Тымныы кими да аһыммат! Үлүйүүттэн хайдах харыстанабыт?

Тымныыттан эчэйии үксэ арыгы иһииттэн тахсар диэн Өрөспүүбүлүкэтээҕи 2 №-дээх балыыһатын — Суһал мэдиссиинэ көмөтүн киинин быраастара сэрэтэллэр.

Саха сирин тыйыс усулуобуйатыгар ахсынньы бытарҕан тымныытыттан эчэйии куттала үрдүүр – үлүйүү уонна эт-хаан уопсай тоҥуута (гипотермия). Сыл аайы Өрөспүүбүлүкэтээҕи 2-с №-дээх балыыһа – Суһал мэдиссиинэ көмөтүн киинигэр 200-тэн тахса киһи араас таһымнаах үлүтүүнэн, иһэлитиинэн киирэр.

Киин комбустиолог-быраастара тымныыттан хайдах сэрэниэххэ сөбүн туһунан сүбэлииллэр уонна бырааһынньыктааҕы өрөбүл күннэргэ арыгылаах утаҕы иһэртэн туттунарга ыҥыраллар. Тоҕо диэтэххэ, үлүйбүт дьон үгүс өттө итирик туруктаах сылдьан эчэйэллэрэ биллэр.

«Тымныыга сылдьар кэмҥитин кылгатыҥ уонна  арыгылаах утахтары иһимэҥ. Арыгы испит киһи сылааһын түргэнник таһаарар. Ону таһынан, итирик киһи үлүйэн эрэрин билбэт. Оттон үлүйдэххитинэ, бэйэҕитин эмтэнэ сатаамаҥ. Тутатына балыыһаҕа тиийиэххэ наада. Тымныы кими да аһыммат!» – диэтэ  №2-дээх балыыһа киинин бырааһа Светлана Семенова.

Үлүйүүттэн сэрэтэр сүбэлэр

Таҥас-сап. Таһырдьа тахсыах иннинэ күн-дьыл туругун билиҥ уонна ону көрөн таҥныҥ. Хаан эргиирин хам баттаабат таҥаһы-сабы талан кэтиҥ. Хас да хаттыгастаан таҥныы ньыматын тутуһуҥ: хаттыгас таҥас сылааһы ордук тутар. Айылҕа матырыйаалыттан тигиллибит таҥас ордук буолар.

Атах таҥаһа. Ыгар, сиигирдэр  атах таҥаһа үлүйүүгэ тиэрдиэн сөп. Ордук атаҕа көлөһүннээх дьон атах таҥаһыгар болҕомтолорун ууруохтаахтар.

Үтүлүк, бэргэһэ… Тымныыга үтүлүгэ, бэргэһэтэ, моойторуга суох тахсымаҥ. Сииги киллэрбэт, тыалтан харыстыыр, иһэ түүлээх үтүлүк кэтэр ордук. Бэрчээкки тымныыттан  харыстаабат. Иэдэскин уонна сыҥааххын моойторугунан сабыаххын сөп.

Тимир киэргэллэр. Аһаҕас эттээх сиргэ тимир киэргэллэри (биһилэҕи, ытарҕаны) кэтимэҥ. Тимир түргэнник тымныйар, тириигэ сыстан эчэтиэн сөп. Тарбахха кэтиллибит биһилэх хаан эргиирин эмиэ мөлтөтөр.

Табахтааһын. Тымныыга табахтаамаҥ. Табаҕы тардыы ххаан эргиирин мөлтөтөр, ол түмүгэр тарбахтар түргэнник үлүйэллэр.

Сиик. Тириигит сиигирэн инчэйдэҕинэ эбэтэр көлөһүннээтэҕинэ, таһырдьа тахсартан туттунуҥ.  Душ кэнниттэн инчэҕэй баттахтаах таһырдьа тахсымаҥ. Инчэҕэй таҥаһы, атах таҥаһын устан, кураанахтык сотун уонна сылаас сиргэ киирэ охсуҥ.

Сирэйгитин кэтии сылдьыҥ. Таһырдьа сирэйгит тириитин, ордук кулгааххытын, муннугутун, иэдэскитин кэтии сылдьыҥ. Тирии өҥө уларыйдаҕына, тута болҕомтоҕутун ууруҥ.

Быстах түгэннэр. Хаһан эрэ үлүйбүт сиргитин хат тоҥорумаҥ, ол ордук улахан эчэйиигэ тиэрдэр. Массыынаҕыт умуллан хааллаҕына, иһигэр олорон көмөҕө эрийиҥ эбэтэр көмө кэлэрин кэтэһиҥ.

Үлүйбүт киһини  тута хаарынан, арыгынан-испииринэн сотор, илбийэр көҥүллэммэт. Маннык түгэҥҥэ киһи капиллярдара быһа бараллар. Маныаха кураанах таҥаһынан суулуур, сыыйа ириэрэр, эмсэҕэлээччигэ итии чэйи иһэрдэр, тута суһал көмөнү ыҥырар ордук. Саамай сүрүнэ — тоҥмут киһи сыыйа ириэхтээх. Санатар буоллахха, быраастар үлүйбүт, улаханнык тоҥмут киһини 8 чаас устата ириэрэн эрэ баран эмтииллэр. Ону таһынан тоҥмут, үлүйбүт илиини-атаҕы итии-сылаас ууга угуллубат, уокка даҕайыллыбат.