Сырдык-хараҥа тэҥнэһэр күнүн хайдах атаарыахха?

Быйыл сааскы күн тэҥнэһиитэ кулун тутар 20 күнүгэр түбэһэр. Ол эбэтэр, бүгүҥҥүттэн сырдык кэм хараҥаны кыайан барар, астрономическай саас саҕаланар. Бу алыптаах күҥҥэ тугу гынан, олохпутун тупсарабыт?

Күн эргиирэ соҕурууҥҥу полушариеттан хоту сыҕарыйар. Сир икки полушариета тэбис-тэҥҥэ сырдатыллаллар. Күн тэҥнэһиитэ иккитэ: күһүн уонна саас буолар. Ол аата 12 чаас сырдык, 12 чаас хараҥа. Астрологтар астрологическай сыл саҕаланыытын – күн Овен бэлиэтигэр киирэн, саҥа эргиир саҕаланарын бэлиэтииллэр.

Былыр халандаар суох эрдэҕинэ, дьон күннэрин-дьылларын күн, ый хаамыытынан сирдэтинэллэрэ. Ол иһин сырдык-хараҥа тэҥнэһэр күннэрин, саамай кылгас уонна уһун күннэри аптаах, абылаҥнаах күүстээхтэр дии саныыллара. Элбэх норуот бу күннэргэ үрдүк күүстэргэ сүгүрүйэрэ, бырааһынньыктыыра. Навруз диэн ислам итэҕэлин тутуһар үгүс норуоттар бырааһынньыктара. Индияҕа сааскы күн тэҥнэһиитин күнүгэр Холи бырааһынньыгын бэлиэтииллэр. Бу күн үөрэллэр-көтөллөр, араас өҥнөөх кыраасканан, уунан ысыһаллар. Славяннарга сир үлэтэ саҕаланар. Ираҥҥа уонна Афганистаҥҥа Саҥа дьылы бэлиэтииллэр.

Бу күнү хайдах атаарыахха?

Сырдык хараҥаны кыайбытын бырааһынньыктаан, сааскы санааны өрө көтөҕөн, бэйэҕитигэр, чугас дьоҥҥутугар сибэккитэ ылан бэлэхтээҥ. Дьиэҕитин-уоккутун хомунан, бэйэҕит да суунан-тараанан, сөбүлүүр аскытын буһарынан, саас кэлбитин бырааһынньыктааҥ. Бүгүн хайаан да бэйэҕитигэр бэлэх оҥостуҥ уонна сөбүлүүр дьарыккытынан дьарыктаныҥ, биир баҕа санааҕытын толоруҥ. Баҕар, өр кэм устата баҕарбыккытын оҥорбокко сылдьыбыккыт буолуо.

Төһө кыалларынан, дьол, таптал, үөрүү иэйиилэригэр куустарыҥ. Бу күн туох эрэ саҥа дьыаланы саҕалааҥ, оччоҕо эниэргийэ хамсаан, олоххут эмиэ сырдык диэки салаллыаҕа.

Бу ураты күн кими эрэ үөртэххитинэ, бэйэҕитигэр хас да бүк эргиллэн кэлэр дииллэр.

Айылҕа тыллыытын кытта киһи эмиэ тыллар, күүс-уох эбиллибиккэ дылы буолар. Онон бу сааскы, сайыҥҥы кэмҥэ былаан оҥостуҥ, сурунуҥ. Айылҕаҕа сылдьан, Айыыларга, Күҥҥэ, иччилэргэ сүгүрүйэн, аһатыҥ, алаадьылааҥ, маһы кууһан, күүстэ-уохта ылыныҥ.

Бүгүҥҥү ураты күҥҥэ кыыһырсыбакка, элбэхтик үөрүҥ-көтүҥ. Чахчы да үөрүүлээх эбээт, тымныы, хараҥа кыһыны этэҥҥэ туораабыппыт, сырдык, сылаас кэм эргийэрэ! Мантан саас саха киһитигэр үөрүүлээх түгэннэр өссө элбээн иһиэхтэрэ – туллуктар кэлиилэрэ, харалдьык тахсыыта, кулун төрөөһүнэ, ньургуһун үүнүүтэ, көтөр кынаттаах кэлиитэ, күөххэ үктэнии…