Түөкүннээһин саамай тэнийбит көрүҥнэрэ

Биирдэ оптуобуһунан дьиэбэр айаннаан истэхпинэ, билбэт нүөмэрбиттэн Москва Силиэстийэлиир кэмитиэтиттэн эрийэбит диэн  ууга-уокка түһэрэн турардаахтар. Ыксаабыт аҕай куоластаах дьахтар  олох билбэт киһибин ыйытан, модьуйан  туран, пааспарым дааннайдарын ыйытан соһуппута…

Киһи уолуйан, ыксаан хаалар

Уолуйан хаалан, аһара соһуччута бэрт буолан, пааспарым дааннайдарын этэ сыспыттааҕым. Билигин күннэтэ кэриэтэ өрөспүүбүлүкэ олохтоохторугар бу курдук араас тэрилтэ, ол иһигэр судаарыстыбаннай өҥө портал, Росфинмониторинг, ИДьМ, Сбербаан исписэлиистэрэ буолан, кубулунан хара санаалаах түөкүттэр эрийэн соһуталлар. Элбэх киһи итэҕэйэн, хабалаҕа киирбитин өйдөөбөккө, пааспардарын, СНИЛС-тарын, оннооҕор каарталарын кистэлэҥ куодун этэн биэрэллэр.

Элбэхтэн аҕыйах холобур

Бу ааспыт өрөбүл күннэргэ түөкүттэргэ түбэспит Саха сирин түөрт олохтооҕуттан полицияҕа түөрт сайабылыанньа киирбит. ИДьМ пресс-сулууспатын чахчыларынан, сайабылыанньалаах дьон уопсайа 5 мөл. тахса солк. уордарбыттар. Ол иһигэр Дьокуускай куорат 42 саастаах тиэхиньигэ куйаар ситимигэр эбии харчылаһар санааттан, маркетплейс үлэһиттэрэ буолан кубулуммут түөкүттэргэ 498 тыһ. солк ыыппыт. Аны куорат 64 саастаах учуутала, судаарыстыбаннай өҥө портал уонна Росфинмониторинг албын үлэһиттэригэр киирэн биэрэн, 200 тыһ. солк маппыт. Нерюнгри 76 саастаах биэнсийэлээҕэ, алтынньы бүтүүтэ борокуратуура уонна үп-харчы хонтуруолун сымыйа үлэһиттэрин хабаларыгар киирэн, 4,8 мөл. солк сүтэрбит (!!!). Биир тэрилтэ 60 саастаах машиниһа, «Roblox» диэн ордук оҕолор оонньуур онлайн-оонньууларыгар түөкүттэргэ түбэһэн, 127 тыһ. солк. тахса харчытыттан ытыс соттубут. Хомойуох иһин, маннык түбэлтэлэр күннэтэ тахса тураллар.

Түөкүннээһин ордук тэнийбит көрүҥнэрэ

СӨ Борокуратууратын холуобунай-процессуальнай уонна быраап уорганнарын суһал-ирдиир үлэҕэ надзорга отделын чахчыларынан, информационнай-телекоммуникационнай технологиялары туһанан түөкүннээһин хас да көрүҥэ ордук тэнийбит. Бастакытынан, “анал эпэрээссийэҕэ” кыттыы. Холобур, куһаҕан санаалаах дьон эн ааккар кирэдьиит ылан эрэллэрин туһунан этэн, ону тохтотор туһугар атын кирэдьиити оҥорторорго уонна “куттала суох счетка” көһөрөргө сүбэлииллэр.

Иккиһинэн, суотабай сибээс операторын аатыттан эрийэннэр, сим-каартаны туһаныы болдьоҕо бүтэн эрэринэн сибээстээн ону уһатарга сүбэлээн, төлөпүөҥҥэ кэлбит СМС-куоду көрдөөн ылаллар. Маннык куодунан түөкүттэр судаарыстыбаннай өҥө порталыгар киирэллэр.

Үсүһүнэн, тэрилтэ салайааччытын аатыттан төлөпүөннүүллэр.

Төрдүһүнэн, сыаналаах кумааҕыга, криптовалютаҕа инвестициялааһыҥҥа түөкүннээһин. Бу түгэҥҥэ түөкүттэр эмсэҕэлээччи “түргэн харчыга”, барыс аахсарга баҕаларын учуоттаан, албыҥҥа киллэрэллэр.

Ордук аҕам саастаахтары буулууллар

Үгүс өттүгэр түөкүттэргэ саастаах дьон түбэһэллэр. Холобур, ити үөһээ этэн аһарбыт түбэлтэлэрбэр, үгүстэрэ аҕам саастаахтар. Саастаах дьон улаханнык тугун да быһаарсыбакка, биир өттүнэн ыксалларыттан, ыгылыйан, уолуйан хаалан, тута докумуоннарын дааннайдарын этэн биэрэллэр. Ким эрэ ийэтигэр, биитэр эбээтигэр түөкүттэр төлөпүөннээн, оҕоҥ, сиэниҥ иэдээҥҥэ түбэспит диэн этэннэр, амарах санаалаах ийэ, эбээ итэҕэйэн баардарын-суохтарын барытын туран да биэрэллэр.

Онон түөкүттэр угаайыларыгар киирэн биэрбэт туһугар, хаһан даҕаны бэйэҕит тускутунан дааннайдары, баан каартатын пин-куодун этимэҥ. Төлөпүөҥҥэ, социальнай ситимҥэ кэлэр билбэт сигэлэргэр кииримэҥ. Алҕас баттаан кэбиһэн, төлөпүөҥҥүттэн харчыгытын барытын устан ылыахтарын сөп. Куйаар ситимин нөҥүө табаар ылар түгэҥҥэр, билэр эрэ маҕаһыыннаргыттан атыылас. Түбэһиэх саайтан ону-маны сакаастаама, тута харчыгын ыытыма.