Татыйык: “Кэккэ уларыйыылар буолуохтара…”

2026 сыл хайдах буолуоҕун билгэһит, көрбүөччү Татьяна Захарова-Татыйык кэпсиир:

— Моҕой сыла бүтэн эрэр, аны кыһыл өҥнөөх, уотунан уһуура сылдьар, кынаттаах Ат сыла кэлэн эрэр. Бу сылбытыгар биһиги бэлэмнээх киириэхтээхпит. Бу киһи аттыгар холкутук сылдьар ат буолбатах, олох атын, дохсун сылгы буолар. Ол акка олорсорбут тигинээн кэллэ.

Онон бырааһынньыктааҕы остуолбутугар сылгы этин уурбаппыт, үксүн куурусса, көтөр этин, балыгы, элбэх оҕуруот аһын, фруктаны, от-мас аһылыгы ууран көрсүөхтээхпит. Салааттары боккуоба быһыылаан уурабыт. Харыйаҕа да боккуоба оонньуур, кыһыл лиэнтэ баара үчүгэй.

Быйыл сүүрэн иһэр ат ыҥыырыттан бырахтарбат курдук, барытыгар бэйэҥ бэлэмнээх буолан, салайан иһиэхтээххин. Ойор, сүүрэр түгэнигэр тэҥҥэ барсан иһиэххэ наада. Сытан-олорон хаалыма, имигэс буол, түргэнник толкуйдаан, кэмигэр дьаһанан, кими да кэтэһэн олорбокко, киирэр-тахсар, хамсанар кэм кэлбит.

Тохсунньу холку соҕустук ааһыаҕа, онтон олунньуттан уларыйыыларбыт күүскэ киирэн бараллар. Экэнэмиичэскэй хамсааһыннар буолаллар. Биһиги дойдубутугар, атын да дойдуларга улахан уларыйыылар тахсыахтарын сөп.

Тохсунньуга улахан атыы-тутуу, харчы хамсааһына буолар. Онтон иккис аҥаарыттан саҕаланар: нолуок, ыстараап, төлөбүр үрдээһинэ. Олунньуттан кириисис соҕус кэм кэлэр, онон харчыгытын мээнэ туттумаҥ, иэскэ кииримэҥ диэн сүбэлиибин. Харчыны уурунуохха, айаҥҥа, үөрэнэргэ туттуохха сөп. Бу кэмҥэ түөкүннээһин, бэйэ-бэйэни албынныы сатааһын наһаа элбэх. Онон сэрэҕи сүтэрбэккэ, барытын бэрэбиэркэлээн баран, атыылаһыахха наада. Саас, сайын үп-харчы эйгэтигэр балаһыанньа тупсар, үчүгэй буолар. Киһи бары уурунуулаах курдук көстөр, харчы олох сүтэн хаалбат.

Кэлэр сылга үп-харчы эйгэтигэр улахан уларыйыылар киириэхтэрин сөп. Элбэх харчыны иэс биэрэр наадата суох, улахан сууманы ханна эрэ угар угуйуктарга киирэн биэримэҥ. Сыл бүтүүтэ сыыппара эйгэтигэр уларыйыы дуу, тохтооһун дуу буолан ылыан сөп, ол иһин кумааҕы харчыны туттуу элбиир.

Харчы уларыйыыта сылга иккитэ көстөр курдук. Сыл саҥатыгар уонна күһүөрү, дьон үлэтиттэн уурайыыта элбэх, судаарыстыбаннай, бүддьүөт тэрилтэлэригэр харчы кэлээһинэ үчүгэй буолуоҕа. Ыам ыйыгар биһиэхэ эрэ буолбакка, атын да сирдэргэ халаан уута улахан. Бу уу кэлиитэ тоҕо эрэ күһүн алтынньыга эмиэ баар курдук (атын дойдуга буолуон сөп).

Айаннар, барыы-кэлии киһиэхэ үчүгэй уларыйыылары аҕалаллар. Хамсааһын баар буолуохтаах. Ол эрээри, суолга болҕомтону ууруҥ, саахал элбэх буолуон сөп. Баһаардар эмиэ бааллар. Дьиэ кэргэҥҥин, аймахтаргын кытта чугас буолуоххутун наада. Сыл бастакы аҥаарыгар элбэх буолан, сүбэни, идиэйэни түмэн, бары бииргэ быһааран, күүһүрэҕит, түргэн түмүгү ылаҕыт.

Элбэх киһи үлэтин уларытаары сылдьар. Элбэх киһи ыал буолуон, оҕо төрөтүөн баҕарыа. Онон төрөөһүн элбэх. Сайыҥҥы кэмҥэ дьиэ-уот өттүгэр атыы-тутуу буолар. Бу сылга киһи күүһүнэн буолбакка, өйүнэн уонна үлэлээн, тулуйан, ситиһэр, түргэн-тарҕан туттуулаах киһи кыайыа-хотуо, табыллыа. Күһүөрү алтынньыга, сэтинньигэ элбэх баҕайы киһи мустуута, тугу эрэ кэпсииллэрэ көстөр. Сорох дьон барыта таах халтайга ааһан иһэр диэн ыксыыллар, долгуйаллар. Ол эрээри, улахан аймалҕан суох.