиибин, хартыыналарбын атыылыыбын. 2025 сыллаахха ахсынньыга Нуучча худуоһунньуктарын сойуустарыгар, Арассыыйа худуоһунньуктарын идэлээх сойуустарыгар киириим улахан ситиһиим буолар.

— Үлэҕэр ханнык тиэхиньикэни ордук сөбүлээн туттаҕын? Хайдах истииллээхпин дии саныыгын?

— Араас жанры, тиэхиньикэни туттабын. Былыргы маастардар албастарын да үөрэтэбин, элбэх араҥалаах фламандия тиэхиньикэтинэн, мастихинынан уруһуйдуурбун сөбүлүүбүн, араас тиэхиньикэнэн космоһы дьүһүйэбин;  абстрактнайга холонобун, бу үлэлэрим чааһынай коллекцияларга атыыламмыттара. Улуу худуоһунньуктар үлэлэрин көҥүл куопуйалыырга үөрэнэбин. Куопуйалааһын — бу классическай академия үөрэҕин ньымата.

Билигин мин худуоһунньук быһыытынан истиилбин көрдүүбүн, истиилбиттэн көрөн дьон мин үлэм буоларын билиэхтэрин баҕарабын. Онон, бэйэм буочарбын буллум диирим өссө да эрдэ курдук. («Еще в свободном поиске»).

— Айар баҕа санааҥ хаһан, хайдах киирэрий?

— Оннук баҕа санаа кэлэрин кэтэспэккэ саҕалыыр ордук. Халандаарга бэлиэ күннэринэн, түгэннэринэн сюжет толкуйдуур ньымалаахпын. Ол курдук, Космонавтика күнүгэр тустаах тиэмэҕэ «Путь во Вселенную открыт!» сиэрийэни уонна Алексей Леонов аһаҕас космоска тахсыбыта 60 сыла туолуутугар саҕалаабытым. Сылын аайы эбии үлэни оҥорон оскуолаларга быыстапкалыыр санаалаахпын. Бастакы быыстапкам улахан сиэним үөрэнэр «Айыы кыһатыгар» икки ый устата турбута. Нөҥүө сылыгар муус устар 12 күнүгэр Ю.А.Гагарин аатынан култуура киинигэр дириэктэр Е.П.Винокурова, куратор М.П.Острелина ыҥыран улахан быыстапканы туруорбуттарыгар махталлаахпын. Ити күннэргэ оскуола оҕолоругар «В далеком космосе» өрөспүүбүлүкэтээҕи куонкурус ыытыллыбыта. Кыайыылаахтары бэйэм ааппыттан эмиэ наҕараадалаабытым. Мантан сиэттэрэн, бу сааскы сынньалаҥҥа улуу маастардар үлэлэрин куопуйаларын туруоран быыстапкалыыр баҕалаахпын.

— Үлэҕин туохтан саҕалыыгын? Туттар үгэстээххин дуо?

— Ыраас холустаны ылабын, бэлэмнэнэбин, киистэбин ылабын, саҕалыыбын.

— Биир эмэ үлэҕин сырдатыаҥ буолаарай.  

— Карл Брюллов «Всадницатын» көҥүл куоппуйам. Үөрэнэр кууруспар улуу маастардар ньымаларыгар  үөрэппиттэрэ, табыллыбытыттан киэн туттабын. Былырыын ахсынньыга дьонум Санкт-Петербурга Нуучча Музейыгар Карл Брюллов 200 сылыгар «Великолепный Карл» быыстапкаҕа путевка бэлэхтээн соһуппуттара. Онно Нуучча Музейыгар Брюллов үлэлэрэ Третьяковкаттан, Арассыыйа атын куораттарыттан түмүллүбүттэрэ, «Последний день Помпеи» хартыынаны чөлүгэр түһэрии кэнниттэн презентацията буолбута. «Всадница» эмиэ баара.

— Айар үлэҕинэн дьоҥҥо туох санааны тириэрдэр соруктааххын?

— Худуоһунньук суруйааччы курдук суруйар, тугу этиэн баҕарбытын кириитиктэр ырыталлар. Оттон мин  кэрэни, сылааһы, үөрүүнү бэлэхтээн тулалыыр эйгэни киэргэтиэхпин баҕарабын.

— Билиҥҥи кэмҥэ ускуустуба уонна худуоһунньук туох оруоллаахтарый?

— Араас жанр уонна худуоһунньук тус-туспа сыаллаахтар. Сатирик-худуоһунньук уопсастыба болҕомтотун сүрүн проблемаҕа туһаайар буоллаҕына, историческай сюжет киһи-аймах устуоруйатын  арыйар, фантаст-космистар инникини арыйан куйаары кэҥэтэллэр.

“Аныгы ускуустубаны” учуонай да, эстет да, көннөрү да көрөөччү быһыытынан өйдөөбөппүн.

Мин санаабар, билиҥҥи кэмҥэ урукку кэмнэргэ курдук живописец оруола хараҕы сынньатар, кэрэни уонна гармонияны тарҕатыы буолар. Чугас дьоҥҥор бэлэх оҥоруу. Холобур, кулун тутар 8 күнүгэр хагдарыйан хаалар сибэккини буолбакка, сибэкки хартыынатын бэлэхтиир ордук. Бырааһынньык ааһыа,  сибэкки өйдөбүнньүк буолан туруо. Түгэнинэн туһанан, кулун тутар 8 күнүгэр Гагарин аатынан култуура киинигэр “Бал цветов” буоларын иһитиннэрэбин.

— Худуоһунньукка кризис кэмэ диэн баар буолааччы дуо? Ол кэми хайдах аһараҕын?

— Көнөтүнэн этэбин, миэхэ айар үлэбэр кризис диэн суох. Бириэмэ суох, университекка үлэлиибин, уруһуйдуубун, ону таһынан, сакаастары толоробун.

— Инникитин туох былааннааххын?

— Төһө кыалларынан элбэх үлэни айан, бэйэм истиилбин булан, атын худуоһунньуктартан уратыбын бэлиэтиэхтэрин баҕарабын. Быыстапкалары тэрийии, атын быыстапкаларга кыттыы. Нуучча худуоһунньуктарын сойууһун чилиэнин быһыытынан Кытай ырыынагар тахсыахпын да сөп.

— Уруһуйдуон баҕалаах биир дойдулаахтаргар тугу сүбэлиигин?

— Күүстээх баҕа санаа, киистэ, кырааска, холуста ирдэнэр. Чэпчэки сыаналаах холустаҕа уруһуйдуур уустук, тута хаачыстыбалааҕы атыылаһыахха наада. Ситиһиини баҕарабын!

Свет-И алта сыллааҕы 200 үлэтэ ахсаанынан эрэ буолбакка, дириҥ ис хоһоонунан уонунан сыллаах үлэҕэ тэҥнэһэр. Бу ускуустубаҕа бэринии эрэ буолбакка, академическай үлэтин сылларыгар иһигэр мунньуллубут билиитин-көрүүтүн ускуустуба тылынан холустаҕа таһааран дьоҥҥо тиэрдии кэмэ кэлбитин бэлиэтэ. Кини айар уобараһын ураты көрүүтэ көрөөччү болҕомтотун тардар. Манна кини дьиэ кэргэнэ-кыыһа Саргылаана, күтүөтэ Артур, кэргэнэ Айдаар Михайлович төһүү күүс буолаллар. Светлана Васильевна ситиһиитинэн муҥурдаммакка, дойдубут култуурата сайдарыгар иннин диэки дьулуһуута атыттарга  холобур эрэ буолар.

 

   Варвара ПОПОВА, суруналыыс.