Тускул: “Эһиил өссө сылыйаары турар…”

Сэтинньи – саха саамай сүгүрүйэр ыйа. Булт-алт Байанай ыйа олус үөрүнньэҥ, кэһии биэрэр курдук саныыра.

Махталлаах булчукка Байанай хара тыа баайыттан үөрэ-көтө бэрсэр диэн өйдөбүл олохсуйбут. Булчут күнү-дьылы билэ-көрө сылдьан булка аттанар үгэстээх. Норуот синоптига Тускул сэтинньини үгэс быһыытынан улуустарынан маннык араарда.

— Быйыл алтынньы ый былырыыҥҥытааҕар сылаас уонна уһун буолла. Күн бүгүҥҥэ диэри идэһэ да, улахан муҥха да тымныыны кэтэһэн, хойуутаатылар. Кыстык хаар улуус аайы араастаан түһэн, билигин сорох улуустарга хаар олох суоҕун кэриэтэ. Бүгүҥҥү күннээҕинэн, хаар олох чараас, сүөһү да сылгы да өлөрөргө уустуктары үөскэттэ, мантан салгыы хаар түспэтэҕинэ, сылгы кыстыга уустугурууһу. Сэтинньи ый быйыл сымнаҕас буолар чинчилээх. Урукку сылларга сэтинньи 7 күнүгэр -40-45 кыраадыстаах тымныы түһэрэ. Бастакы массыыналар туорууллар этэ. Бу ыйы анааран көрүүгэ 40 кыраадыстаах тымныы суох курдук. Ый бүтүүтэ Өймөкөөн, Дьааҥы диэки хаар түһүөҕэ. Атын улуустарга 30 кыраадыс иһинэн-таһынан, онон сэтинньи-ахсынньы ыйдар сымнаҕас буолсулар диэн тойоннуохха сөп. Бу аата Арктика сылыйыыта Хотугу муустаах муора мууһун ириитин охсуута буолар. Эһиил өссө сылыйаары турар. Онон айылҕа тосту уларыйыыларын биирдэ буолар көстүүлэрин туоһулара буолабыт. Улуустарынан сэтинньини анаардахха маннык.

ИЛИН ЭҤЭЭР УЛУУСТАР:

Сэтинньи илин эҥээр үгүс улуустарга былырыыҥҥыга тэҥнээтэххэ, бастакы-иккис дэкээдэҕэ -30С түһэр тымныы суох. Үһүс дэкээдэҕэ -35 кыраадыс, онон сэтинньи сымнаҕас ый буолар. Сөҥүүтэ урукку сылларга холоотоххо, күн аайы кыра кыралаан түүмэх түһэн, ыйдааҕы нуорматын толорууһу.

I уонна II дэкээдэлэргэ күнүс -20С-24 кыраадыс, түүнүн -24С-27 тымныы. III  дэкээдэҕэ күнүс -31С кыраадыс, түүн  -35С кыраадыс тымныы.

КИИН УЛУУСТАР:

Ый устата киин улуустарга хаара кэмчи. Ый устата баара суоҕа 15 мм хаар түһүөҕэ. Бу ыйга  урукку сылларга тэҥнээтэххэ,  күнүс сылаас, түүнүн -19С тымныы. I уонна II дэкээдэлэргэ күнүс -16С -22С кыраадыс тымныы, түүнүн  -26С  кыраадыс тымныы. III дэкээдэҕэ күнүс-28С кыраадыс тымныы, түүн  -32С  кыраадыс тымныы.

БҮЛҮҮ БӨЛӨХ УЛУУСТАР

Бүлүү эҥээр улуустарга эмиэ хаара суоҕун кэриэтэ. 2 эрэ күн өлгөмнүк хаардыыһы. Ый устата 15 мм хаар түһүүһүк. Урукку сылларга тэҥнээтэххэ, улахан тымныы суох. Күнүс -19С-20С кыраадыс, түүн -23С тымныы. III дэкээдэҕэ күнүһүн-29С кыраадыс тымныы, түүнүн -33С кыраадыс тымныы.

ӨЛҮӨХҮМЭ, АЛДАН, НЕРЮНГРИ:

Соҕуруулуу-арҕаа улуустарга ый бастакы эрэ дэкээдэтигэр өлгөмнүк хаардыыр. Онтон атын күннэргэ хаара суох. Ый устата 22 эрэ мм хаардаах. Бу ый I дэкээдэтигэр күнүс -13С кыраадыс тымныы, түүн -17С тымныы. II дэкээдэҕэ күнүһүн -15С, түүнүн -20С кыраадыс тымныы. III дэкээдэҕэ күнүһүн-23С кыраадыс тымныы, түүнүн -27С кыраадыс тымныы.

ӨЙМӨКӨӨН УЛУУҺА:

Сахабыт сирин саамай тымныы улууһунан биллэр Өймөкөөҥҥө урукку сылларга бэлиэтэммэтэх ичигэс сэтинньи буолуоҕа. Алтынньыга сөҥүүтэ олох суох этэ. Сэтинньигэ хаар ый бастакы дэкээтигэр эрэ баар, онтон атын күннэргэ хаар олох суох. Бу ый I дэкээдэтигэр күнүс -23С кыраадыс тымныы, түүн -33С тымныы. II дэкээдэҕэ күнүһүн -31С кыраадыс тымныы, түүнүн -35С  кыраадыс тымныы. III дэкээдэҕэ күнүһүн -35С кыраадыс тымныы, түүн -40С кыраадыс тымныы.

ДЬААҤЫ УЛУУҺА:

Манна алтынньыга хаара олох суох этэ. Сэтинньигэ эмиэ олох аҕыйах эрэ күн хаардаах буолсу. Бу ый I дэкээдэтигэр күнүс -29С кыраадыс тымныы, түүн -36С тымныы. II дэкээдэҕэ күнүһүн -32С кыраадыс тымныы, түүнүн -37С  кыраадыс тымныы. III дэкээдэҕэ күнүһүн -34С кыраадыс тымныы, түүн -39С кыраадыс тымныы.

АБЫЙ, МУОМА, ХАЛЫМА, ҮӨҺЭЭ ХАЛЫМА, АЛЛАРАА ХАЛЫМА, АЛАҺЫАЙ УЛУУСТАРА:

Халыма-Индигир эҥээр улуустарга алтынньыга сөҥүүтэ олох кэмчи этэ. Сэтинньигэ бастакы эрэ дэкээдэҕэ үс күн хаардаах, онон бу ыйга хаара онон бүтэр.  I дэкээдэҕэ күнүс -25С кыраадыс тымныы, түүн -29С тымныы. II дэкээдэҕэ күнүһүн -23С кыраадыс тымныы, түүн -29С кыраадыс тымныы. III дэкээдэҕэ үнүһүн -31С кыраадыс тымныы, түүн -34С кыраадыс тымныы.

АНААБЫР, ӨЛӨӨН, ТИКСИИ:

Арктика улуустарыгар хаар эмиэ атын улуустар курдук ый бастакы эрэ дэкээдэтигэр баар. Атын күннэргэ олох суох. I дэкээдэҕэ күнүс-21С кыраадыс, түүн -23С тымныы. II дэкээдэҕэ күнүһүн -19С кыраадыс тымныы, түүнүн -23С кыраадыс тымныы. III дэкээдэҕэ күнүһүн-23С кыраадыс тымныы, түүн -27С кыраадыс тымныы.