СҮБЭҺИТ: Төлөммүтү сороҕун төннөрүөххэ… Хайдах?

Харчытын сатаан суоттанар киһи хаһан да, туохха да ночоотурбат дииллэр. Ол эрээри киһи, үөйбэтэх өттүттэн араас буолуон сөп.

Балыыһаҕа бэйэни, оҕону босхо көрдөрөргө киһи эрэ барыта толуоҥҥа тиксибэт, оҕо эрэ барыта босхо үөрэххэ киирбэт. Онон дьиэ кэргэн бүддьүөтэ хамсаабыта эрэ баар буолар. Билигин үөрэх, балыыһаҕа эмтэнии, успуордунан дьарыктаныы, дьиэ атыылаһыы төлөбүрүттэн (нолуок вычета) уонна ипотека бырыһыаныттан төннөр кыахтааҕын туһунан төһө билэҕин? Дьиэ кэргэн бүддьүөтүн аттарыыга бу улахан суолталааҕын умнумаҥ.

Аҕыйах тыһыынчаны туһуттан диэн…

Үгүс дьон харчыга көрдөрүнэн, тиистэрин оҥорторон, анаалыс туттаран, УЗИ, МРТ өҥөтүн оҥорторон баран аҕыйах тыһ. солк. аахсымаары декларация оҥотторботтор, көрдөрүнэн, эмтэнэн бүттүлэр да, төлөммүт чиэктэрин бөххө быраҕаллар. Ол эрээри, ороскуоттан дохуот булунуу туһунан аныгы киһи билиэхтээх.

Нолуок төлөбүрүн бырыһыанын кимнээх, туох иһин төннөрүөхтэрин сөбүн туһунан биһиги сүбэһит балаһабытыгар ааҕыҥ. Нолуогу төлүүр тэрилтэҕэ үлэлиир дойду бары олохтооҕо бу өҥөнөн туһаныан сөп. Ол курдук, төлөөбүт сууматын төһө эрэ бырыһыанын төннөрөр бырааптаах.

— Төлөбүрдээх эмтэнии;

— Төлөбүрдээх үөрэх;

— Атыылаһыллыбыт дьиэ, ипотека бырыһыаныттан төлөбүр;

— Олоҕу страховкалааһын иһин;

— Аһымал аахсыйаҕа кыттыы;

— Фитнес уонна успуорт.

Маннык төлөбүрдэр социальнай, хамсаабат баай-дуол, инвестиционнай, профессиональнай уонна ыстандаартынай буолаллар. Оҕолордоох төрөппүт бэйэтигэр уонна оҕолоругар маннык төлөбүр 13% бырыһыанын төннөрөр кыахтаах.

Атыыласпыт дьиэҥ, оҕоҥ төлөбүрдээх үөрэҕин уонна бэйэҥ эмтэнииҥ иһин тута үс хайысханан төлөбүр бырыһыана төннөрүллэр. Ол туһугар тугу гынабыт?

Судургутуйан турар

Билигин нолуоктан вычет төннөрүү судургутуйан турар. 3‑НДФЛ пуормаҕа декларация толоруллар уонна баан реквизиттэрин (бэйэҥ киэнин) ыйан туран сайабылыанньа түһэрэҕин. Сайабылыанньаны Нолуок иниспиэксийэтигэр да тиийэн эбэтэр ФНС саайтыгар тус кэбиниэккэр да биэриэххин сөп. ФНС тус кэбиниэтигэр киирэргэ логин/пароль иниспиэксийэттэн эбэтэр Судаарыстыбаннай өҥө (Госуслуги.ру) саайтыттан эмиэ ылыахха сөп. Нолуок төлүүр хас биирдии киһиэхэ логин/пароль эбэһээт көрүллэр. Өскөтүн, кэргэннии дьон дьиэлэрин төлөбүрүн төннөрөллөрүгэр, ыал буолуу туоһу суругун куоппуйата наада. Маны сэргэ, кэргэнниилэр иккиэн тус-туһунан да бу төлөбүрү ылыахтарын сөп. ФНС-ка дьиэ төлөбүрүн бырыһыанын ылыы үс сыл иһигэр оҥоһуллуохтаах. Маны сэргэ, төлүү сылдьар ипотекаҥ бырыһыанын эмиэ ылар кыахтааххын. Билигин декларацияны киһи бэйэтин тус кэбиниэтиттэн да оҥорторон баран, иниспиэксийэҕэ илдьэн туттарыан сөп.

Сүрэҕэлдьээмиэххэ эрэ наада

Кыра да төлөммүт сууманы төннөрөргө сүүрэри-көтөрү ардыгар сорохтор ыарырҕаталлар. Отонноотоххо оҥоойук туолар диэн өс хоһооно баар. Онон ыспыраапканы хомуйсан декларацияны туттардахха, аҕыйах ыйынан төлөбүрүҥ бырыһыана төлөнөрүн умнума. Сорох дьон сүүс сиринэн сүүрэ сылдьымаары, өрүү биир килииникэҕэ, успуордунан дьарыктаналларыгар биир кулуупка, биир аптекаҕа сылдьан атыылаһар үгэстээхтэр. Оттон арай кыһалҕаттан уонча сиринэн көрдөрүммүт, эмтэммит буоллаххына, чиэктэргин барытын сааһылаан мунньан иһиэхтээххин уонна сыл бүтүүтэ бу тэрилтэлэртэн нолуок төлөбүрүгэр диэн ыспыраапка ылыахтааххын.

— Өҥөнү оҥорбут килииникэ, тэрилтэ ыспыраапката;

— Төлөбүр бырыһыанын, холобур оҕолоруҥ киэннэрин оҥорторорго, аймахтыы буолары туоһулуур докумуон ирдэнэр.

Эми-тому атыылаһыы бырыһыана

— Быраас суруйбут ырысыаптаах былааҥка;

— Төлөбүр чиэктэрин куоппуйалара;

— Эмп-том атыылаһыллыбыт киһитин кытта аймахтыы сыһыаны туоһулуур докумуон.

Үөрэх төлөбүрэ

НДФЛ төлөбүрүн төһөтүн эрэ бэйэҥ эбэтэр чугас киһиҥ үөрэнэригэр төлөммүт сууматтан бырыһыан ылар кыахтааххын. Өскөтүн, үөрэнэр оҕолоруҥ, бииргэ төрөөбүттэриҥ 24 диэри саастаах буоллахтарына, онно эбии кэргэниҥ үөрэхтэригэр төлөммүт суума бырыһыана төннөрүллэр. Үөрэх тэрилтэтигэр төлөөбүт суумаҥ туһунан ыспыраапка, төлөбүрдээх үөрэххэ үөрэнэр киһигин кытта аймахтыы буоларгын туоһулуур докумуон ирдэнэр.

Уһата-тэнитэ сырыттахха

Киһи күннээҕи олоҕун сөпкө былааннанар буоллаҕына, дьыалатын-куолутун кэмигэр ситэрэр. Оттон нолуок бырыһыанын төннөрүү улахан дьыала. Туох баар төлөбүрдээх өҥөлөрүҥ чиэктэрин чөкөтөн, туспа болокунуокка, тэтэрээккэ барытын бэлиэтэнэн истэххинэ, умнубаккын. Ардыгар үгүс дьон хаһан УЗИ, МРТ түспүттэрин умнан кэбиһэллэр. Хас да сыл буолан баран чиэктэрин көрбүттэрэ, болдьоҕо ааһан хаалбыт буолуон сөп. Онон сыл саҕаланыаҕыттан докумуоннары сааһыланнахха, барыта табыллар кыахтаах.

Саргылаана Винокурова, нолуок сулууспатын сүрүн судаарыстыбаннай иниспиэктэрэ:

— Билигин оҥоһуллубут өҥө төлөбүрүн бырыһыанын ылыы судургутуйан турар. 2023 сыллаахтан биир кэлим нолуок счета диэн баар буолбута. Ол эбэтэр, нолуок төлөөччү судаарыстыбаҕа нолуогун онтон да атын төлөбүрдэрин төлүүр биир кэлим счета буолар. Бу счекка киирбит харчы нолуок төлөөччү ханна тугу төлүөхтээҕинэн тыырыллар. Биир кэлим счет туругун тус кэбиниэккэ бэрэбиэркэлиэххэ сөп. Маны сэргэ, хас биирдии киһи билигин судургутук тус кэбиниэтигэр киирэн бэйэтин дааннайдарын ылан, нолуок төлөбүрүгэр (налог. вычет) бырыһыан ылар декларациятын ыытар кыахтаах. Декларация толоруллар салааларыгар реквизиттэр ыйыллар сирдэрэ диэн баар. Онно декларацияны толорооччу ханнык счекка, реквизиккэ харчытын ыыттарарын быһаарар. Өскөтүн, декларация сөпкө толоруллубут буоллаҕына, төлөбүр биир ыйынан түһэр.